Nationaliseren van accountantscontrole is geen oplossing
donderdag 18 maart 2010 | 
7 reacties
Accountant 'in actieve rust' Jules Muis pleit voor een genationaliseerd accountantsregime voor alle instellingen die te groot zijn om om te vallen. Grote banken en multinationals moeten hun boeken laten controleren door de Algemene Rekenkamer, in plaats van zoals nu door openbare accountantskantoren. Het klinkt vanzelfsprekend: als de maatschappelijke prijs voor omvallen te hoog is, moet de overheid inspringen.
Maar er zitten addertjes onder het gras. Dat begint al met de veronderstelling dat de overheid zelf onafhankelijker zou zijn dan openbaar accountantskantoren. In de praktijk heeft de overheid echter vele politieke en zakelijke belangen en dat kan een objectief oordeel in de weg staan. Het debat omtrent de politieke beïnvloeding van IFRS-standaarden is hiervan een treffend voorbeeld.
De Rekenkamer heeft wel een onafhankelijke positie, maar er blijft een aantal praktische problemen op te lossen. Ten eerste is daar een capaciteitsprobleem. Nu al hebben overheidsinspecties te kampen met een tekort aan goede mensen en dat zal met de omvangrijke bezuinigingen de komende jaren niet beter worden.
Een typisch voorbeeld hiervan is het capaciteitstekort waar de AFM over klaagt bij het toezicht op jaarverslagen van beursgenoteerde bedrijven. Zelfs een termijn van zes maanden blijkt onvoldoende om deze jaarrekeningen te kunnen beoordelen. Stelt u zich eens voor wat het betekent voor de kapitaalmarkt als accountants meer dan zes maanden nodig hebben om jaarrekeningen van grote beursfondsen te controleren.
Een ander bezwaar tegen nationalisering van de controle is dat Nederland zich op de internationale kapitaalmarkt in een geïsoleerde positie plaatst. Dit gaat onvermijdelijk ten koste van de effectiviteit van de controle. En last but not least: overheidscontrole gaat geld kosten.
De grote vraag die blijft is of de kredietcrisis op het niveau van individuele organisaties had kunnen worden voorkomen, bijvoorbeeld door bij de accountantscontrole scherpere signalen af te geven. Die signalen zijn er zeker geweest, maar ze blijven binnenskamers, op het niveau van overleg met bestuurders en commissarissen; die commissarissen zijn immers met het toezicht op het bestuur belast.
De hoorzittingen over de Amerikaanse verzekeringsreus AIG bewijzen dat de accountant wel degelijk op gebreken in de risicobeheersing heeft gewezen. En niet alleen daar.
De crisis heeft vooral de zwakheid van het financiële systeem blootgelegd en het ontbreken van internationaal toezicht. Het nationaliseren van de accountantscontrole lijkt op een oplossing voor een probleem dat er eigenlijk niet is, op kosten van de belastingbetaler.
Dat moeten we niet willen. Wat ons betreft ligt de oplossing in goed lopend internationaal toezicht op financiële instellingen en op accountants, vrij van politieke beïnvloeding.
Ruud Dekkers, voorzitter NIVRA
Deze bijdrage is tevens gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 18 maart 2010.
Reacties (7) | Reageer
Geplaatst door Leen Paape - 23-3-2010 18:19:18
Tom
Dank voor de aanvulling, zo geformuleerd denk ik dat dit een interessante gedachte is die nog nadere discussie verdient. Er zitten vast nog diverse haken en ogen aan maar het verlaagt in potentie de afhankelijkheid, het lost niet op dat er een belang is om goede verhoudingen te hebben met de 'gecontroleerde'. Immers, als die zuur worden wordt het sowieso lastig goed te functioneren.
Geplaatst door Tom Nierop - 19-3-2010 10:19:11
Voor de duidelijkheid van de discussie: ‘nationalisatie’ van de accountantcontrole betekent niet per se dat alle accountants in overheidsdienst zouden treden. Ik heb nog weinigen daarvoor horen pleiten. Een regelmatig bepleite tussenweg is de constructie waarbij de toezichthouder i.p.v. de gecontroleerde onderneming de controleopdracht verstrekt en er de eindregie over voert. Voor de uitvoering huurt die toezichthouder een accountantsorganisatie in. Voor de accountantsorganisaties zou noch de aard van het werk noch de omvang van ‘de totale business’ dan wezenlijk veranderen. Wel wordt de directe financiële relatie tussen accountant en gecontroleerde doorgesneden. En daarmee verdwijnt een belangrijk drukmiddel vanuit de gecontroleerde, plus de eeuwige kwetsbaarheid voor de beeldvorming 'wie betaalt, bepaalt'. André Bindenga pleitte al voor zo’n model in ‘de Accountant’ van oktober 2002. In het novembernummer van 2002 verschenen reacties van o.m. Roger Dassen. Joop Anemaet pleitte recentelijk op deze site voor zo’n model in zijn opiniebijdrage ‘Verandering cultuur vereist verandering structuur’ (21 januari 2010; zie ook maartnummer pag. 50).
Geplaatst door Richard Betrian - 19-3-2010 1:48:27
In Rusland was destijds alles genationaliseerd. Dat is immers de kern van het communisme/socialisme. Hoe is het mogelijk dat mensen nog denken dat nationalisatie van de accountantscontrole gaat werken. Hebben we niet geleerd dat het communisme niet werkt. Of is men in het westen overtuigd dat ze het communisme wel kan laten werken. Kennelijk is het westen dan slimmer dan de Russen.
Door de algemene rekenkamer wordt overigens niet eens een verklaring afgegeven bij de jaarrekening van het Rijk.
Kennelijk zijn diverse mensen verstrooid geraakt door de financiele crisis. Die echt niet door accountantscontrole kon worden tegengehouden. Kan iemand uitleggen hoe je een financiele tsunami tegenhoudt die veroorzaakt is door de overheid in de USA middels de Federal Reserve. De financiele en economische crisis van de jaren 30 was ook in de USA ontstaan, ook door manipulatie van de Federal Reserve. 'It seems' dat er weinig kennis is van de economische geschiedenis. Het is bijzonder kortzichtig om de nationalisatie van accountantscontrole voor te stellen. Bij nationalisatie van de accountantscontrole zal het beroep snel sterven.
Geplaatst door Leen Paape - 18-3-2010 22:23:15
Beste Ruud,
Laat ik beginnen met te stellen dat ik niet geloof dat nationalisatie een goed idee is en zal leiden tot een betere controle. De argumenten die je aanvoert vind ik echter minder sterk. Vorige deelnemers aan de discussie hebben daar al op gereageerd. Als je stelt dat er een veronderstelling aan ten grondslag lgt dat de overheid onafhankelijker zou zijn, komt me dat voor als 'in je eigen voet schieten'. Immers, je stelt daarmee dat de hudige situatie dus ook niet echt ideaal is en je maakt het onafhankelijkheidscriterium daarmee - overigens terecht - relatief. Persoonlijk heb ik weinig met het hameren op onafhankelijkheid omdat dit construct niet te meten is en elke discussie daarover dus een kwestie van gevoel of zo je wilt 'onderbuik' wordt. Dan heeft iedereen gelijk en iedereen evenzeer ongelijk in de ogen van de ander en dat schiet niet erg op. Niemand op deze aardbol is volledig onafhankelijk en in mijn ogen ware het te verkiezen om te spreken over het creëren van waarborgen ter vermijding van een te grote mate van afhankelijkheid. Ook dat laat zich slecht meten maar via proxies proberen we daar dan wat aan te doen. Onafhankelijkheid is een knellend dogma zoals ik al eens eerder in een bijdrage aan deze site heb betoogd. Je argumenten tonen wat mij betreft aan dat de verdediging ervan op discutabele argumenten moet worden gegrondvest. Ook overheidsdienaren zijn niet onfeilbaar zoals de huidige crisis heeft aangetoond. DSB ging failliet terwijl het onder toezicht stond van DNB. Amerikaanse banken stonden onder scherp toezicht en ook dat ging grootschalig mis. De kwaliteit van de dienstverlening is gediend met tucht van de markt. Het NIVRA doet er verstandig aan vaker duidelijk te maken dat absoluut foutloos helaas niet bestaat en dat daar andere toezichthouders en rechters voor zijn om dat dan af te straffen als het verwijtbaar is.
Tot slot, als het gaat om het creëren van waarborgen ter vermijding van een al te grote mate van onafhankelijkheid denk ik dat het punt van collega Marcel Pheijffer naar aanleiding van de Lehman case over het verdienmodel van accountantskantoren aandacht verdient. Een toenemende druk op commercie is ook in mijn ogen een factor die de afhankelijkheid teveel onder druk zou kunnen zetten. Ik hoop dat verder van harte dat deze discussie ons beroep verder zal kunnen helpen. Ik waardeer bovendien zeer dat jij als voorzitter je nek uitsteekt en voorop gaat in de discussie.
Met vriendelijke groet,
Leen
Geplaatst door Johan Visser - 18-3-2010 13:45:49
Beste Ruud, een paar kritische opmerkingen:1. capaciteit is geen argument.Kwestie van (nog)beter betalen en een goede sfeer.Wedden dat bijv.Paul en ik dat samen makkelijk oplossen? 2.kosten worden gewoon omgeslagen over de controleobjecten.Is budget voor omdat de fee van de externe Accountant vrijvalt 3.overheid is niet objectief.Klopt,maar bijv de Big4 ook niet.Kijk maar naar de pleidooien om opties voor managers niet reeel te behandelen.Warren Buffet heeft gehakt van de lobby van de Big4 op dit terrein gemaakt.En degene die de rekening moet betalen(de overheid dus)mag volgens mij de muziek uitkiezen. 4. is het wijs ,nu voor de zoveelste keer het Beroep in kwaad gerucht is gekomen door o.a.het volstrekt onverantwoordelijke handelen van E&Y,een impliciet pleidooi te houden voor de eigen (Big4) belangen? 5.als niet weinig getalenteerde Accountant weet je toch heel goed dat het Beroep wereldwijd onder vuur ligt.Stap over je achtergrong en opvoeding heen en wijs de weg naar de betrouwbare toekomst.Kapitaalmarkten kunnen inderdaad niet zonder Accountants maar hebben uitsluitend en alleen behoefte aan Accountants die niet op de verkeerde manier met de client meedenken.Bindt dus vanuit jouw rol als Voorzitter de kat de bel aan want de kruik gaat net zolang te water totdat hij barst.Het is echt 12 uur geweest. 6. Het is immers toch bezopen dat we blij moeten zijn met het toezicht van de AFM en van de AFM moeten leren dat we niet op de verkeerde manier met de client moeten meedenken. 7.Sterkte met je moeilijke taak.Er komt meer op je af dan misschien leuk is.Maar... when the going gets tough the tough get going.
Geplaatst door Arjan - 18-3-2010 13:19:40
Ruud,
Uit het hart gegrepen.
Groet.
Geplaatst door Paul Th. Stoele RA AA - 18-3-2010 11:10:52
Beste Ruud,
Het is dat ik stevig op mijn stoel zat toen ik jouw bijdrage las. Zo kon ik niet omrollen bij de gedachte dat dit toch niet waar kon zijn, dat het niet een alle accountants representerende voorzitter is die een dergelijk verhaal de wereld in zendt. Zeker niet in deze dagen waar juist in de nternationale pers accountants zo onder vuur liggen en waarin openlijk twijfel aan het nut en het laten voortbestaan van accountantscontrole wordt uitgesproken.
Wel heb je gelijk, dat de crisis zwakheden van ons huidige mondiale financiële systeem aan het licht heeft gebracht. Juist de Big 4 spelen in dit mondiale financiële systeem een cruciale rol. Om die reden is het logisch dat nagedacht wordt (moet worden?) over alternatieven. Dat controle door de Nederlandse Rekenkamer internationaal niet de ultieme oplossing zal/kan zijn mag waar wezen. wellicht dient er eerder aan een onder een internationale organisatie (Verenigde Naties ?) resorterend controleorgaan te worden gedacht.
Zonder vervelend te willen doen merk ik toch op, dat opmerkingen over objectiviteit t.a.v. de IFRS, gelet op de rol bij het bedenken/formuleren en implementeren ervan door accountants, alsmede over personele capaciteit, doorlooptijd, kosten van de controel e.d. wat curieus zijn. Veranderende omstandigheden zullen uiteraard leiden tot andere situaties en verschuivingen.
Tot zover mijn primaire reactie.
Collegiale groet,
Paul Stoele