Morele les

vrijdag 3 april 2009 | 2 reacties

De uitspraken hadden die van een accountant kunnen zijn. "Voor ons geldt geheimhouding. Eigenlijk zitten we altijd klem als we moeten uitleggen wat we precies gedaan hebben en waarom." "Toezicht is geen garantie. Een agent kan ook niet verhinderen dat iemand door een rood stoplicht rijdt, want hij staat niet bij alle stoplichten." "Ik ben nu heel voorzichtig. Want als er rechtszaken worden aangespannen wil ik het materiaal niet op de borden van tegenstanders leggen." Aan het woord was echter geen accountant, maar de president van de Nederlandsche Bank, Nout Wellink. In een interview met Vrij Nederland verweert hij zich tegen de kritiek die DNB over zich heen krijgt. De bank ligt zwaar onder vuur en een parlementaire enquête dreigt, maar Wellink is daar niet bang voor: "Dat lijkt me heel goed en prettig, dan kan iedereen zien hoe de afwegingsprocessen tot stand komen." Om vervolgens nog even te wijzen op zijn geheimhoudingsplicht, maar: "Daar moet dan een oplossing voor gevonden worden. Dus ik ben helemaal voor!"

De echte toets in de vorm van rechtszaken en enquêtes moet nog komen, en het kan best zijn dat achteraf zal blijken dat DNB eerder en steviger had moeten ingrijpen. Maar uit het interview doemt een verontrustend beeld op. Want DNB heeft veelvuldig op de onevenwichtigheden in de financiële sector gewezen. Maar niemand luisterde, hetgeen Wellink doet concluderen dat "iedereen verantwoordelijk is". In een eerder NRC-interview heeft scheidend directeur Toezicht Arnold Schilder zich in vergelijkende zin uitgelaten. Schilder is om zijn uitspraken hevig bekritiseerd, want met de conclusie dat er een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid is, kan niemand uit de voeten. Het vinden en straffen van schuldigen werkt nu eenmaal louterend, niet in de laatste plaats voor degene die beschuldigen, want zij zijn daarmee verexcuseerd. En zo wijst minister Bos naar de aandeelhouders, wijzen de aandeelhouders terug naar het kabinet en het toezicht, en wijzen de parlementariërs zo'n beetje naar iedereen die in de financiële sector werkzaam is.

"De kredietcrisis is een morele crisis" aldus Bos en de vraag is wat hij daar nu precies mee bedoelt. Natuurlijk waren er de excessen - de megabonussen, de agressieve hedgefunds, de misleidende ratings - maar het is te gemakkelijk om het probleem louter daar neer te leggen. Want slechts weinigen hebben zich kunnen en willen onttrekken aan het meeprofiteren van de economische groeispurt, en met die medeplichtigheid zou je kunnen spreken van een collectieve morele verantwoordelijkheid.

Dat betekent dat de oplossing voor de crisis niet louter van technische aard kan zijn - hogere kapitaalbuffers voor de banken, verscherpt toezicht - maar ook een morele dimensie moet hebben. Meer dan ooit zijn sterke, rechte ruggen van belang, niet alleen in toezicht en controle maar in de gehele financiële keten. Integriteit, objectiviteit, deskundigheid en professioneel gedrag - niet toevallig de grondwaarden van accountants - zouden standaard de gedragsnormen voor personen met verantwoordelijke financiële functies moeten zijn. Voorkomen we daarmee een volgende crisis? Nee. Maar er wordt zo wel een collectieve rem in het systeem ingebouwd. Volgens Wellink blies de scheidsrechter wel op zijn fluitje, maar speelden de voetballers gewoon door. Dus kunnen we de scheidsrechter een luider klinkend fluitje geven en meer scheidsrechters in het veld zetten. Dat zal ook ongetwijfeld gebeuren. Maar je mag ook van de voetballers verwachten dat ze leren luisteren. Een dergelijke discipline kan uiteindelijk wel eens veel effectiever blijken.

Gert Smit
algemeen directeur

Deze bijdrage is ook geplaatst als Op de korrel in het aprilnummer van 'de Accountant'.

Zie hier meer Op de korrels.

Reacties

Geplaatst door Hans Hoekstra - 8-5-2009 14:32:25

Beste Gert & Bob,
natuurlijk kunnen we uit de kredietcrisis een morele les trekken. Dat is nodig en de vraag is hoe regelgevers en controlerende organen (intern/extern) hiermee omgaan. De nadruk ligt dan meer op soft controls en op dat gebied zijn de controlerende organen van oudsher niet goed thuis.
En verder: ik vind ook dat externe accountants een steekje hebben laten vallen. Hoewel enkele vakbroeders een vergelijking met Enron niet zien zitten, denk ik wel dat er parallellen zijn te trekken.
Namelijk:
- gebruik van SPV's (niet zozeer om zaken te verdoezelen, maar wel om zaken buiten de balans te zetten)
- control environment waarin nadruk op prestatie en bonus ligt
- financiele informatie die niet het inzicht geeft wat daarvan verwacht mag worden.
Ten aanzien van dit laatste punt verwijs ik graag naar de conclusies van het onderzoek van de heren Lof/Korf die in het artikel Kredietcrisis en banciaire jaaarverslagen hier het nodige over hebben geroepen.
Persoonlijk zie ik weinig in nieuwe aanvullende regelgeving, wellicht zou de nedruk op andere zaken gelegd moeten worden.
Want ik heb verder nog nooit in het FD of elders een goed artikel gezien over hoe securisatie werkt, wat SPV's exact doen (en ook niet) en wat bijvoorbeeld hiervan is terug te vinden in jaarverslagen. En zonder een goede evaluatie van de impact van de kredietcrisis op jaarverslaggeving en de controle hiervan, is het verzinnen van nieuwe regelgeving ook wat lastig.
Maar goed dat artikel gaat er komen, want ik ben ermee bezig.

Geplaatst door Bob Mohr - 3-4-2009 16:15:12

Beste Gert,

Zoals altijd gaat het om de balans, maar één ding vind ik persoonlijk jammer aan je verder uitstekende column en dat is je conclusie: "Voorkomen we daarmee een volgende crisis? Nee". Volgens mij moet het antwoord daar een uitdrukkelijk "Ja!" zijn. De huidige regelgeving op het gebied van toezicht en controle is in verreweg de meeste gevallen voldoende, als ze maar op de juiste manier toegepast en gebruikt worden (een enkele uitzondering daargelaten). Juiste voor deze juiste toepassing is die rechte rug nodig en alleen onder die voorwaarde zullen we een nieuwe crisis voorkomen. En hoewel Floris Maljers kritiek krijgt over zijn excuses is dat precies wat in brede zin nodig is: een collectieve verantwoordelijkheid, vraagt om een collectief excuus. Iedereen zal moeten toegeven dat hij dingen niet goed gedaan heeft. Het vraagt een sterke rechte rug om over je ego heen te stappen en je eigen fouten te durven toegeven. Voor velen blijkt dat te moeilijk (de voormalige AIG baas die vandaag zijn verantwoordelijkheid weer ontkend is daarvan een dramatisch voorbeeld). Ontkenning van verantwoordelijkheid en het gebrek van de rechte rug leidt als vanzelf tot een vlucht in (onnodige) nieuwe regelgeving. Zonder deze rechte rug, en er zijn vele gebieden waar je dat helaas ziet, is de volgende crisis allang weer in de maak.