Jules Muis: 'Genationaliseerd accountantsregime is te verdedigen'
zondag 21 februari 2010 | 
11 reacties
Het is goed te verdedigen om alle instellingen die te groot zijn om om te vallen, onder een genationaliseerd accountantsregime te brengen. Dat zegt Jules Muis dit weekend in een interview met de Volkskrant. In zo'n denkbaar model zou hij een mogelijke rol zien voor de Algemene Rekenkamer.
In een paginagroot interview in de Volkskrant van zaterdag 20 februari 2010 geeft Muis, oud-vice-president en controller van de Wereldbank, oud-NIVRA-voorzitter en blogger op deze site, nog eens zijn visie op de kredietcrisis en de (afwezige) rol van accountants in de aanloop daarvan. Voor de lezers van zijn weblogs en zijn artikelen in 'de Accountant' klinken zijn ideeën grotendeels bekend.
Als het gaat om de rol van controlerend accountants van financiële instellingen benadrukt Muis hun moeilijke positie: de dreiging van aansprakelijkheid vanuit zowel het management als de depositohouders. Ook benadrukt hij dat accountants achter de schermen goed werk doen en er vaak wel degelijk "stevig is geworsteld" voordat een goedkeurende verklaring wordt afgegeven.
Maar vervolgens stelt hij vast dat accountants te weinig gebruikmaken van hun eigen instrumentarium, het verklaringenstelsel. Alle banken die over de kop zijn gegaan kregen eerder, ondanks de onoverzienbare risico´s, een goedkeurende verklaring. "Eigenlijk zouden heel veel banken vanaf 2004, 2005 een oordeelsonthouding gehad moeten hebben."
Net als de banken zelf zijn ook accountants volgens Muis eigenlijk "blijven dansen tot de muziek stopte".
Op de opmerking van interviewer Jan Tromp dat accountants er toch zijn voor het publieke belang, antwoordt Muis: "Jawel, maar het is natuurlijk een zakelijke dienstverlening geworden. Dat betekent gewoon dat de calculus wordt gemaakt: wat doet een anders dan goedkeurende verklaring voor onze business?"
Dat brengt Tromp tot de vraag of accountancy wel een commerciële activiteit moet blijven. Muis refereert aan zijn optreden voor de commissie De Wit op 20 januari 2010, waar hij zich onder meer afvroeg waarom rekenkamers er wel in slagen zeer kritische beoordelingen uit te geven en accountants er zelfs in voor de hand liggende gevallen niet toe komen iets anders te verklaren dan: het zit goed.
Zijn toenmalige suggestie om bij wijze van 'droogzwemmen' eens te overdenken wat het effect zou zijn van nationalisering van het beroep, herhaalt hij in Volkskrant in specifiekere vorm:
"Je zou aan een ander model kunnen denken. Je zou alle instellingen die te groot zijn om om te vallen, onder een genationaliseerd accountantsregime kunnen brengen. Dat is goed te verdedigen. Als grote banken, als grote multinationale bedrijven in problemen komen en de maatschappelijke prijs van omvallen te hoog is, moet de belastingbetaler bijpassen. Dan mag de belastingbetaler vragen dat de boeken van die bedrijven in een grote mate van onafhankelijkheid worden gecontroleerd. Laat dat dus doen onder de hoede van de Algemene Rekenkamer. Heb je ook nog het voordeel van controle tegen ambtenarensalarissen. Dat scheelt een slok op een borrel."
Reacties (11) | Reageer
Geplaatst door hans dijkstra - 3-4-2010 21:12:16
Een wat verlate reactie, maar toch even een geheel andere suggestie (slechts als gedachtenoefening wellicht).
Wat nu als je de verplichte wettelijke controle echt onder de verantwoordelijkheid brengt van de auditcommissie. Even een sprong naar de rol van commissarissen hiervoor. Mbt accountants speelt al lang de discussie over controle en advies (hetgeen tot een beetje beperking leidde van dat laatste). De RvC is echter bij wet verplicht deze activiteiten te combineren, waarbij leden tot 12 jaar mogen zitten. In die periode houden veel RvC-leden dus regelmatig toezicht op hun eigen 'raad' eerder gegeven. Wat wellicht een structurele oplossing biedt is het volgende. Verbijzonder de positie van de auditcommissie in de raad tot een apart orgaan (te bezetten door twee of drie commissarissen op het niveau van ervaren accountants en ander financieel specialisten). Hang onder die auditcommissie een stevige IAD die de audit uitvoert, waarna de auditcommissie de verklaring tekent. De leden van de auditcommissie zijn q.q. lid van de RvC en vormen daar de minderheid. Omdat de RvC de facto ook de werkgever is van het bestuur is er een heldere eenheid van bevel. Onderwerpen variërend van verantwoordelijkheid voor fraude(preventie) tot business reporting vallen allemaal onder die auditcommissie.
Per saldo gaan de controlerend accountants zo op in hun cliënten, waarmee de ficitie van werken voor het maatschappelijk verkeer ook uit de discussie kan verdwijnen. In de RvC betekent dat een scheiding van verantwoordelijkheid tussen fulltime auditcommissie-commissarissen en de andere parttime-commissarissen, met een scheiding tussen controle en advies. Het economische voordeel zou kunnen zijn dat er veel meer kennis uit de audit direct tot verbeteringen leidt in de interne beheersing.
Er zullen zeker nadelen zijn aan deze suggestie, maar de vraag is of die nadelen groter zijn dan die van het huidige systeem. Een voorbeeld, als je kijkt naar een cruciaal onderwerp voor de audit zoals 'control environment' dan dekt dat in termen van COSO naar de geest alles allang af wat nu bijv. in nieuwe bankencode staat. Hoeveel accountants zullen ooit in het kader van de controle gevraagd hebben wat de impact was van het vigerende beloningsmodel, en op basis daarvan de audit anders zijn gaan uitvoeren? De enige keer dat je dit soort vragen in essentie echt stelt is bij de client-acceptatie lijkt het, en dat is nu net dat niet op te lossen dilemma van 'maatschappelijk' vs commercie.
PS Dit gaat alleen over accountants, maar laten we niet vergeten ook te gaan nadenken over de mogelijke nadelen van de rest van de adviesindustrie, analoog aan de vraag van Turner over de impact van de financiële sector op de maatschappij.
Geplaatst door jules muis - 14-3-2010 16:00:35
Remon,
Eens met je voorkeur voor een preventief werkings effect voordat de bal valt, maar ik kan geen redenen zien hierbij onderscheid te maken tussen 'te groot om om te vallen' bedrijven en 'de rest'.
Ook als het maarschappelijk belang anders ligt voor de ene of andere categorie.
Geplaatst door Remon - 14-3-2010 10:08:41
Met mijn opmerking over de oordeelonthouding beoogde ik te benadrukken dat een dergelijke verklaring bij "ondernemingen die te groot zijn om om te vallen" (Hans Blokdijk) feitelijk onwenselijk is. Niet dat deze niet zou moeten worden verstrekt.
Als bijvoorbeeld het vertrouwen in een bank weg is kan dit ervoor zorgen dat deze versneld zal omvallen of in ieder geval ernstig in de problemen komt, mede gevoed door de angst.
Vandaar mijn verwijzing naar continue zekerheid. In dat licht moet ook mijn voorstel worden bezien. Uiteraard kunnen de accountants die in het team komen ook afkomstig zijn van de openbare accountantskantoren, waarmee het ook een verlengde wordt van de controlerend accountant.
Ik pleit er dus voor om bij een beperkt aantal 'key companies' eerder/tijdig ingrijpen door de overheid mogelijk te maken. Mede met behulp van deskundigheid van accountants en andere specialisten. Maar dit voorstel ziet voornamelijk toe op de informatieverstrekking over grote onwenselijke risico's (risicobeheersing - zie ook Commissie Frijns).
De reguliere accountantscontrole is dus nog steeds noodzakelijk. En andere dan goedkeurende verklaringen zijn daarbij uiteraard niet uitgesloten.
Ik ben van mening dat de toegevoegde waarde van accountants niet uitsluitend hoeft te blijken uit hun jaarlijkse oordeel. In de hiervoor geschetste situatie (m.b.t. die key companies) kunnen accountants gedurende het jaar al hun bijdrage leveren aan het "nieuws" ter voorkoming van slechter nieuws met een grote impact.
Er blijven nog genoeg ondernemingen over waarbij de accountant de nieuwsbrenger kan en moet zijn.
Geplaatst door jules muis - 13-3-2010 18:26:10
Remon,
De exacte modaliteiten voor het aanpassen van het bussiness model van externe controle zal ongetwijfeld nog het nodige debat geven en je voorstel is een insteek, die, (behalve de rapportering aan de interne accountant, wat ik niet zo zie zitten) niet zo ver afligt van een suggestie vandaag Maart 13, in de FT/de Lex column, n.a.v. het toch wel schokkende Lehman rapport:
"Fixing the problem requires wholesale change. Currently, auditors are paid by the company they inspect. This is like a home-buyer relying on an inspection report commissioned by the seller. A better system might be for auditors to be employed directly by the securities regulator who would then negotiate fees with the client. This would remove the pressure for auditors to side with a client when difficult issues arise. It would also remove any doubt over whether auditors are truly independent."
Het is voor het eerst dat ik van de zijde van de FT dit soort van geluiden hoor, die voorheen als absoluuut onbespreekbaar zouden gelden.
Je stelling dat een oordeelonthouding meestal te laat zou komen, kan best waar zijn, maar een beroep dat nooit andere dan goedkeurende verklaringen geeft, ook wanneer de onzekerheidsfactoren torenhoog zijn, dus nooit echt nieuws brengt, zal ook weinig toegevoegde waarde kunnen bewijzen. Betr laat dan nooit.
Rest nog de mogelijkheid van een "toelichtende paragraaf", die op zich ook al wonderen kan doen.
Jammer dat we ons weer zo in de verdediging hebben laten drukken.
Het debat hoe het ook anders kan is nog maar net begonnen.
Geplaatst door Remon - 13-3-2010 17:15:45
Als een oordeelonthouding moet worden afgegeven is het wellicht feitelijk al te laat.
De wens van het maatschappelijk verkeer (in de breedste zin) is volgens mij dat de bedrijven en instellingen die van cruciaal belang zijn (bijvoorbeeld de banken voor de financiele sector en consumentenvertrouwen), niet al te grote risico's nemen/lopen.
De zekerheidsbehoefte ten aanzien van deze organisaties is denk ik continu.
Wellicht is een compromis tussen nationaliseren van een deel van het accountantscorps en het nationaliseren van organisaties (zoals de ABN AMRO) een betere oplossing.
Waarom niet functionarissen met een specialistische achtergrond (bijv accountancy of bancaire sector) incorperen in de internal audit afdelingen. Met dezelfde bevoegdheden. De taken zijn simpel:
1) signaleer significante risico's (grote impact) die niet of onvoldoende zijn afgedekt met betrekking tot producten en diensten; dit is als t ware nadere informatie op het risicoprofiel van de organisatie.
2) signaleer significante risico's in de interne beheersing.
De betreffende functionarissen rapporteren zowel aan de bestuurders/toezichthouder (via Internal Audit afdeling) als aan de AFM en bijvoorbeeld de DNB en/of de belastingdienst.
De functionarissen zijn uiteraard in dienst van de overheid, maar de organisaties betalen een passende vergoeding aan de overheid. Zij zijn niet full time werkzaam bij één organisatie, maar bij meerdere in dezelfde sector. Afhankelijk van de aard van de organisatie en haar activiteiten kan het team van betrokken functionarissen multidisciplinair zijn.
Voor bijvoorbeeld de banken zou het team er als volgt uit kunnen zien:
- Interne beheersing (AFM)
- Juridisch
- Fiscaal (Belastingdienst)
- branche specifieke kennis (DNB)
De taken van een dergelijk team zullen deels de huidige taken van toezichthoudende organisaties overlappen. Hetgeen weer een besparing zou kunnen opleveren.
Geplaatst door jules muis - 26-2-2010 20:40:18
Een korte reactie naar aanleiding van deze gewaardeerde opmerkingen:
Allereerst nogmaals Hans Blokdijk: We zijn het in ieder geval eens dat, zowel als een goede vingeroefening, een mogelijke wenselijkheid, en ten dele een onvermijdelijkheid dat organisaties die te groot zijn om om te vallen, als substituut of complement, veel grotere aandacht, preventief en retrospectief, van de zijde van de Algemene Rekenkamer moeten krijgen dan tot nu toe gebruikelijk is. De latente lasten en risico’s voor s’Rijks Schatkist zijn eenvoudigweg te monstrueus Dat geld ook voor de adequaatheid van de externe controle. Of die nu zelf door de Rekenkamer ter hand moeten worden genomen of onder strakke regie, geheel of gedeeltelijk uitbesteed, komt wel uit zo’n studie. Ik begrijp dat dit de nodige wetswijzigingen met zich mee zal brengen.
Hans suggestie, zo heb ik ‘m althans begrepen, dat het verklaringenstelsel niet werkt in de private sector omdat als we het wel willen laten werken de gevolgen te onoverzienbaar zijn, en daarom opzij gezet moet worden, kan ik minder delen. Ik vind het verklaringenstelsel grosso modo uitstekend, en voor we het op sterk water zetten, wat ik als te defaitistisch aanvaard, zullen we eerst eens moeten bepalen wat de consequenties zijn van deze handdoek in de ring. Ik heb nog steeds hoop en vertrouwen dat het met een beetje goede heel best kan werken als we doen waar we voor betaald zijn en/of worden.
Leen grapt wat over socialisme en oude mannetjes- voel me aangesproken. Feit is dat de huidige pro-forma overname van een groot deel van de financiele industrie – en daarmee in het kader van de domino theorie de de facto overname van de hele financiele dienstensector – een door het rauwe kapitalisme opgedrongen noodzakelijkheid is gebleken, waar niemand echt lust in had. En terecht. Maar het is wel door nogal wat oude mannetjes mogelijk gemaakt Leen! Ze zitten nog steeds op hun plek. Wat we nu zien is geen socialisme maar ‘communism by raw capitalism default’.
De suggestie van Arjan dat accountancy overheidsorganisaties bemand zijn met derde rangs professionals staat haaks op mijn eigen ervaring: Zowel bij de Wereldbank als bij de Europese Commissie werd ik geconfronteerd met een erfenis van, latent, uitstekende professionals in ons beroep die vaak de gevangene waren van een interne cultuur die geen recht deed aan hun talent. Ik heb het mijn taak gemaakt die deskundigheid ruimte, vleugels, energie te geven door vanuit de top zelf persoonlijk de politieke riscico’s te nemen en veel van het vuile werk te doen, en daarmee
Empowerment’ te scheppen voor de hele Controllers resp interne Accountantsdienst organisatie. Dat is wat gemakkelijker als je ‘een oud mannetje’ bent en er niet zit voor een volgende carierre.
Maar mijn gunstige ervaring spoort met de opmerking dienaangaande door Johan Visser gemaakt.
Verder Arjan, het is goed dat je AIG en Credit Agricole op brengt, maar je geeft volgend mij al de richting aan waar we het moeten zoeken: geen reactie van investeerders omdat het een confirmatie was van wat de markt allang wist.
Het laatste woord zal over het hart van de materie zo nuttig aangedragen door commentatoren niet zijn nog zeker niet gezegd: verwacht nog een heftig debat over de werkbaarheid van het verklaringenstelsel (bedankt Hans) en de latente en reele effectiviteit van
de overheidsaccountancy.
Dan zal in Nederland althans, als we de Rekenkamer zelve even buiten beschouwing laten en ons richten op de overheid pur sang, het ‘organizing principle’ van de Nederlandse overheid, zowel op controller niveau als op internal audit niveau, sterk gerationaliseerd/ minder gefragmenteerd moeten worden.
Want zoals het nu is georganiseerd, sterk gedecentraliseerd/gefragmenteerd, kun je alleen een paar vingers maken, en dat is zeker geen vuist.
Geplaatst door Johan Visser - 25-2-2010 19:18:27
Beste Arjan,hoe kom jij er bij dat de overheidsaccountant die door Deloitte werd overgenomen schrikbarend slecht was.VB was een prima kantoor met exceptioneel veel branchekennis.Heb begin jaren 90 een paar zware RA,s van de Big6(KPMG,E&Y,CLDD,)er heen mogen bemiddelen en die waren unaniem onder de indruk van het vakmanschap!!
Geplaatst door Arjan - 25-2-2010 14:11:35
Het is toch wel erg gemakkelijk om te spreken over nationalisaties. Iedereen onder ons weet dat dat geen oplossing is. Een grotere overheid levert net zoveel (misschien wel andere) problemen op. We moeten niet, na één crisis, direct het hele roer omgooien. Het systeem werkt, kijk maar naar de macro economische trends. We worden met z'n allen beter en rijker. Natuurlijk zitten in de proces stevige hobbels. 20 jaar teruggaan in de tijd helpt echt niemand.
Economische crisissen zullen altijd blijven bestaan. Nationaliseren van het accountantsberoep zal hier geen enkele verandering in brengen. In tegendeel, het is mijn stellige overtuiging dat de zakelijke dienstverlening die in feite met de accountantsverklaring gepaard gaat, kwaliteitsverhogend werkt.
De kwaliteit van de overheidsaccountant voordat deze werd overgenomen door Deloitte bleek schrikbarend slecht te zijn.
Tot slot wil ik wijzen op de oordeelonthoudingen bij de in control statements van Credit Agricol en AIG. Nadat deze gegeven waren reageerde de beurskoersen daar nauwelijks op. Ik betwijfel de positie van de accountantsverklaring in de financiële 'vertrouwensmarkt' wat dat betreft.
Geplaatst door Johan Visser - 25-2-2010 13:31:50
Beste Hans,dat je op je gevorderde leeftijd richting Marx en zijn socialistische vrienden beweegt doet me grinneken.Maar je scoort een stevig punt!Naast nationalisatie is ook opknippen of ombouw in een cooperatie van commerciele banken en multinationals een mogelijkheid.In ieder geval is te groot om te falen geen optie en ook voor Accountants een monstrum.
Geplaatst door jules muis - 25-2-2010 2:31:57
Oef, dat betekent wel wat Hans.
Dat betekent dat volgens jouw 100 jaar syntax van het accountants verklaringen stelsel vanwege een gebrek aan praktische ruggegraat restrospectief aan Fikkie gevoerd mag worden.
Ik heb er wel bijna 50 jaar, of zo, dolgelukkig maar in de woelige baren van de babyboomers van meegemaakt Heb veel op met 'geef mijn portie maar aan Fikkie', maar toch....
Ik stel voor dat we het even laten bezinken tot de volgende sneeuwstorm hier in DC - aangekondigd voor morgen - is gekalmeerd.
En dat we dan de draad weer opnemen om eens te bezien of we wel zo dramatisch (denk aan 90 jaar educatie waarvan 60 jaar de jouwe, 50 de mijne, en 35 jaar permanent/VERA) met ons theoretisch erfgoed om moeten gaan.
Uitstekende provocatie van een RA Heer van de Eer van de Stand zonder weerga!
Jules Muis
Geplaatst door Hans Blokdijk - 24-2-2010 9:26:12
Het probleem is niet dat accountants te weinig gebruik maken van de mogelijkheden van het verklaringenstelsel. Bij financiële instellingen en beursgenoteerde fondsen roept een andere dan goedkeurende verklaring de ernstige dreiging van discontinuïteit op. Bij overheidsorganen is dat niet het geval: het meest schrijnende voorbeeld is de Europese Unie! De logische conclusie zou zijn: nationaliseer alle ondernemingen die te groot zijn om om te vallen. En laat dan de controle maar uitvoeren door een overheidsaccountantsdienst.