Opinie: 'Sarbanes-Oxley is aanzet tot noodzakelijke nieuwe weg'

Bron	'de Accountant'
Schrijver	Roel Soeting
Nummer	October 2002
Publicatiedatum	01-10-2002
Sectie	Opinie
Bladzijde	065
Volume	109

Piet Hoogendoorn vindt de nieuwe Amerikaanse accountantswetgeving onnodig rigide (zie 'de Accountant' 1, 2002, pagina 12). Onterecht, stelt Roel Soeting. "Verdere regelgeving kan worden voorkomen door eigen actie, maar dan wel in een richting die spoort met maatschappelijke ontwikkelingen."

Gaandeweg wordt de Amerikaanse fraudewet - Sarbanes-Oxley Act - becommentarieerd, bekritiseerd, afgewezen, geaccepteerd en vooral besproken. In Europa maakt men zich hier en daar zorgen. Volgens collega Hoogendoorn is de wet minder revolutionair dan lijkt. Wel meent hij dat er aanleiding is te wijzen op bedenkelijke kanten van de Amerikaanse regels. Hoogendoorn veronderstelt dat de wet zal uitmonden in een veelheid van rigide regeltjes. Is het voorts wel nodig om de onafhankelijkheid van de accountant met de wet in de hand af te dwingen? Kan die problematiek niet beter worden overgelaten aan het Audit Committee in samenspraak met deskundigen?

Om zinvol in te kunnen gaan op deze uitspraken is het nodig stil te staan bij recente gebeurtenissen. In ondernemersland vonden en vinden 'scandals' plaats van voor de samenleving fatale aard. Als de hoofdrolspelers moeten bestuurders en toezichthouders worden genoemd. Bij hun wandaden zijn zij onder meer geholpen door accountants, althans zo ziet de buitenwacht het.

De reputatie van de accountantsstand is door de gebeurtenissen ernstig aangetast. Bovendien moet worden vastgesteld dat de accountant zich, in gevallen van publieke turbulentie, weinig gezaghebbend presenteert. Veelal probeert hij of zij zich in een defensieve rol staande te houden, overigens met weinig succes. Daar komt nog bij dat de ontwikkeling van het accountantskantoor tot een conglomeraat van commerciële diensten, elders, maar mede in eigen kring, als zeer negatief wordt ervaren. In dat licht bezien zijn de suggesties van Hoogendoorn weinig overtuigend.

De accountant doet er goed aan een strategie te ontwerpen waarbij radicaal wordt afgerekend met oud zeer en waarbij voor de accountant, in lijn met de belangen van de gemeenschap, nieuwe perspectieven ontstaan. Mede op basis van de Sarbanes- Oxley Act is het mogelijk een nieuwe weg te begaan. De accountant en het accountantskantoor dienen zich herkenbaar en professioneel te richten op kerntaken van het beroep, zowel in controlerende als in adviserende zin, in samenspraak met toezichthouders. In deze benadering past een verdere ontmanteling van het accountantskantoor, alsmede de instelling van een onafhankelijk toezichthoudend orgaan op het accountantsberoep. Om te werken aan herstel van het imago en ter bevordering van transparantie zouden de grote kantoren kunnen overwegen om, al dan niet gezamenlijk met de Autoriteit FM, jaarlijks relevante bevindingen te publiceren. In het kader van de certificerende functie geeft de accountant niet alleen een oordeel omtrent de getrouwheid van de verantwoording, maar ook omtrent de kwaliteit van het interne beheersingssysteem en de continuïteit van het gegevensverwerkende systeem. Het moet mogelijk zijn om de bevindingen van de grote kantoren (voorlopig beperkt tot beursgenoteerde fondsen) in een geanonimiseerd totaalbeeld publiekelijk toe te lichten en van ontwikkelingen gewag te maken.

Met de legitimatie van de accountantsfunctie is het thans onnodig slecht gesteld. Onnodig, omdat het geven van een oordeel op genoemde aandachtsvelden juist tot vertrouwen zou moeten leiden. Alleen een radicale en consequent doorgevoerde beroepsstrategie kan leiden tot een herstel op dit punt. Niet verdedigen, maar anticiperen en ontplooien van initiatieven, dat zijn betere opties. Een verdere regelgeving kan worden voorkomen door eigen actie, maar dan wel in een richting die spoort met maatschappelijke ontwikkelingen en randvoorwaarden.

Noot

* Roel Soeting is emeritus hoogleraar administratieve organisatie aan de Universiteit van Amsterdam.