Wetsvoorstel concurrentiebeding: Tikkende tijdbom

Bron	'de Accountant'
Schrijver	Henk Vlaming
Nummer	Januari 2003
Publicatiedatum	01-01-2003
Sectie	MKB
Bladzijde	046
Volume	109

Het concurrentiebeding lijkt een tikkende tijdbom te zijn geworden. Er ligt een wetsvoorstel dat accountantskantoren die deze nu nog onopvallende clausule hanteren, behoorlijk op kosten kan jagen.

"Ik kan mij niet herinneren dat er een concurrentiebeding in mijn arbeidscontract staat", piekert Marij Nijenhuis, assistent bij Accountantskantoor Withuis in Zutphen. Ze volgt een opleiding voor accountant. "Maar ach, ik maak mij er niet druk om. In 99 van de honderd gevallen verklaart een rechter die bepaling in een arbeidscontract nietig, mocht het tot een proces komen." Een dode letter, zo denken veel accountants over het onvermijdelijke concurrentiebeding in hun arbeidscontracten. Want accountants die weg willen, gaan toch. Veel accountantskantoren doen er in de praktijk ook niet al te moeilijk over. "Dan wordt een overstap naar een ander kantooronderling geregeld", zegt Wim Koning van Visser & Partners, een in de accountancy gespecialiseerde headhunter. "Een paar keer hebben we bemiddeld, dan masseren we tot er een compromis ligt waar iedereen mee kan leven."

Gezapigheid voorbij

Die gezapigheid heeft haar langste tijd gehad. De overheid broedt op nieuwe wetgeving inzake het concurrentiebeding, die alleen nog langs het parlement moet. Waar de wet nu amper voorwaarden stelt aan een concurrentiebeding, is deze beperkende clausule straks aan strakke regels onderworpen. Die kunnen accountantskantoren behoorlijk op kosten jagen. Eén van de meest in het oog springende bepalingen in wetsvoorstel 28 176 is de verplichting van werkgevers hun werknemers financieel te compenseren voor een concurrentiebeding. De werkgever, zo redeneert de overheid, blokkeert met een concurrentiebeding immers de kansen van werknemers op de arbeidsmarkt. De potentiële inkomensderving die daarvan het gevolg is, moet van de wetgever bij voorbaat worden gecompenseerd. Strenge regels moeten de overdaad aan concurrentiebedingen indammen. Dat geldt ook voor de accountancy, waar vrijwel alle werknemers standaard een concurrentiebeding tegenkomen in hun arbeidscontracten.

De vergoeding moet worden betaald op het moment dat de werknemer de onderneming verlaat. Hoeveel het is staat niet in het wetsvoorstel. De wetgever rept over billijkheid. Hoe streng is een concurrentiebeding, en op welke werkzaamheden heeft het precies betrekking? Het kantoor en de accountant moeten bij het aangaan van een arbeidsovereenkomst zelf een bedrag afspreken. Onredelijke bedragen kunnen later nog door de rechter worden gecorrigeerd. "In Duitsland is het ook zo geregeld", zegt François Defaix van advocatenkantoor AKD Prinsen van Wijmen, dat veel accountantskantoren tot haar klantenkring rekent. "Meestal een percentage van het salaris. In Duitsland is het minimaal vijftig procent voor elke maand dat een concurrentiebeding van kracht is. In de praktijk ligt het echter op zeventig tot 75 procent."

Gratis sabbatical

Dat kan aardig oplopen. "Bij een accountant die vijftigduizend euro per jaar verdient praat je op die manier over een vergoeding van 25.000 euro bij een concurrentiebeding van een jaar", zegt Theo Reuters van SRA, de belangenorganisatie van kleine en middelgrote accountantskantoren. "Dat moet ook worden betaald als de accountant zelf ontslag neemt en helemaal niet bij een concurrent gaat werken." Die laatste bepaling wekt verbazing. Juristen hebben het spottend al over een gratis sabbatical. Want accountants die een jaartje willen stoppen met werken, kunnen rustig ontslag nemen en hun vergoeding incasseren.

Tegensputteren heeft geen zin. "De werkgever kan het concurrentiebeding niet eenzijdig intrekken", zegt advocaat Defaix. Werkgevers zijn dan ook boos. Jan Jaap Rensink, arbeidsrechtspecialist bij VNO-NCW, meent dat dit voorstel de loonkosten omhoog jaagt. Ook SRA reageert verbolgen. Reuters: "Wij zijn hier niet blij mee. Het is onverstandig dat werkgevers onder alle omstandigheden een vergoeding moeten betalen voor een concurrentiebeding. Er zijn ook nog veel onduidelijkheden. Zo weten wij niet of een relatiebeding ook onder de bepalingen valt. Pas als hier meer duidelijkheid over is, gaan wij onze leden adviseren. Ik heb stilletjes de hoop dat een nieuw kabinet de plannen nog zal wijzigen."

Relatiebeding

Die kans lijkt klein. Politieke strubbelingen hebben de behandeling van het wetsvoorstel vertraagd, maar afstel ligt niet in het verschiet. De Raad van State heeft haar zegje al gedaan en het parlement lijkt welwillend. Juridische vluchtwegen zijn er niet. Ook de veel gebruikte variant - het relatiebeding - valt onder de werking van de nieuwe wet. Met een relatiebeding verbiedt een werkgever ex-werknemer klanten van het kantoor mee te nemen naar een nieuwe baas. Juristen denken dat een relatiebeding de overeen te komen vergoeding kan drukken, maar uitvlakken zal niet gaan.

Accountantskantoren staan dan ook voor het blok. Advocaat Defaix: "Het kan heel wat financiële pijn veroorzaken bij accountantskantoren." Ondanks deze donkere wolken lijken veel kantoren nauwelijks te beseffen wat hen boven het hoofd hangt. Ruim driekwart van de werkgevers en 89 procent van de werknemers weten niet wat de wetswijziging inhoudt, blijkt uit onderzoek van DAS Rechtsbijstand van afgelopen zomer. "Het is dat u het zegt", verklaart Hans Remkes van Stolwijk Accountants en Belastingadviseurs. "Wij hebben er nog niet zo bij stil gestaan."

Degenen die wel op de hoogte zijn, liggen er nog niet wakker van. "Op zich is het wel bekend", zegt Stephan Burg, vennoot bij Luijtgaarden, Donders & Emmen. "Maar wij hebben heel andere dingen aan ons hoofd. Echt actueel is dit probleem nog niet. Tegen die tijd dat het speelt, laten we ons wel adviseren door juristen."

Aan de haal

Het zijn vooral de grote kantoren die reeds nu maatregelen nemen. "Momenteel heroverwegen wij het concurrentiebeding voor onze accountants", laat Andy Bellm van KPMG weten. "Wij streven naar een vorm van relatiebeding. Doel hiervan is de vrijheid van de accountant in de uitoefening van zijn beroep niet te zeer te beperken en toch met name te voorkomen dat ex-medewerkers met onze relaties aan de haal gaan."

Is het niet gemakkelijker om dat concurrentiebeding gewoon te schrappen? Dat scheelt geld, terwijl accountants zich niet laten tegen houden door een concurrentiebeding. Voormalige werknemers die later pogen de klanten van hun oude baas af te troggelen, begaan bovendien een onrechtmatige daad en kunnen juridisch worden aangepakt. Maar dat is tijdrovend en kostbaar, betoogt Defaix. "Want je moet die onrechtmatige daad wel kunnen aantonen bij de rechter en dat valt niet altijd mee." Accountantskantoren die hun klanten willen afschermen tegen voormalige werknemers, rest weinig anders dan een goed doortimmerd relatiebeding.

"Nu al zetten veel rechters een concurrentiebeding om in een relatiebeding, als het aankomt op juridische procedures tegen het concurrentiebeding", vervolgt Defaix. "De bescherming van de onderneming ligt namelijk in het relatiebestand, daar moeten accountants met hun handen af blijven. Zorg wel dat het voldoet aan de eisen die de wet stelt, dat maakt een juridische procedure gemakkelijker."

Terughoudendheid is echter geboden. Hoe strenger een concurrentiebeding, hoe meer werknemers beperkt worden en hoe hoger de vergoeding. De vanzelfsprekendheid van het concurrentiebeding moet van de baan, adviseert Defaix. "Je hoeft de assistent geen concurrentiebeding op te leggen, daar houd je hem in de praktijk toch niet aan. Als accountantskantoren wakker worden, hoop ik dat ze in maatschapsverband uitmaken op wie en op welke manier zij een concurrentiebeding willen toepassen. En laat ze een systeem maken om concurrentiebedingen regelmatig te actualiseren."

Concurrentiebeding nieuwe stijl

Maximaal een jaar geldig.
Het mag de geografische omgeving waarbinnen een werkgever klanten heeft, niet overschrijden.
De werkgever betaalt de werknemer bij uitdiensttreding een billijke vergoeding. Of de werknemer nu wel of niet door het verbod getroffen wordt, maakt niet uit.
De hoogte van de vergoeding moet bij het sluiten van de arbeidsovereenkomst overeen worden gekomen.
In de arbeidsovereenkomst moet precies omschreven staan voor welke werkzaamheden het concurrentiebeding van toepassing is.
Het concurrentiebeding vervalt als de arbeidsrelatie in de proeftijd wordt verbroken.
Het vervalt eveneens als de werkgever failliet gaat.
Bestaande concurrentiebedingen moeten een jaar na de wetswijzigingen zijn aangepast aan de nieuwe regels. Zo niet, dan vervallen ze.
De regels van het concurrentiebeding zijn eveneens van toepassing op het relatiebeding.
Werknemers die het concurrentiebeding overtreden, krijgen geen vergoeding.
Evenmin krijgen werknemers die op staande voet zijn ontslagen een vergoeding.