Duurzaamheidscontrole ter discussie na ramp BP
27 juli 2010 - Vijf dagen nadat de accountant het duurzaamheidsverslag van BP had ondertekend, voltrok zich de milieuramp van het oliebedrijf in de Golf van Mexico. Onder accountants wordt discussie gevoerd over het doel en nut van maatschappelijke verslaggeving en de controle daarvan.
Aan de ene kant staat columnist Marcel Pheijffer, die de rol van accountants bij duurzaamheidscontrole aan de kaak stelt. "Bij geen enkel bedrijf voegt een nietszeggend onderzoek met als resultaat een nietszeggend oordeel, voor belanghebbenden iets toe", zo schreef hij onlangs op deze site. "Accountants die op de geschetste wijze - ook al is die conform accountantsregelgeving - een oordeel geven bij de huidige duurzaamheidsverslagen voegen schijnzekerheid toe. En die kunnen we missen."
Aan de andere kant staat onder meer Johan Piet, directeur van het bureau Transparability, dat bedrijven begeleidt bij maatschappelijke verslaggeving, onder andere door middel van controle. Het nut van duurzaamheidsverslaggeving is voor hem duidelijk. "Organisaties moeten verantwoording afleggen over het door hen gevoerde duurzaamheidsbeleid en de bereikte resultaten daarvan. Het is evident dat verantwoording over duurzaamheid door organisaties inzichtelijk moet zijn, betrouwbaar en onafhankelijk gecontroleerd moet worden. Hier ligt een onmisbare functie voor de accountant."
Piet erkent dat duurzaamheidsverslaggeving niet altijd iets toevoegt, maar verwijst tegelijkertijd naar de financiële controlepraktijk. Die voegt ook niet altijd iets toe aan de bekende informatie. "De bezwaren die Marcel Pheijffer aandraagt zijn niet specifiek voor duurzaamheidsverslaggeving, maar wel voor de richtlijnen voor accountantscontrole gericht op een beperkte mate van zekerheid in het algemeen. Ik deel zijn bezwaren, maar verwijt tegelijkertijd de accountants van financiële verslagen dat zij met een lager level of assurance onduidelijk zijn voor het publiek."
Dat vlak na de controle van het duurzaamheidsverslag het boorplatform Deep Horizon ontplofte en de oliebron van BP maandenlang olie lekte, is iets dat ook bij financiële rapportages kan gebeuren. "Het geval van de olieramp van BP lijkt op een 'gebeurtenis na balansdatum'. Voor zulke gevallen zijn er regels in de accountancy, die zijn ook toepasbaar zijn op maatschappelijke verslaggeving", aldus Piet. "Ernst & Young die het voorgaande maatschappelijk verslag van BP heeft gecontroleerd, treft dan ook geen blaam."
Toch erkent ook Piet dat de maatschappelijke verslaggeving nog een lange weg heeft te gaan. "De kwaliteit van de maatschappelijke verslaggeving blijft nog achter bij die van de financiële verslaggeving. Dat komt omdat deze nog in het beginstadium is. Als je wacht met het publiceren van een verslag of het controleren ervan totdat de wetenschap op het niveau zit van de financiële verslaggeving, zijn wij vijftig jaar verder en heeft de duurzaamheidsramp zich al voltrokken."
Veel informatie in het maatschappelijke jaarverslag is nog niet controleerbaar op een hoog betrouwbaarheidsniveau, stelt Piet. Dat komt door een beperkte primaire waarneming en registratie en het ontbreken van interne controle en goede stuurmogelijkheden.
"Een hoofddoel van maatschappelijke verslaggeving is om te tonen dat een onderneming zich in de goede richting begeeft. Nog niet alle issues zijn nu bekend, de collectieve doelen en de streefcijfers per onderneming evenmin. Bovendien heeft een organisatie de tijd nodig om veranderingen door te voeren."
"Het grote verschil met het klassieke jaarverslag is de derde dimensie: wat zijn de trends of de opeenvolgende prestatieverbeteringen in het kader van transitieprocessen? Verder moet het ondernemingsverslag op microniveau passen in de maatschappelijke vraagstukken op macroniveau. Hierin is minder plaats voor cijfertjes of controle van cijfertjes. Accountantscontrole van maatschappelijke verslagen worden vooral gekenmerkt door systeemgerichte en gedragsgerichte controlemaatregelen."
"Vanuit de Europese Accountants Federatie (FEE) is altijd gepleit voor de inzet van een multidisciplinair team voor de assurance van duurzaamheidsverslagen. Het is vaktechnisch onverantwoord dat sommige accountants niet gehinderd door verstand van zaken opdrachten uitvoeren en verklaringen afgeven aan het publieke verkeer. De opleidingen voor accountants zouden een module duurzaamheid moeten aanbieden."
Reacties (4) | Reageer
Geplaatst door marcel Pheijffer - 30-7-2010 13:48:55
Dank Johan Piet voor je aanvullende reactie. De toon daarin staat me meer aan dan die in het bovenstaande stuk!
Geplaatst door Johan Piet - 30-7-2010 11:31:54
Reactie op Hein
Naar mijn indruk zit de verwachtingskloof niet in het feit dat beide vormen van verslaggeving zijn gericht op feitelijk verantwoordingsinformatie. Ik zie de kloof meer ontstaan vanuit het feit dat accountants een te beperkte visie hebben over maatschappelijke verantwoordelijkheid en daardoor geen goed verslag kunnen opstellen, laat staan dit controleren. Dit is het moment dat de beroepsorganisatie en de grote kantoren zich moeten inzetten voor betere kaders zoals voortgaand wetenschappelijk onderzoek en verbreding van de accountantsopleiding. Diverse stakeholders hebben al in het openbaar kritiek geuit op het functioneren van ons beroep in deze problematiek.
Reactie op Marcel,
Ik deel ook het aanvullend commentaar van Marcel over de beperkte diepgang van maatschappelijke verslaggeving en de controle ervan. De huidige praktijk lijkt te zijn gestoeld op commerciële ambities enerzijds en ontwijken van risico’s anderzijds. Mijn persoonlijke ambities zijn om betere verslagen te ontwerpen en om de controle meer af te stemmen op de behoefte van het maatschappelijk verkeer. Dat blijkt in praktijk goed mogelijk te zijn. Voorwaarde is dat de controleur zowel accountant is als expert op het gebied van maatschappelijke verantwoordelijkheid en dat laatste is veel meer dan een beetje meelullen op een verjaardagsfeestje. En een duurzaamheidsverslag vereist een totaal andere aanpak dan een jaarrekening. Onze beroepsregels zie ik nu meer als een hindernis dan als een bijdrage aan transparantie van de onderneming en van de accountant.
Geplaatst door Hein Kloosterman - 29-7-2010 21:32:15
Heren toch,
Een financial audit is evenals een audit naar het gedrag van een onderneming omtrent aspecten van duurzaamheid een onderzoek van verantwoordingsinformatie. Dus hoe was het verleden ten aanzien van het geld en hoe was het gedrag ten opzichte van aspecten van duurzaamheid. De verwachtingskloof met de gebruikers zal weer zijn dat die in de toekomst willen kijken. en dat kan een accountant niet.
Hein.
Geplaatst door Marcel Pheijffer - 29-7-2010 17:35:14
Mooi dat Johan Piet een reactie geeft en mijn bezwaren deelt.
Minder waardering heb ik voor het feit dat niet wordt ingegaan op de kern van mijn kritiek. Waar Piet de schuld legt bij de richtlijnen en regels, stel ik aan de orde of een accountant wel een nietszeggende opdracht leidend tot een nietszeggend rapport moet aannemen. Kortom, het is mij te simpel de schuld bij de regels te leggen en helemaal indien daarbij niet de individuele verantwoordelijkheid van de accountant en diens kantoor te betrekken.
Bovendien is het allerminst sterk om voor de argumentatie te wijzen op andere zaken - financiele verslaggeving - waar zaken ook niet goed zouden gaan. Het is zelfs erg flauw omdat te doen. Discussieer over de zaken die in het speelveld in het geding zijn, maar ga dan niet over een ander spel beginnen (hoe belangwekkend een discussie over dat andere spel ook zou kunnen zijn.
Tot slot: ik heb al eerder aangegeven E&Y niet de schuld te geven van de olieramp. Daar ging mijn blog niet over. Maar alles wat er nu rond de olieramp naar buiten komt, laat zien dat de accountant geen waarde toevoegt door allerhande zaken in de richting van de buitenwereld te bevestigen en/of er de zweem van enige zekerheid aan toe te voegen terwijl de daaraan ten grondslag liggende controle nog minder dan flinterdun is.