AFM: 'Het beroep moet een stevige slag maken'

vrijdag 4 december 2009 | 9 reacties

Het onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten naar de jaarrekeningcontrole bij achttien Nederlandse financiële ondernemingen vervult AFM-directeur Steven Maijoor 'met zorg'. "Het accountantsberoep moet een stevige slag maken", aldus Maijoor. Naar aanleiding van het onderzoek zijn enkele accountants uitgeschreven uit het AFM-register.

zie ook

Het rapport over de controle op de jaarrekeningen 2007 werd donderdag gepubliceerd. Bij 'een of meerdere van' de grote vier kantoren en bij elf van de achttien beoordeelde controles zijn belangrijke tekortkomingen geconstateerd.

"Een van de belangrijkste is dat de betrokken externe accountants op onderdelen onvoldoende blijk hebben gegeven van de vereiste professioneel-kritische instelling", schrijft de toezichthouder. De AFM zegt niet om hoeveel of om welke kantoren het gaat.

Over de grote lijn van de bevindingen werd eind 2008 al met de Big 4 gesproken, maar in 2009 is er uitgebreid overleg geweest over de consequenties. Inmiddels zijn er controleteams gewijzigd, zijn er accountants overgeplaatst en 'enkele' zijn zelfs uitgeschreven uit het openbare register van de AFM. Daarmee zijn ze hun bevoegdheid kwijtgeraakt om een verklaring af te geven bij de jaarrekening.

De tekortkomingen worden door de AFM gekwalificeerd als overtredingen van de diverse COS-sen die van toepassing zijn, maar er zijn geen formele sancties uitgevaardigd.

Volgens Janine van Diggelen, hoofd toezicht accountantsorganisaties van de AFM, is gebleken dat accountants kritischer onderzoek hadden moeten doen naar de waardering van financiële instrumenten. "Uit de dossiers kunnen wij bijvoorbeeld niet opmaken of de constatering van de cliënt dat er een inactieve markt is voor sommige beleggingen ook verder onderzocht is."

Ook is er onvoldoende aandacht geweest voor de toetsing van de begrijpelijkheid van de toelichting in de jaarrekening waar het gaat om deze waarderingen.

Een ander voorbeeld van een onvoldoende kritische instelling is aangetroffen bij de opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling waarbij een collega accountant van buiten het controleteam een kwaliteitstoets doet op het controledossier, voordat de accountantsverklaring wordt afgegeven . "Het stelsel van kwaliteitsbeheersing heeft dan niet goed gewerkt", aldus Van Diggelen. "Naar aanleiding van dit onderzoek hebben wij zorgen over hoe diepgaand deze opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordelingen eigenlijk worden uitgevoerd."

Tot slot is er bijzondere aandacht besteed aan de rol van de groepsaccountant bij grote internationaal opererende financiële instellingen. Op dat terrein pleit de AFM voor een actievere en kritischer opstelling ten opzichte van de ingeschakelde buitenlandse accountants. "De groepsaccountant kan veelal niet laten zien hoe hij heeft gecontroleerd dat die accountants - veelal behorend tot hetzelfde accountancy-netwerk - hun werk goed gedaan hebben."

Bij de kantoren zijn inmiddels maatregelen genomen "om beter te waarborgen dat de controles voldoende kritisch zijn", aldus de AFM.

Het NIVRA zegt in een reactie de zorg van de AFM te delen en volgens algemeen directeur Berry Wammes is het "een goede zaak dat er maatregelen worden genomen die tot een verbetering zullen leiden". De reactie van de kantoren is volgens hem adequaat: "Men reageert meteen en constructief, zonder te bagatelliseren. Dit wordt zeer serieus genomen."

Het NIVRA zal naar aanleiding van het rapport nadere gesprekken voeren met de betrokken kantoren en de toezichthouder.

Volgens een bericht in het Financieele Dagblad van vanmorgen reageren de kantoren zelf allemaal enthousiast op het rapport. "Deloitte heeft passende maatregelen genomen", aldus een woordvoerder van het kantoor tegenover de krant. "Dit toont aan dat het toezicht van de AFM kwaliteitsverhogend werkt."

KPMG vindt dat de toezichthouder "een belangrijke bijdrage levert aan het proces van continue kwaliteitsverbetering van de accountantscontrole". En PwC laat volgens het bericht weten simpelweg "gelukkig" te zijn met het rapport.

Reacties

Geplaatst door rene vierbergen - 11-12-2009 8:23:34

Ik hoop van harte dat deze bevindingen inzake openbare accountants niet gaan leiden tot nog meer generieke wet- en regelgeving en toezicht.
In het bijzonder voor overheids- en interne accountants.

Geplaatst door Ger vergeer - 9-12-2009 13:01:43

Accountants de schuld geven aan d ekredietcrisis gaat te ver. Wat wel zorgelijk is zijn de reacties, varierend van simpelweg "gelukkig" naar de nietszeggende kreet "dit toont aan dat het toezicht van de AFM kwaliteitsverhogend werkt", naar "de toezichthouder een belangrijke bijdrage levert aan het proces van continue kwaliteitsverbetering van de accountantscontrole" en Deloitte heeft passende maatregelen genomen" Het is schokkend dat instellingen die de hoogste kwaliteit en vakbekwaamheid torenhoog in allerlei uitingen hebben staan zich niet de ogen uit het hoofd schamen over dergelijke kritiek van een toezichthouder die men niet zo lang geleden overbodig vond en die men nu ineens waardevol acht. Het is heel moeilijk uit te leggen dat men blij is met een gele kaart. Je zou haast zeggen dat men een rode kaart had verwacht en daarom blij en opgelucht is dat het maar een gele is.

Geplaatst door Maurice Cornips - 8-12-2009 10:06:24

Naar mijn mening hebben een marksituatie die ongewenst is. Op de markt voor audit-diensten van grote (beurs-)genoteerde bedrijven hebben we te maken met een oligopolie. Omdat de subsituten bijna exact hetzelfde zijn is deze oligopolie ook nog homogeen. Op een dergelijke markt kunnen zich twee situaties gemakkelijk voordoen. De eerste is kartelvorming en prijsafspraken. De tweede situatie is prijsconcurrentie die een neerwaarte prijsspiraal tot gevolg heeft. Het is vooral deze laatste ontwikkeling waar deze markt hier (in fasen) last van heeft en waardoor de kwaliteit onder druk komt te staan. Zolang deze oligolopie in haar huidige homogene vorm blijft bestaan zal deze situatie altijd weer de kop opsteken.

Geplaatst door Leen Paape - 8-12-2009 10:05:29

Ik breng graag het volgende onder de aandacht van alle collega's: "Kenmerkend voor financiële crises is dat de risicoafkeer van beleggers zo groot kan worden, dat er nauwelijks of niet kan worden gehandeld in bepaalde instrumenten. Dan is er geen marktprijs en staat de accountant met betrekkelijk lege handen. Het is alsof de verpleegster de temperatuur moet vaststellen, maar de thermometer doet het niet.
Het gezegde 'meten is weten', gaat in de economie helaas niet altijd op. De meting van vandaag, kan er morgen al niet meer toedoen. De schade van de kredietcrisis blijft naar mijn mening nog wel enige tijd onzeker, ondanks alle inspanningen van accountants." Het citaat is afkomstig van de pen van Lex Hoogduin, zie het FD van 29 maart 2008. De heer Hoogduin was toen directeur bij Robeco en inmiddels lid van de directie van DNB. Ik wil overigens zeker het accountantsberoep niet vrijpleiten van alle blaam en de oproep van Ronald Bobbe bevat in mijn ogen een ker van waarheid, om goed inzicht te hebben in een klant moet je wel de nodige uren binnen de muren kunnen doorbrengen en het zou best wel eens kunnen zijn dat die tijd er niet meer is.

Geplaatst door Robert Moolenaar - 8-12-2009 9:39:33

Heeft de individuele accountant zelf überhaupt een onvoldoende kritische houding? Of mag hij dit van zijn werkgever domweg niet hebben (tijd / concurrentieoverwegingen)?
Er wordt gesproken over maatregelen. Maar welke maatregelen dan? Ik zie graag antwoorden op deze vragen.

Geplaatst door Frank Felten - 8-12-2009 9:09:55

Geachte heer Bobbe,
In uw opmerking dat "flauwekul-checklisten" verplicht zouden zijn ingevolge de AFM of Wta kan ik mij helemaal niet vinden. Om te beginnen stelt de AFM helemaal niets verplicht, maar voert zij toezicht uit onder de Wta. En wat de Wta betreft: deze Wet ziet met name op de inhoud van de werkzaamheden en zeker niet (slechts) op formaliteiten of checklists. Dat kantoren er voor kiezen om bij de uitvoering van hun werkzaamheden gebruik te maken van allerlei checklists betekent nog niet dat je daarmee de Wta zou moeten diskwalificeren! De herkenning inzake de kwaliteit van controles deel ik uiteraard wel.

Geplaatst door Ronald Bobbe - 7-12-2009 16:37:46

Als oud-vennoot van BDO, en dus een ruime ervaring in de auditpraktijk, herken ik mij helemaal in deze conclusies. Met grote zorg heb ik de afgelopen jaren aanschouwd, hoe uurtarieven explodeerden, en de Big4 elkaar de tent uitvocht met steeds lagere budgetten. Het aantal beschikbare effectieve controle-uren is schrikbarend gedaald. Bovendien wordt tegenwoordig een substantieel gedeelte van die nog beschikbare uren besteed aan allerlei (excuse le mot) "flauwekul checklisten", die zo nodig moeten van AFM/WTA/PCAOB, of whomever. Logisch nadenken, en diepgaand controleren is er niet meer bij. Geen wonder dus dat de kwaliteit van de controle schrikbarend achteruit is gehold.... Het beroep moet niet "een stevige slag maken" (zoals de tital van dit artikel aangeeft), maar nmm een enorme ommezwaai maken....!! Op deze manier is het nut van accountantscontrole nihil, en dus de essentie onder het beroep in hoog tempo aan het afkalven. En dat doet mij pijn aan het hart...
Ronald Bobbe RA, Eindhoven

Geplaatst door Frank Maarsingh - 4-12-2009 23:16:46

Het doet mij deugd dat de controle-aanpak van de Big4 eens tegen het licht wordt gehouden door de AFM. Ik verbaas me er telkens weer over hoe weinig controlewerkzaamheden door de teams van de Big4 feitelijk worden uitgevoerd. Ik constateer dit zowel bij clienten die voorheen door de Big4 werden bediend als in mijn rol van lid van de RvT bij een middelgrote onderwijsstichting. Er wordt teveel op informatie van de client gesteund en de formele aspecten van het dossier worden `dicht gevinkt`. Inhoudelijk controleren en evidence verzamelen is kennelijk niet nodig. Ik moet er niet aan denken, om dan een handtekening te zetten, maar ja, met de hoge uurtarieven is het budget zo op.....

Geplaatst door Marcel - 4-12-2009 12:34:13

Het zal niet verbazen dat ik hier na het weekend met een blog over kom!