Opinie: Onafhankelijkheid, schijn bedriegt niet

Bron	'de Accountant'
Schrijver	Rik Roos
Nummer	Juni 2003
Publicatiedatum	01-06-2003
Sectie	Opinie
Bladzijde	056
Volume	109

In het Financiële Dagblad van 9 april 2003 beweert Brenda Westra dat accountants slechts in schijn onafhankelijker zijn geworden. Westra is echter selectief in haar informatieverstrekking. Dit leidt tot een eenzijdige beeldvorming, die geen recht doet aan de wel degelijk goede bedoelingen.

Volgens Brenda Westra is de essentie van de voorschriften dat accountants uitsluitend zelf hun onafhankelijkheid moeten toetsen. In het stelsel van waarborgen hebben echter nog minimaal twee andere partijen een expliciete rol: het toezichthoudend orgaan van de controlecliënt dat onder andere is betrokken bij het toewijzen van opdrachten, en de beroepsorganisaties die naleving van de voorschriften bewaken.

Op termijn wordt hier nog een 'public oversight board' aan toegevoegd. Dit orgaan gaat extern toezicht houden op onder meer de onafhankelijkheid. Een ieder die meent dat een accountant in een specifiek geval onvoldoende waarborgen heeft getroffen staat het daarnaast nog altijd vrij om hierover een klacht bij de Raad van Tucht in te dienen.

Ook NIVRA en NOvAA pleiten voor een benoeming van de accountant door anderen dan het bestuur van de controlecliënt. Westra is van mening deze benoemingsprocedure dwingend voorgeschreven had moeten worden. Hierbij verzuimt zij echter te vermelden dat het Burgerlijk Wetboek een dergelijk verbod niet toe zou laten. Daarin is juist geregeld dat het bestuur van een controlecliënt naast de raad van commissarissen en de algemene vergadering van aandeelhouders wettelijk bevoegd is om de accountant te benoemen. Een volledig verbod op de aanstelling door het bestuur van een controlecliënt zou in strijd zijn met de wet. Daar komt bij dat niet iedere controlecliënt beschikt over een raad van commissarissen.

Westra stelt dat interne roulatieplicht geen oplossing biedt om het risico van een te grote mate van vertrouwdheid met een controlecliënt tegen te gaan en dat deze plicht louter geldt voor belangrijke controlepartners, die de cliënt bovendien nadat zij zijn ingeruild zouden mogen blijven adviseren. Westra lijkt voorstander te zijn van verplichte periodieke roulatie van accountantskantoor. Onderzoeken hebben echter aangetoond dat verplichte wisseling van accountantskantoor weliswaar een positieve invloed heeft op de onafhankelijkheid in schijn, maar dat het risico's geeft ten aanzien van de kwaliteit van de accountantscontrole, stijgende kosten voor de cliënt tot gevolg heeft en de keuzevrijheid van sommige ondernemingen beperkt. Het voorschrift om over te gaan tot interne roulatie strekt overigens verder dan belangrijke controlepartners alleen.

Ook voor andere leden van het controleteam dienen waarborgen te worden getroffen. Bovendien moet er uiteraard voor worden gezorgd dat de verplichte interne roulatie niet wordt ontlopen via constructies die geen wezenlijke wisseling teweegbrengen. Westra heeft ongelijk wanneer zij stelt dat de ingeruilde partner in de afkoelingsperiode van twee jaar de cliënt mag blijven adviseren.

Westra geeft aan dat voor enkele diensten buiten de accountantscontrole bepaalde voorwaarden gelden, maar dat deze inhoudelijk weinig voorstellen. Dit behoeft nuancering. De controlecliënt beslist primair zelf of hij de controlerend accountant tevens aanstelt voor advisering, waarbij de raad van commissarissen een actieve rol zou moeten vervullen. Om te zorgen dat de raad van commissarissen goed is geïnformeerd is de accountant verplicht om jaarlijks de honoraria voor controle en advies, alle relaties met de controlecliënt en de getroffen onafhankelijkheidswaarborgen op een rij te zetten. Ook pleiten de beroepsorganisaties om bij de raad van commissarissen aan te dringen de honoraria van de accountant voor controle en advies in de jaarrekening toe te laten lichten, zodat ook de gebruikers van de jaarrekening zich hier een oordeel over kunnen vormen.

Westra suggereert dat accountantskantoren geen reële inhoud aan hun onafhankelijkheid willen geven. Zij heeft gelijk dat bepaalde advisering onder voorwaarden is toegestaan, maar verzuimt te vermelden dat allerlei vormen van dienstverlening die de onafhankelijkheid kunnen bedreigen, zoals het samenstellen van de jaarrekening, administratieve ondersteuning, waardebepaling van grote voorzieningen of ondernemingen en het voeren van juridische procedures bij grote of beursgenoteerde ondernemingen sinds 1 januari 2003 niet meer zijn toegestaan.

Onvolledig is de bewering dat de implementatie van financiële informatiesystemen, diensten op het gebied van interne controle en de werving van hoger personeel zijn toegestaan als de controlecliënt zelf maar verantwoordelijk blijft. Dit is niet altijd het geval. Voor grote of beursgenoteerde ondernemingen geldt een expliciet verbod voor het ontwerpen van op maat gemaakte financiële informatiesystemen, is het niet toegestaan om activiteiten op het gebied van interne controle uit te voeren als hierbij een grote mate van invloed kan worden uitgeoefend op beslissingen van het management, en is de accountant verboden om voor essentiële financiële en administratieve functies een lijst met potentiële kandidaten op te stellen.

Westra verzuimt om in te gaan op de rol van de toezichthouder, beroepsorganisatie en public oversight board bij de onafhankelijkheidstoets en de benoeming van de accountant. Zij gaat niet in op de nadelen van externe roulatie en behandelt geen van de adviesdiensten die door de nieuwe onafhankelijkheidsvoorschriften expliciet zijn verboden. Dit leidt tot een eenzijdige beeldvorming, maakt de aangevoerde argumentatie broos en daarmee de stelling dat accountants niet echt onafhankelijker zijn geworden nogal wankel. Haar suggestie dat accountantskantoren geen serieuze invulling willen geven aan hun onafhankelijkheid is dan ook gebaseerd op drijfzand.

Noot

* Rik Roos is aspirant manager bij het Assurance & Advisory Services Center van Deloitte & Touche. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.