Jacques Wallage is bezorgd over rol overheidsaccountants
donderdag 6 oktober 2011 | 
7 reacties
"Accountants dekken zich tegenwoordig tegen van alles in en treden ook steeds vaker op als 'meedenker' met hun opdrachtgever, in plaats van als gevreesd toezichthouder." Daar maakt oud-PvdA-politicus Jacques Wallage zich zorgen over, zeker ook op het terrein van de overheidaccountancy.
In een interview in het oktobernummer van Accountant ventileert de voormalig parlementariër, burgemeester en staatssecretaris zijn zorgen over de rol van de overheidsaccountant.
Wallage: "Als politiek bestuurder heb je belang bij het organiseren van tegenspraak binnen de eigen organisatie. Dat geldt ook voor de financiële controle. De accountant als countervailing power, zo zou het moeten zijn. Helaas leggen kabinetten steeds vaker onwelgevallige ambtelijke adviezen naast zich neer. Dat heet 'het primaat van de politiek', maar het onderwaardeert de betekenis van professionele adviseurs. Daar komt bij dat accountants maar ook interne controllers zich steeds vaker laten overrulen zonder dat het verschil van inzicht goed wordt vastgelegd. Dit leidt tot een zorgelijke ontwikkeling."
Wallage spreekt zich ook uit over het plan om alle departementale accountantsdiensten samen te voegen in één nieuwe Rijksaccountantsdienst. Dit is volgens hem onderdeel van "het nieuwe geloof" in Den Haag in shared service centers. "Ik heb niets tegen dat soort centra, maar wel iets tegen de gelovigen. Je ziet dat die altijd eerst de oude gelovigen uitrangeren, om vervolgens met voortvarendheid hun nieuwe geloof in te voeren. Na een paar jaar blijken er toch problemen op te doemen, waarna er zich weer nieuwe gelovigen met een nieuwe oplossing melden. Zij zorgen er eerst voor dat de oude gelovigen verdwijnen, waarna het hele circus van voren af aan begint."
"Ik verwacht er niet veel van. Vroeger dacht ik als klassieke sociaal-democraat dat je de maatschappij kon veranderen door de structuren aan te pakken. Inmiddels weet ik dat de cultuur binnen organisaties minstens zo belangrijk is als de structuur. Dus als binnen de Rijksaccountantsdienst enkele bijzonder 'onaangename' accountants worden aangesteld, zou het kunnen werken. Dan ontstaat er een kritische, onafhankelijke cultuur. Geen idee welke kant het opgaat. Wat ik wel weet, is dat de huidige financiële controle bij departementen redelijk functioneert. Dus welk probleem wil men eigenlijk oplossen door een nieuwe centrale dienst in het leven te roepen?"
Bij gemeenten speelt momenteel een felle discussie of de jaarrekening door een externe accountant moet worden gecontroleerd of door de eigen interne accountantsdienst. Het oktobernummer van Accountant bevat ook daarover een artikel ('Controletorens in beweging').
Wallage over die discussie: "Voor gemeenten geldt hetzelfde als voor de Rijksaccountantsdienst: niet de structuur is doorslaggevend, maar de cultuur. De accountant die de gemeentelijke jaarrekening controleert, moet voldoende ruggengraat hebben om goedkeuring te weigeren aan zaken die hij onacceptabel vindt. Dat gebeurt veel te weinig. Op het moment dat het college van B en W en de gemeenteraad de accountantsverklaring onder ogen krijgen, is daar al uitgebreid overleg aan voorafgegaan tussen de interne controller en de externe accountant. Eventuele verschillen van inzicht zijn al glad gestreken. Daarom levert een accountantsverklaring zelden iets leerzaams op voor de organisatie en de politiek. Het is een jaarlijks ritueel. Ik zou me als accountant daar ernstig zorgen over maken."
Reacties (7) | Reageer
Geplaatst door Cor Doolhoff - 10-10-2011 12:30:41
1. De heer Wallage doet een aantal beweringen zonder deze te bewijzen. Als de heer Wallage bewijs heeft van accountants die zich hebben laten overrulen nodig ik hem uit dei cases voor te leggen aan de accountantskamer (tuchtrecht).
2. Er is een groot verschil tussen de functie van de departementale accountant en de provinciale/gemeentelijke accountant . De departementale accountant is een instrument van de Secretaris Generaal. Het is dus juist uitstelend dat de departementale accountant "meedenkt" met de Secretaris Generaal om deze zo efficient mogelijk te voorzien van controle-informatie, zodat deze in staat is goed leiding te geven. Het is de vraag of de uitoefeening van deze functie verbeterd wordt door een grote Rijksaccountantsdienst onde Financien.
De externe funcite voor de departementen wordt uitgeoefend door de Algemene Rekenkamer. Het is de vraag of 's lands belang gediend is als ministers de rapporten van dit Hoge College afdoen met er deugt niets van (Prorail).
3. De accountants bij provincies en gemeenten functioneren als externe auditors. Het is goed als zij "meedenken" over de behoete aan controleinformatie van de gemeenteraad, die als opdrachtgever functioneert.
Geplaatst door Jan Droogsma - 8-10-2011 0:01:11
De publieke sector heeft zijn eigen specifieke kenmerken. Dit moeten we ons goed realiseren. Bij de overheden is de toezichthouder vaak de opdrachtgever voor de accountants. Accountants werken dus niet in opdracht van bestuurders, zoals dat in de private sector vaak wel het geval is en wordt beeindigd als de plannen uit het plan van aanpak van de NBA werkelijkheid worden.
Het is dan ook zeer de vraag wat de stelling van Wallage betekent in de publieke sector? Als het goed is ondersteunt de accountant de toezichthouder in de publieke sector met relevante informatie over de kwaliteit van de verantwoording en het gedrag van de bestuurders en de organisaties waarvoor zij verantwoordelijk zijn. De toezichthouder zelf dient deze informatie zo te gebruiken dat dit een bijdrage levert aan goed bestuur.
De wijze waarop de audits worden georganiseerd is vooral een kwestie van doelmatigheid. Een gecentraliseerde auditfunctie bij de Rijksoverheid kan dus een goed alternatief zijn voor de auditfunctie per ministerie. Van groot belang is dat de auditors een direct contact hebben met de toezichthouders om voorafgaande aan het begrotingsjaar met hen te spreken over de door het bestuur ingeschatte risico's van de desbetreffende overheidsorganisatie en of de bestuurders een afdoende beheersing hebben georganiseerd. Gedurende en na afloop van het jaar kunnen auditors toezichthouders van informatie voorzien over het werkelijke gedrag van bestuurders en of zij de organisaties waarvoor zij verantwoordelijk zijn goed besturen en beheersen. Het dus van groot belang dat de auditors in de publieke sector de publieke sector wereld goed kennen, veel ervaring hebben bij de overheidsorganisaties waar zij hun audits uitvoeren en dat zij werken in multidisciplinaire teams, zodat zij integrale rapportages kunnen maken die toezichthouders gericht inzicht geven in de relevante vragen op het gebied van besturing, beheersig en verantwoording en daarmee een bijdrage leveren aan goed toezich op het bestuur in overheidsorganisaties.
Het boeiende van anditwerkzaamheden in de publieke sector is dat van auditors meer wordt verwacht dan alleen de controle van het jaarverslag. Het gaat vaak om grote financiele en politieke belangen en complexe beheersingssystemen, waarbij auditors een belangrijke toegevoegde waarde kunnen hebben voor de toezichthouders.
Het Center for Public Auditing en Accounting van Nyenrode leidt dit soort public sector auditors op en werkt aan het tot stand brengen van een beroepsvereniging die zich richt op de belangenbehartiging en de verdere ontwikkeling van de public sector auditor.
Geplaatst door Frans Kersten - 7-10-2011 10:28:17
Ik mis in deze discussie nog het feit dat een aantal jaren geleden - volgens mij tegen de zin van de accountants in - de beslissing is genomen dat de directeur van een auditdienst niet langer een gecertificeerd accountant hoefde te zijn. Een directeur was in de eerste plaats een manager en daarvoor was een RA/AA achtergrond immers niet nodig ...
Hoewel het ethisch gedrag van accountants momenteel volop ter discussie staat, kan dit wel degelijk invloed hebben gehad op de nu gedane signaleringen.
Daarnaast streeft de overheid al jaren naar meer bedrijfsmatig werken. Als we zien dat in het bedrijfsleven de interne auditdiensten ook nadrukkelijk op aspecten als functioneren en toegevoede waarde tegen het licht worden gehouden, waarom dan ook niet binnen de overheid? Hierbij hanteert men binnen de Rijksoverheid het argument dat het financieel beheer (grotendeels) op orde is, blijkend uit de goedkeurende accountantsverklaringen en de oordelen van de Algemene Rekenkamer.
Dit laat overlet of het weghalen van de auditdiensten bij de departementen zelf en de samenvoeging in de RAD dan wel een goede stap is. De dienst is daarmee geen element meer van de 'checks & balances' binnen het departement zelf.
Daarnaast heb ik in het verleden meegemaakt dat overheidsmanagers het zeer waardeerden om vanuit een onafhankelijke bron en deskundige op het gebied van AO/IC/Interne beheersing te vernemen of men zelf wel goed bezig was. Men vond het niet prettig te horen dat door bezuinigen de redelijk uitgebreide controle op de eigen dienst of directie losgelaten moest worden en de aandacht beperkt zou worden tot de posten die binnen in de departementsbrede steekproef vielen.
Geplaatst door Arie Molenkamp - 6-10-2011 23:13:52
Ik vind het commentaar van de heren accountants op uitspraken van een bestuurder weinig ter zake doen. De reacties getuigen van weinig inzicht in de ontwikkelingen bij de centrale overheid. De reacties zijn ook niet altijd verheffend.
Wallage geeft aan dat hoge ethische standards van accountants kennelijk zijn ingeruild voor commerciele doelstellingen (u leest er uw collega Peter Diekman en de Rentokil-affaire maar op na). Als voorbeeld moge dienen dat de in de zeventiger jaren ingestelde, raadgevende managementletter verworden is tot de nu gangbare en dwingend geschreven offertebrieven.
Dat hebben het maatschappelijk verkeer en bestuurders niet bedoeld met het instellen van een wet op registeraccountants.
Wallage uit zich ook over countervailing powers en de Rijksauditdienst. Binnen de departementen staan controllers en internal auditors voor de countervailing power die nodig is om de ministeriele verantwoordelijkheid te kunnen schragen. Het heeft het Ministerie van Financien behaagd (machtsconcentratie (ref. DNB en AFM) de internal auditpower binnen de departementen te ontmatelen en deze bij het MvF onder te brengen. Het antwoord van de departementen is voorspelbaar: de feedbackfuncties zijn weer opgebouwd. Wat resteert is de RAD: een overbodig, maar uiterst duur speeltje van het Ministerie van Financien.
Geplaatst door S Bruinsma - 6-10-2011 17:27:44
Zowel Wallage, in het algemeen de politiek, en ook accountants zelf hebben blijkbaar nog heel veel werk te verrichten, want sinds wanneer is 'de' accountant 'gevreesd toezichthouder'?
Daar hebben we toch bestuurders, commissarissen, interne toezichthouders, externe toezichthouders en autoriteiten voor???
Accountants kunnen omissies in bestuur, politiek, toezicht en marktwerking niet oplossen. Ze doen waarvoor ze ingehuurd worden: accoord gaan (of niet) met (het beeld van) de jaarrekening.
En zelfs dat wordt afgeknepen (Barnier). Het is de wereld op zijn kop.
De volgende crisis dient zich alweer aan, en die zal nog veelomvattender zijn dan de huidige.
Waar en wie is de verstandige leek? Als de politiek die grondslag onder het beroep van accountant wegneemt, dan kunnen we ons met zijn allen laten omscholen, tot wat eigenlijk, roeptoeter a la Wallage of zo?
Geplaatst door jules muis - 6-10-2011 15:27:58
Misschien goed de heer Wallage nog eens in herinnering te brengen dat zelfs accountants uit een ommelet geen kip kunnen braden. Of je ze dat nu een een pan of tien verschillende pannetjes proberen.
Als 'de politiek', van regering tot parlement, geen serieuze jaarrekening/financiele verantwoording wil, zal het moeite hebben serieuze accountants te blijven aantrekken.
Voor het overige citeer ik even uit eigen werk, in de hol van de leeuw, anno Mei 2004, speciaal gericht aan overheids accountants, waaruit verder zijdens de overheid destijds ook geen werk is gemaakt.
“We will witness the systemic consequences of working with empty tool kits on matters which are of global monetary significance.”…. “So what we probably need is another major crisis to force the next step up. A financial fragility inspired derivative crisis is for me one of the main candidates ……”
Jules Muis, May 14, 2004
Speech ‘Internal Auditing in the Public Sector’,
International Conference organized by Dutch Ministry of Finance, May 2004
Vandaar al dat overwerken van onze Minister van Financien, tegenwoordig.
Af en toe mag regeren ook best terugkijken betekenen.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 6-10-2011 12:49:52
Want een "gevreesd toezichthouder" is effectiever dan een "meedenker"?
Wat is dat toch voor raar stokpaardje dat nu dus ook al is doorgedrongen bij de heer Wallage?
Ik ben/was altijd blij te leven in een land waar de zachte hand, het constructief en opbouwend kritisch meedenken zwaarder telden dan het werken vanuit vrees en dreiging.
Ik voed mijn kinderen op door met ze mee te denken, door voorbeeld, door hulp, niet door dreigen met een pak slaag. Moet ik begrijpen dat de heer Wallage, overigens daarmee brekend met PvdA-gedachtengoed, dat een principiële fout vindt?
Mooi dat hij inmiddels af is van het idee dat het in de wereld draait om de instituties en dat hij het belang van "soft controls" ziet. Maar een beetje jammer dat hij daarmee meteen maar de richting van de zero-tolerance ter rechter zijde omarmt. Angst is een slechte raadgever. Ook angst voor toezichthouders levert geen wenselijk gedrag.