Spookcijfer: Lucratieve fietssnelwegen

maandag 30 januari 2012 | 0 reacties

Zou het niet geweldig zijn als fietsers over comfortabel asfalt konden doortrappen, zonder daarbij gehinderd te worden door kruisingen en stoplichten?

Dergelijke fietssnelwegen - we hebben er in Nederland al vijf en er wordt gewerkt aan meer - zijn een zegen voor de maatschappij want ze zorgen ervoor dat mensen hun auto laten staan (en dus minder files) en dat ze bovendien ook nog eens meer in beweging komen (minder obesitas, lagere zorgkosten). Een mes dat aan zoveel kanten snijdt, daar kunnen ook wij alleen maar positief over zijn.

Maar het grenzeloze enthousiasme waarmee er cijfers op tafel komen om dat te bewijzen zet ook aan het denken. De Volkskrant sprak dit voorjaar over een jaarlijkse besparing van 95 miljoen euro op zorgkosten in het scenario dat Nederland 675 km aan fietssnelwegen heeft. In een scenario waarin ook nog eens de helft van de Nederlanders beschikt over een elektrische fiets is er in de medische zorg jaarlijks zelfs 249 miljoen te besparen.

Als de reistijdbesparingen erbij worden geteld komen we op een opbrengst van respectievelijk 144 en 358 miljoen euro. Dit terwijl de jaarlijkse investeringen en afschrijvingen op slechts 100 miljoen worden begroot. Welke politicus zou hier nou niet warm van worden?

De cijfers bezorgen toch wat jeuk, simpelweg omdat het te mooi voor woorden lijkt. Al was het maar vanwege de paradox van de filedruk: als we met een bepaalde actie de filedruk weten te verlagen, zal dat andere mensen weer verleiden om toch weer in de auto te stappen en daarmee de file weer te verlengen.

In een haast eindeloze mailwisseling proberen we de onderliggende berekeningen boven tafel te krijgen bij de desbetreffende mobiliteitsonderzoekers van Goudappel Coaffeng. Zij pasten het Health Economic Assessment Tool (HEAT) for cycling van de wereldgezondheidsorganisatie WHO toe, om de gezondheidsgevolgen van de fietssnelwegen te kunnen meten en kapitaliseren.

De onderzoekers verstrekken alleen de uitgangspunten die toch al openbaar te lezen waren in een workshopverslag.

Op een specifiek aspect blijkt er in elk geval wat fout te gaan. Het rapport van de onderzoekers stelt dat het bij de kostenbesparing gaat om "mensenlevens en ziektekosten". Maar in de toelichting op de HEAT tool wordt expliciet benadrukt dat het alleen gaat om het vermijden van sterfte (gerekend met 1,5 miljoen per mensenleven). HEAT gaat dus helemaal niet over zorgkosten, en deze foute interpretatie wordt ook erkend door de onderzoekers.

Kortom: de business case zou nog veel aantrekkelijker worden als die besparing op zorgkosten wel zou worden meegerekend. Helaas blijft de black box van de berekeningen verder gesloten. U moet dus zelf uw conclusies maar trekken. Misschien helpt het daarbij om dit zeldzaam staaltje zelfkritiek van een andere verkeersonderzoeker tot u te nemen.