Opinie: Verplicht bedrijven tot WA-verzekering jaarrekening

Bron	'de Accountant'
Schrijver	Rick Floore
Nummer	April 2003
Publicatiedatum	01-04-2003
Sectie	Opinie
Bladzijde	051
Volume	109

Misleidende jaarrekeningen kunnen alleen worden bestreden door onbetrouwbaarheid een prijs te geven, stelt Rick Floore. Een verzekeringssysteem kan zorgen voor de juiste financiële prikkels op de juiste plaats.

Het artikel 'Why good accountants do bad audits' in de Harvard Business Review van november 2002 heeft aangetoond dat controlerend accountants niet onafhankelijk kunnen zijn van hun opdrachtgever. We kunnen meer investeren in kwaliteit, vaker peer reviews doen of de controlerend accountants door de staat laten betalen, het zou volgens dat artikel allemaal niet helpen. De oorzaak is 'onbewuste beïnvloeding': zonder dat de controlerend accountant het wil, wordt hij door een aantal psychologische factoren onbewust beïnvloed in zijn oordeelsvorming.

Psychologisch onderzoek heeft aangetoond dat onze wensen of strevingen de manier waarop wij informatie interpreteren krachtig kan beïnvloeden. Daarom denken wij dat wij betere autorijders zijn dan gemiddeld, ons huis meer waard is dan dat van de buren en dat onze kinderen beter presteren dan het schoolgemiddelde. Een aantal aspecten die structureel zijn verbonden aan het accountantswerk kan de oordeelvorming van accountants beïnvloeden:

dubbelzinnigheid van de gepresenteerde informatie (beïnvloedbaarheid heeft meer kans als informatie op meer manieren kan worden geïnterpreteerd);
verbondenheid met de opdrachtgever (accountants hebben een commerciële prikkel om bij een opdrachtgever in de smaak te vallen);
goedkeuring (het beoordelen van andermans oordeel verhoogt de beïnvloedbaarheid).

In het artikel wordt verder met resultaten van experimenten aangetoond dat zelfs de minste veronderstelling van een hypothetische relatie met een klant het beoordelings- vermogen van een controlerend accountant beïnvloedt. Het artikel vormt een onmisbare bijdrage aan het onafhankelijkheidsdebat. Een oplossing voor dit alles kan het volgende zijn: Verplicht ondernemingen om met betrekking tot de betrouwbaarheid van de jaarrekening een verzekering af te sluiten dat controlerend accountants geen materiële onvolledigheden en onjuistheden zullen vinden of dat deze later aan het licht komen in fraudegevallen, restatements of bij het bankroet gaan van een organisatie. Deze verzekering kan van overheidswege verplicht worden gesteld voor alle NV's en BV's - vergelijkbaar met een WA-verzekering voor eenieder die wil deelnemen aan het verkeer. In deze opzet worden controlerend accountants niet meer betaald door de gecontroleerde organisaties maar door diezelfde verzekeringsmaatschappij, een instituut dat daadwerkelijk onafhankelijk is van de gecontroleerde organisatie. De bestaande certificeringsverplichting blijft gewoon bestaan, voor de gebruiker van de jaarrekening verandert er niets. Deze opzet garandeert de juiste prikkels voor iedere speler in het krachtenveld: de gecontroleerde organisatie heeft een prikkel om zo min mogelijk premie te betalen en daardoor te investeren in de kwaliteit van de jaarrekening, de verzekeringsmaatschappijen hebben een prikkel om de beste accountant te kiezen en de accountants hebben een prikkel om hoog kwalitatief werk te verrichten.

Dit stelsel heeft nog een aantal andere voordelen. Ten eerste de hele onafhankelijkheidsdiscussie is niet langer relevant, controlerend accountants kunnen niet onafhankelijk zijn en zijn dat in deze opzet ook niet. Daarnaast zal de kwaliteit van de controle en van accountants een stimulans krijgen, wordt het maatschappelijk verkeer mondig in de vorm van kwaliteit- en premie-eisende verzekeringsmaatschappijen, en krijgt de financiële organisatie een duidelijke afweging te maken tussen investeren in een betrouwbaarder jaarrekening of een hogere verzekeringspremie met een diepgravende jaarrekeningcontrole.

Tevens komt het failliet gaan van ondernemingen waarvan recentelijk de jaarrekening was goedgekeurd in een ander daglicht te staan. Aandeelhouders, kredietverschaffers, leveranciers en werknemers hebben nu een duidelijk loket waar ze verhaal kunnen halen. Het laatste voordeel van deze opzet is dat aan de 'standard setting bodies' eisen kunnen worden gesteld omtrent de duidelijkheid van richtlijnen voor de jaarrekening zonder te vervallen in 'rule based accounting'. De grote verzekeringsmaatschappijen zullen bij de standard setting bodies aankloppen en vragen om duidelijkheid als de praktijk heeft geleerd dat een richtlijn of wetsartikel te veel interpretatieruimte heeft en te veel aanleiding geeft tot onduidelijkheid of rechtszaken. Het belangrijkste van dit voorstel is dat een aantal zaken duidelijk wordt voor alle belanghebbenden. De belangrijkste winnaar daarbij is het maatschappelijk verkeer. De accountants werken in het belang van een instituut dat hen tevens betaalt. Dit in tegenstelling tot het maatschappelijk verkeer, dat wel belanghebbende is bij de jaarrekening maar er niets voor betaalt.

Het betrouwbaarheidsvraagstuk wordt door dit voorstel tot z'n essentie teruggebracht: wie betaalt voor onbetrouwbare informatie? Dit is zoals het hoort in een kapitalistisch stelsel: onbetrouwbaarheid heeft een prijs en het aanbrengen van een prijskaartje aan onbetrouwbare jaarrekeningen motiveert tot betere beslissingen. Nog meer wetgeving of strengere sancties voor CEO's, CFO's of controlerend accountants helpen niet, alleen een stelsel met de juiste prikkels voor alle spelers zal leiden tot de vereiste betrouwbaarheid.

Noot

*Rick Floore is international audit manager bij Thomson.