Opinie: Het voorstel Bindenga
| Bron |
'de Accountant' |
| Schrijver |
Steven Maijoor |
| Nummer |
November 2002 |
| Publicatiedatum |
01-11-2002 |
| Sectie |
Opinie |
| Bladzijde |
062 |
| Volume |
109 |
Ook Bindenga's systeem is niet bestand tegen opportunistische topmanagers en accountants, waarschuwt Steven Maijoor. Het zou de prijsconcurrentie wegnemen, maar er komt niet meer kwaliteitsconcurrentie voor in de plaats.
In de lange geschiedenis van het accountantsberoep heeft zij gefunctioneerd in een redelijk vrije markt. Accountants en hun klanten hebben altijd in vrijheid kunnen beslissen met wie zij in zee gaan en voor welke prijs de accountantscontrole wordt verricht. In deze vrije omgeving hebben, in ieder geval tot de jaren negentig, accountants zich kunnen ontwikkelen tot een beroep met een goede reputatie en de big five tot ijzersterke merknamen.
In de jaren negentig heeft het beroep de strategische keuze gemaakt om zich krachtig te ontwikkelen richting andere dienstverlening dan de traditionele accountantscontrole. De ijzersterke merknamen van de big five bleken veel waard te zijn in andere markten op het gebied van (financiële) dienstverlening. Non-audit services werden de belangrijkste bron van inkomsten en de accountantscontrole kreeg een meer en meer stiefmoederlijke behandeling. De accountantscontrole zou een verouderd product zijn en de jaarrekening zou haar waarde in het maatschappelijke verkeer grotendeels hebben verloren. Inmiddels weten we dat de gemaakte strategische keuze geen goede is geweest.
Door te weinig aandacht voor de kwaliteit van de accountantscontrole is de reputatie van het accountantsberoep verzwakt en is één ijzersterke merknaam inmiddels waardeloos geworden: Arthur Andersen. Ook is gebleken dat als het economisch tegenzit de maatschappelijke waarde van de traditionele jaarrekening, inclusief een goede accountantscontrole, van zeer grote maatschappelijke waarde is. Door een gebrek aan vertrouwen in jaarrekeninginformatie leken de beurskoersen afgelopen zomer bijna geheel weg te zakken.
Om meer redenen zal het in de vorige 'de Accountant' voorgestelde plan van André Bindenga niet helpen het vertrouwen in het accountantsberoep te herstellen. Ten eerste is ook zijn systeem niet bestand tegen opportunistische topmanagers en accountants. Ook binnen het systeem Bindenga kunnen zij 'het op een akkoordje gooien' als het centrale orgaan de fee eenmaal heeft vastgesteld. Opportunistische topmanagers willen immers een niet al te strenge accountantscontrole en een opportunistische accountant zal bij een gegeven fee zijn inspanningen zo veel mogelijk willen beperken. Kortom, het plan Bindenga zal de prijsconcurrentie zeker wegnemen, maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat daar meer kwaliteitsconcurrentie voor in de plaats komt.
Ten tweede is het niet evident dat de vrijeprijsvorming van de accountantscontrole de oorzaak van het huidige probleem van het accountantsberoep is. Zoals gezegd heeft het accountantsberoep decennia lang goed gefunctioneerd met een systeem van vrije keuze door klanten en accountants en min of meer vrijeprijsvorming voor de accountantscontrole. De problemen lijken eerder het gevolg te zijn van de verkeerde strategische keuze in de jaren negentig om de non-audit services te sterk te ontwikkelen (de accountancy is natuurlijk niet de enige sector die een verkeerde strategische keuze heeft gemaakt in de boom van de jaren negentig. De big five lijken deze fout te hebben onderkend en schroeven nu hun non-audit-activiteiten substantieel terug.
Gezien het maatschappelijk belang van de accountantscontrole is het niet gewenst om het herstel van de kwaliteit van de accountantscontrole geheel over te laten aan de markt. Goede voorstellen voor nieuwe regelgeving zijn inmiddels beschikbaar (verbieden bepaalde vormen van non-audit services, verplicht wisselen van accountant, versterkt extern toezicht). Tegelijkertijd moeten deze voorstellen de basis van het succes van het beroep, namelijk vrije keuze van accountant en klant, en concurrentie op kwaliteit en prijs, niet aantasten.
Noot
*Steven Maijoor is hoogleraar control en auditing Universiteit Maastricht.