Opinie: Op zoek naar de 'Holy Grail'

Bron	'de Accountant'
Schrijver	Erik Mouthaan
Nummer	November 2002
Publicatiedatum	01-11-2002
Sectie	Opinie
Bladzijde	060
Volume	109

Naarmate de accountant onafhankelijker is, wordt het lastiger om problemen tijdig te signaleren, is de ervaring van Erik Mouthaan. Een soort collegiale toetsing in opdracht van de aandeelhouder lijkt effectiever dan het streven naar absolute onafhankelijkheid.

Bij het lezen van het artikel van André Bindenga, in 'de Accountant' van oktober, moest ik onwillekeurig terugdenken aan de bekende Monthy Python-film. In deze film gaat een groep ridders op zoek naar de Holy Grail, het antwoord op alle problemen. In de recente stroom van voorstellen om het vertrouwen in het accountantsberoep te herstellen, lijkt 'onafhankelijkheid' voor velen de moderne variant op de Holy Grail.

Ook Bindenga lijkt in onafhankelijkheid de ultieme oplossing te zien. Door de beloning los te koppelen van de opdrachtgever zal de accountant volgens Bindenga financieel onafhankelijk worden, wat ten goede zou komen aan de uitoefening van zijn functie. Een zeer ingrijpend voorstel, dat je uiteraard alleen doet als je er veel van verwacht.

Naast de praktische problemen, die groot zijn maar niet principieel, kent het voorstel een aantal zwakke plekken. In de eerste plaats blijft de gecontroleerde zijn eigen accountant kiezen. Juist die kritische groep bedrijven die weinig waarde hecht aan een objectief oordeel zal deze mogelijkheid willen aangrijpen om de 'ideale' accountant te selecteren: die met de hoogste tolerantie en 'liberale' visie. Bovendien is te verwachten dat een (al dan niet ernstige) vertrouwensbreuk tussen accountant en gecontroleerde zal kwalificeren als gegronde reden voor beëindiging van de relatie. Voor wie slecht wil is er dan al snel een weg om de accountant onder druk te zetten.

Omdat prijsconcurrentie in principe wordt uitgesloten, zal Bindenga's voorstel bovendien tot een aanzienlijke verhoging van de kosten voor het bedrijfsleven kunnen leiden. Het middel is daarmee weinig selectief en straft in feite iedereen. Daarmee wordt geen recht gedaan aan de bedrijven die wel degelijk waarde hechten aan een objectief oordeel en betrouwbare verslaggeving.

Al met al biedt het voorstel naar mijn mening slechts een schijnoplossing. Dit brengt mij terug bij de Monthy Python-ridders, die leven in hun eigen versie van de realiteit. Zo leggen zij in de film hun queeste lopend af, dit terwijl dienaren al klepperend met kokosnoten de indruk wekken dat we te maken hebben met fiere ridders te paard. Ik weet dat deze associatie niet helemaal fair is ten opzichte van Bindenga, die zich ongetwijfeld volleidg bewust is van de praktische en meer principiële bezwaren tegen zijn voorstel. De reden voor deze vergelijking is dan ook meer dat veel recente voorstellen uit het accountantsberoep los van de realiteit lijken te staan. Met z'n allen zijn we op zoek naar herstel van vertrouwen, waarbij 'onafhankelijkheid' wordt gezien als de Holy Grail, de oplossing voor al onze gezamenlijke problemen.

Zelf heb ik gemerkt dat onafhankelijkheid vaak afstand en formaliteit met zich mee brengt. Ik ben ooit begonnen als rijksaccountant, vervolgens heb ik een aantal jaren in de externe accountancy doorgebracht, waarna ik ben overgestapt naar de interne accountancy, om recent te eindigen als concern controller (waarbij ik nog steeds een groep 'internal auditors' aanstuur). In mijn ervaring is de mogelijkheid om problemen te signaleren juist omgekeerd evenredig aan de mate van onafhankelijkheid.

Ik realiseer mij dat mijn eigen ervaring niet maatgevend kan zijn. Toch denk ik dat het voor het beroep gevaarlijk is om volledig in te zetten op pure onafhankelijkheid. In gesprekken met veel collega's proef ik dat ook zij het gevoel hebben dat naarmate zij dichter bij de gecontroleerde staan, zij beter - en eerder - weten wat er werkelijk speelt. Daardoor kunnen problemen worden aangepakt voordat er geen weg terug meer is. Enige nuancering van ons collectief streven naar pure onafhankelijkheid lijkt mij dan ook op zijn plaats.

Hoewel ook ik de Holy Grail niet ken en waarschijnlijk nooit zal vinden, wil ik wel pleiten voor meer balans in de discussie. Natuurlijk zijn maatregelen nodig om te waarborgen dat accountants in moeilijke situaties nog wat beter de rug recht kunnen houden. Ik zou er daarnaast echter op aan willen dringen om in de opleiding meer aandacht aan ethiek te geven en het tuchtrecht meer 'tanden' te geven.

Bovendien, en daar ligt de kern, zou ik de aandeelhouders de mogelijkheid willen geven de werkzaamheden van de accountant te laten reviewen. Een soort van collegiale toetsing dus, maar dan in opdracht van de aandeelhouders en zonder dat dit direct aanleiding moet geven tot een juridisch conflict tussen aandeelhouders en raad van bestuur. Op deze wijze bereiken we maximale transparantie, terwijl dit alleen extra kosten met zich mee brengt wanneer daar aanleiding toe is. Ten slotte lijkt dit een gepast antwoord op het wantrouwen bij veel aandeelhouders; eerst zien, dan geloven! Het accountantsberoep zou op deze wijze veel aan geloofwaardigheid winnen. De buitenwereld heeft dan immers niet langer met een 'black box' te maken, maar krijgt inzicht in wat zich daarin daadwerkelijk afspeelt.

Noot

* Erik Mouthaan is concern controller van Hagemeyer NV.