Professionele scepsis

dinsdag 2 maart 2010 | 5 reacties

In welke functie of rol u ook werkzaam bent, er wordt van een accountant altijd integriteit, objectiviteit, deskundigheid, professionaliteit, een rechte rug en een professioneel sceptische houding verwacht.

Deze voor alle accountants zo cruciale grondhouding kwam de afgelopen weken twee keer ter sprake. Allereerst tijdens een bijeenkomst met de voorzitter en de beoogd voorzitter van de Vereniging van Accountancy Studenten (VAS). Beiden spraken hun zorg uit over het gegeven dat er tijdens de accountantsopleiding maar heel weinig tijd is ingeruimd om dit fundamentele onderwerp te bespreken. En dat dit onderwerp door allerlei andere (universitaire) vereisten meer en meer in het gedrang komt. Eén dagje hoorcollege lijkt wat mager om te zorgen dat die cruciale grondhouding in de genen komt van toekomstige accountants.

De tweede keer kwam het thema aan de orde tijdens een gesprek met Steven Maijoor van de AFM over de inspecties van wettelijke controles. De rode draad die Maijoor signaleert is het in een aantal gevallen ontbreken van een voldoende kritische houding van de accountant. Dit betekent volgens hem dat er niet alleen moet worden gezocht naar bewijsmateriaal dat het standpunt van de leiding van de onderneming onderbouwt maar ook, en net zo hard, naar bewijsmateriaal dat dat standpunt ontkracht. Het te veel focussen op het 'positieve' bewijsmateriaal zou ertoe kunnen leiden dat de accountant vooral een pleitbezorger wordt, in plaats van de objectief-kritische controleur die je mag verwachten.

Ik moet bekennen dat ik van deze signalen geschrokken ben. Reden om dit onder uw aandacht te brengen.

Volgens mij staat of valt de kwaliteit van het beroep en haar reputatie met het strikt vasthouden aan de grondbeginselen van onze gedragscode: integer, objectief, deskundig, professioneel, en dus ook een rechte rug en professionele scepsis. Dat is wat de maatschappij, maar ook onze cliënten van ons verwachten. Op het moment dat wij ten aanzien van deze grondbeginselen compromissen gaan sluiten, dan verliezen wij het respect, onze reputatie en onze toegevoegde waarde.

Mijn persoonlijke ervaring als openbaar accountant is dat het innemen van een duidelijke, stevige en objectieve positie met een gezonde dosis professionele scepsis uiteindelijk het meeste respect afdwingt. Wat dat betreft is er dus ook veel minder verschil tussen de verwachtingen van onze cliënten (raden van toezicht, raden van commissarissen) en die van het maatschappelijk verkeer. Het standaard antwoord bij de vraag wat voor soort accountant men zoekt is altijd: een stevige accountant, die duidelijk zijn/haar mening geeft en een spiegel voorhoudt. Dat noem ik professionele scepsis.

Zo'n kritische grondhouding vraagt om een stevige voorbereiding in onze opleiding en om vruchtbare grond in de dagelijkse praktijk. Collegiaal overleg kan daarbij veel helpen, want een accountant staat er niet alleen voor. Ook niet in de mkb-praktijk.

Wat kan het NIVRA doen? Dit opnemen in het VERA-programma. En dat gaat dus ook gebeuren.

Is dit daarmee een column die alleen relevant is voor openbaar accountants? Niets is minder waar. Deze grondbeginselen, maar ook het verwachtingspatroon van de maatschappij, zijn op dit punt voor alle accountants gelijk; in welke functie ze ook werkzaam zijn. Dat is ook de reden waarom de Code of Ethics op ons allen van toepassing is.

Ruud Dekkers

Reacties

Geplaatst door Johan Visser - 11-3-2010 14:37:29

In vervolg op de opmerkingen van Paul het volgende:de beste opleider is de juiste baas/bazin.De bazen die wij firmanten noemen werken allemaal in een omgeving waar er spanning bestaat tussen commercieel succes en professionele scepcis.Het verdien-en beoordelingsmodel van zeker de Big4,daar overigens niet alleen,staat op zeer gespannen voet met de noodzakelijke scepcis.Ik kan letterlijk een waslijst aan voorbeelden geven die ik allemaal geleerd heb van(oud) Big4 firmanten(sprak er gisteren nog een (en niet de minste).Tevens weet ik heel goed dat talloos veel firmanten dolgraag anders willen.Daarom is het uitstekend dat de AFM scherp toekijkt en daarmee de talloos veel goed willende firmanten een forse steun in de rug geeft.En laten we elkaar niet voor het lapje houden:er is de laatste 20jaar veel mis gegaan omdat we groei in omzet en beloning absoluut boven aan de prioriteitenlijst hebben gezet.En de internationale fusies binnen de Big4 sturen op dit moment allemaal aan op Engelse beloningshoogtes.En dus moeten er firmanten uit want de auditmarkt groeit niet of nauwelijks.En breidt men advies uit.Commercieel volstrekt begrijpelijk doch niet goed voor het welbevinden van firmanten en ook niet goed voor de broodnodige scepcis.Gegeven de forse financiele belangen van betrokkenen zie ik niet hoe het kernprobleem snel kan worden aangepakt.Aandacht voor professionele scepcis in de opleiding en cursus via VERA is natuurlijk prima.En tegen een cursus Ethiek kan ik ook niet veel bezwaren inbrengen.Het helpt echter allemaal maar weinig als de P van Pecunia dominant blijft.En deze P is in de hele wereld zeer dominant (geworden) dus we moeten geen wonderen verwachten.In een geldverliefde wereld hebben Accountants het gewoon lastig.

Geplaatst door Paul Th. Stoele RA AA - 11-3-2010 12:17:00

Beste Ruud,

Zo kort voorzitter en dan al de schrik te pakken omtrent de vorming van de aankomende accountants. De voor de juiste beroepsuitoefening noodzakelijke "professioneel sceptische houding" is inderdaad één van de elementen bij die vorming. Echter, verwacht je hierbij niet te veel van de opleiders (ondanks hun positieve reacties)? Gaat het ter zake niet - zoals bij elke opvoeding - om hetgeen van dag tot dag wordt voorgeleefd? In dit geval dus niet door de ouders, maar door de leidinggevenden van de accountantsorganisaties/-afdelingen/-diensten. Er kunnen tijdens de opleiding kortere of langere danwel meer of minder sessies besteed worden aan de juiste beroepshouding, maar wanneer de accountants in spé dagelijks geconfronteerd worden met een daar sterk van afwijkende praktijk is het ijdele hoop dat het ooit echt goed zal komen. Ergo, dan kunnen na jou nog vele voorzitters zich groen en geel ergeren.

Met vriendelijke groet,
Paul Stoele

Geplaatst door Ruud Dekkers - 11-3-2010 11:40:30

Beste Barbara, Leen,
Dank voor jullie reacties. Voor mij was het signaal van de VAS opvallend en positief. Er spreekt namelijk de zorg uit voor de kwaliteit van het onderwijs, maar meer nog het belang dat studenten hechten aan een kwalitatief goed beroep, waarbij de afgestudeerden goed voorbereid zijn op ethische dilemma's in de praktijk, inclusief hoe te handelen in een steeds complexer wordende omgeving waarin de ethische lat (terecht) steeds hoger wordt gelegd.
Ik ben blij dat het signaal serieus wordt opgepakt. Als ik hierbij een rol kan spelen, laat het dan weten.
Groet,
Ruud

Geplaatst door B. Majoor - 8-3-2010 19:07:06

Beste Ruud

Ik ben van harte met je eens dat een professioneel kritische houding een fundament van ons beroep is en daarmee de volle aandacht in de opleiding moet krijgen. Deze fundamentele waarden staan immers ook centraal in onze regelgeving; Code of Ethics en NV COS. Dat onze studenten (of in elk geval één) dit niet herkent als invulling van het begrip professional skepticism is een punt van aandacht. Ik kan je echter geruststellen, in de Nyenrode opleiding wordt in elk auditing vak ruim aandacht aan de professioneel kritische houding besteed vanuit een theoretisch en praktische invalshoek. Daarnaast vragen wij ook gastdocenten, zoals Luc Quadackers om over hun wetenschappelijk onderzoek te spreken. In dit geval heeft Luc een gast college voor de studenten Advanced Auditing verzorgd over zijn proefschrift: "A study of Auditors' Skeptical Characteristics and Their relationship to Skeptical Judgements and Decisions. Dus misschien onbewust, maar studenten krijgen wel een stuk bagage mee.

Geplaatst door L. Paape - 8-3-2010 10:27:52

Beste Ruud, je zorg kan ik zeker delen maar als er dan gesteld wordt dat de opleiding daartoe onvoldoende ruimte biedt is er op zijn minst sprake van een misverstand dat ik snle de wereld wil uit helpen. In de opleiding aan Nyenrode wordt juist meer geïnvesteerd in de wetenschappelijke vaardigheden om te zorgen dat de professionele scepsis wordt gevorderd. Dat de studenten dat nog niet goed begrijpen ligt dan aan ons; we hebben ze het waarsschijnlijk nog niet goed uitgelegd dus daar ga ik mee aan de gang. Ik kan je verzekeren dat die investering zich zal uitbetalen. Het idee dat de universitaire vereisten de ontwikkeling van de professionele scepsis in de weg zou staan is in mijn ogen een gotspe en toont aan dat er nog veel onbegrip is over de noodzaak van universitaire vaardigheden. De opmerking van 'één dagje college' laat ik dan maar even voor rekening van de VAS maar is in ieder geval niet correct. Gelukkig is keer op keer uitgesproken dat de acountant van de toekomst een wetenschappelijke basis moet hebben en dus op een Master of Science niveau dient te worden verzorgd.
met vriendelijke groet,
Leen Paape