'Financiën geeft geen openheid in boeken' (FD)
maandag 3 oktober 2011 | 
2 reacties
Nederlandse politici zijn er zeer bedreven in zich te distantiëren van Griekse toestanden. Maar Nederland heeft de boekhouding evenmin op orde, zegt hoogleraar management accounting Frans van Schaik. Hij is de enige Nederlander in de Ipsas-board, de club die de internationale boekhoudstandaard voor overheden opstelt, vergelijkbaar met de IFRS-standaard.
Enige Nederlander in Ipsas-board hekelt ondoorzichtige boekhouding van het Rijk
Ariane Kleijwegt
Amsterdam
Na een termijn van zes jaar verlaat hij de 'board' dit najaar om plaats te maken voor een Oost-Europeaan. Nederland is dan niet meer vertegenwoordigd, maar veel ruchtbaarheid wordt daar niet aan gegeven. 'We staan vooraan bij het afdwingen van transparantie in de private sector. Kijk naar oud-minister Hans Hoogervorst, nu voorzitter van de International Accounting Standards Board (IASB). Maar als het gaat om transparante overheidsboekhouding geeft Nederland binnen Europa het initiatief volledig uit handen aan Groot-Brittannië en Frankrijk.' Nederland houdt samen met Duitsland de verplichte invoering van de internationale boekhoudstandaard voor overheden in Europa tegen.
De hoogleraar hekelt niet alleen de opstelling van het ministerie van Financiën, maar ook die van de Tweede Kamer. 'Dat is de instantie die meer transparantie zou moeten afdwingen, maar ze is tot dusver wel erg te goeder trouw van Financiën geweest. Een gemeenteraad heeft in Nederland een beter beeld van lokale bezittingen en schulden dan de Kamer van de ministeries heeft.'
Waarom is het zo belangrijk dat overheden de internationale boekhoudstandaard invoeren?
'Omdat je daarmee de financiële posities van overheden, net als in het bedrijfsleven, met elkaar kunt vergelijken. Bovendien maakt een land als Nederland nu niet inzichtelijk welke bezittingen en schulden het werkelijk heeft, omdat heel veel buiten de balans blijft. De pensioenverplichtingen van de Staat bijvoorbeeld of voorzieningen voor de risico's die we lopen op afgegeven garanties voor Griekenland of de huizenmarkt. Zo maken we niet inzichtelijk wat de aard en omvang is van (mogelijke) toekomstige claims op de rijksbegroting.
Nederland heeft sinds 2008 een negatief eigen vermogen, zo blijkt uit de balans. Maar de waarde van zo'n balans noemt minister De Jager beperkt.
'Volgens De Jager bezit de overheid een toekomstig beslag op het verdienpotentieel van de private sector. Dus zal het allemaal wel loslopen, is zijn redenering. Maar in feite schuif je met een oplopend negatief vermogen schulden naar de volgende generaties. Als je fair bent draag je een overheid met nul vermogen over.'
Maar we hebben toch de houdbaarheidsindicatoren van het Centraal Planbureau die de overheid bij de les houden?
'Dat is waar, maar een complete staatsbalans dwingt tot veel hardere cijfers waarmee je de problematiek van de overheidsfinanciën inzichtelijk en vergelijkbaar maakt met andere overheden. Je kunt aan het houdbaarheidstekort van het CPB al zien dat je met toekomstige belastingopbrengsten de groeiende verplichtingen aan zorg en AOW niet dekt. Maar veel landen maken geen houdbaarheidssommen.'
Wat hebben wij dan met die landen te maken?
'Steeds meer. Door de Europese schuldencrisis zijn overheden op grote schaal bankiers geworden. We lenen uit aan en staan garant voor andere EU-landen. Dan zou je toch wel gek zijn als je geen volledige jaarrekening eist van je debiteur? Nederland zou het goede voorbeeld moeten geven, maar in plaats daarvan wordt een voorstel van het Europees Parlement om de Ipsas-standaard voor alle EU-landen binnen drie jaar verplicht te stellen mede onder druk van Duitsland en Nederland op de lange baan geschoven.'
Wat brengt de Ipsas-standaard boven tafel dat nu verborgen blijft?
'In Nederland staan we er nog wel goed voor want we hebben bijvoorbeeld een enorm pensioenvermogen gespaard in het ABP. Maar als Frankrijk overgaat naar Ipsas, zul je zien dat de schuld op de balans zomaar kan verdubbelen vanwege de pensioenverplichtingen aan ambtenaren die daar uit de lopende begroting worden betaald. Ipsas vereist ook gedetailleerde toelichtingen op de aankoop van derivaten. Daarmee kun je als land veel moeilijker je schuld verbloemen, zoals Griekenland deed. Ook moet je bij een waarschijnlijkheidskans van 50% dat een garantie moet worden uitbetaald, die garantie als volledige schuld in je boeken opnemen. In de private sector willen accountants al verder gaan. Daar wordt ook al bij lagere risicopercentages nagedacht over een verwachtingswaarde. Maar bedrijven ontvangen tenminste nog een risicopremie op afgegeven garanties. De overheid geeft ze nu in feite gratis weg.'
Copyright (c) Het Financieele Dagblad, 2011. fd.nl
Reacties (2) | Reageer
Geplaatst door Jan Weezenberg - 4-10-2011 22:03:05
Geachte Readactie,
Citaat:
'Volgens De Jager bezit de overheid een toekomstig beslag op het verdienpotentieel van de private sector. Dus zal het allemaal wel loslopen, is zijn redenering."
Zijn daar betrouwbare cijfers over ? Hoe groot is dat potentieel, waaruit ontstaat dit ? Wanneer gaat dat potentieel echt geld opbrengen ?Hoe groot is het deel dat zonder problemen kan worden gebruikt voor schuldsanering ? Hoe veel jaar gaat dat schuldsaneringsproces duren ?
Ik denk niet dat er op het Ministerie van Minister de Jager voor 2012 en volgende betrouwbare toekomstprognoses gemaakt kunnen worden gezien de startsituatie en de verwachte verdere grote tegenvallers op korte termijn
Met andere woorden: De Minister denkt: ik ga in de toekomst zo veel overhouden dat ik kan aflossen en toch op een redelijk niveau kan blijven uitgeven.
Dez redenering hanteert iedereen die meer wil dan hij nu kan opbrengen.
In de toekomst stelt hij zich in op dat te hoge uitgavenniveau, de toekomstige hoge inkomsten vallen tegen en hij moet nog meer schuld maken.
Of tafelzilver verkopen.
Vandaag de dag kost deze opvatting in iedere geval een onvoorstelbaar hoog bedrag aan rente en blokkeren hoge aflossingsverplichtingen de ruimte voor noodzakelijke investeringen die dat toekomstige inkomenshemeltje mogelijk moeten maken.
Een Minister van Financien (die immers het aloude vak Staathuishoudkunde uitoefent) zou beter moeten weten.
Het spreekwoord van de ene vogel in de hand die beter is dan tien in de lucht bestaat niet voor niets al sinds mensenheugenis.
Voor een bestuurder op dit niveau (de CFO van de overheid) is de uitspraak "het zal wel meevallen" ronduit roekeloos. Het lijkt erop dat ook bij de overheid een in de particuliere sector gesignaleerd taboe op het hebben van te veel schulden bestaat.
Een mooie boekhoudstandaard helpt op zich niets, het is immers een potverterencultuur
Voor de lezers, die vragen waar ik deze "elementaire wijsheid" vandaan haal: uit het boekje Staathuishoudkunde op HBS-b in 1948.
En ook citeer ik graag de uitleg van mijn Leraar boekhouden bij M.O. van 1923: "de Nederlandse staatsschuld is niet de schuld is van alle Nederlanders"
Hoogleraar Frans van Schaik verdient onze grote bijval.
Beter inzicht geeft in ieder geval een analysemogelijkheid zonder off balance valkuilen waarmee de start kan worden gemaakt met een oplossing.
Een start die veel zelfbeheersing van de nationale potverteerders zal vragen, maar ook ertoe kan bijdragen dat geen kindjes met het badwater worden wegggegooid.
En het in het artikel genoemde enorme vermogen van het ABP lijkt te zijn berekend zonder aftrek van de gecontracteerde verplichtingen. Hooguit kan een beetje voorzichtig worden gekeken naar de dekkingsgraad voor zover die boven 100% ligt.
En dat is echt niet veel !
Vriendelijke groet,
Jan Weezenberg
Geplaatst door R. Betrian - 4-10-2011 2:17:57
In de volkstaal heet dat hypocresie. Enerzijds transparantie in de private sector bij wet afdwingen, Anderzijds de eigen financiele situatie verdoezelen, Kennelijk beschermt de staat de burger tegen de private sector, maar wie beschermt de burger tegen de staat? Of bestaat de staat uit heiligen?