Jules Muis: ‘We moeten gewoon onze bek opendoen’

woensdag 20 januari 2010 | 9 reacties

Accountants moeten zich niet zozeer zorgen maken over de toenemende complexe regelgeving, maar over de vraag hoe ze een maatschappelijke signaalfunctie kunnen hebben. Dat zei Jules Muis, oud-vice-president en controller van de Wereldbank en blogger op deze site, vanmorgen in de hoorzitting van de 'Tijdelijke Commissie Onderzoek Financieel Stelsel'. "De accountant heeft op dat punt nu geen enkele bijdrage geleverd."

zie ook

In de beantwoording van de vragen kwamen veel ideeën en gedachten voorbij die Muis ook in zijn weblog op Accountant.nl regelmatig de revue laat passeren.

Op de openingsvraag of accountants hebben gefaald antwoordde Muis dat accountants geen signaalfunctie hebben vervuld. Accountants hadden kritischer kunnen zijn, zowel ten aanzien van systeemrisico's als bij het doorgronden van gecontroleerde instellingen. "Accountants moeten eerst leren lopen, voordat ze beginnen te rennen", aldus Muis, doelend op het met rechte rug beoordelen van de financiële verslaggeving.

Ook de rol van toezichthouders kwam uitgebreid aan de orde. Muis verwees onder meer naar de op deze site gepubliceerde brief van DNB uit 1995, waarin de toezichthouder precies uiteen zet wat de gevaren zijn van derivaten en welke beheersingsmaatregelen noodzakelijk en verplicht zijn. "Waarom heeft men met de eigen brief in de hand niet jaarlijks gekeken naar de situatie bij de financiële instellingen? Dan was men internationaal een van de eerste geweest die er op hadden gewezen dat het mis zou kunnen gaan."

Over de rol van accountants rond het inschatten en signaleren van de (systeem)risico's van derivaten: "Als banken zelf sommige van hun eigen producten niet begrepen, hoe is het dan mogelijk dat accountants ze wel begrepen?"

Op vragen van de commissie over de druk waar accountants aan blootstaan in hun rol van controleur van een cliënt antwoordde Muis met de omstandigheid "wie betaalt, bepaalt", waardoor accountants altijd onder blijvende druk zullen blijven staan. "Dat is de consequentie van de wijze waarop wij, waarop u, het beroep heeft ge-outsourced aan het private bedrijfsleven. Want accountantskantoren horen tot het bedrijfsleven."

Een oplossing om deze druk op te heffen zou kunnen zijn om accountants te nationaliseren, aldus Muis. "De beroepsgroep schrikt daarvan, maar het zou nuttig zijn daar eens een keer over droog te zwemmen. Gewoon om eens te doordenken wat een andere opzet zou kunnen betekenen voor effectief signaleren."

Accountants moeten zich volgens Muis niet verdedigen door louter te wijzen op de regels en officiële taak. "Als toezichthouders ons in een onmogelijke constellatie plaatsen, door bijvoorbeeld Greenspan na te papegaaien om de derivatenhandel niet te reguleren, waardoor sommige financiële instellingen oncontroleerbaar worden, dan moeten we daarover gewoon onze bek opendoen."

Een grotere maatschappelijke verantwoordelijkheid en signaleringsfunctie op zich nemen dan alleen de wettelijk omschreven jaarrekeningcontrole, dat was de kern van Muis' boodschap. "Als ik praktiserend accountant zou zijn of bestuursvoorzitter van een kantoor, dan zou ik me niet zozeer zorgen maken over de regelgeving die steeds complexer wordt, maar over de vraag: Wat is nog de maatschappelijke functie van de accountant als we in deze crisis geen signalen hebben gezien? Wat kunnen we dan bij een volgende crisis verwachten? Wat is dan nog de toegevoegde waarde van wat wij doen?"

Reacties

Geplaatst door Rob - 1-2-2010 20:57:48

De maatschappelijk rol van een accountant in dit kader vind ik vergezocht.

In 1996 koos ik het onderwerp 'systeemrisico' binnen het vakgebied externe verslaggeving.
De hoogleraar vond het interessant met de volgende kanttekening: 'dat is toch macro-economie!'.

Jaarrekeningen van banken bieden mijn inziens voldoende basis om te waarschuwen voor systeemrisico's. Deze waarschuwing zou niet van accountants afkomstig moeten zijn maar van macro-economen bij planbureau's, rating agencies, universiteiten, toezichthouders, etc. die analyses kunnen maken op basis van gecontroleerde jaarrekeningen en andere beschikbare informatie.

De eccountant is er - in enge zin - alleen maar voor om na te gaan of een jaarrekening voldoet aan wet- en regelgeving en niet meer dan dat.

Tegenwoordig is er elke dag een alarm: weeralarm, griepalarm, smogalarm, budget deficit, etc. En helpt dit. Nee.
Dus had een waarschuwing van een accountant iets uitgemaakt? Nee.

Les: denk zelf goed na en laat dit niet aan anderen over!

Geplaatst door Fred Schenkelaars - 29-1-2010 14:55:12

Jules Muis' getuigenis in de hoorzitting van de Commissie de Wit, is wederom een bevestiging van de grote bewondering die ik heb geuit voor iemand binnen het accountantsberoep. Zie het juni 2009 nummer van De Accountant onder "Zes vragen aan", blz. 72.
Well done, Jules.

Geplaatst door Arie W. Schmidt - 23-1-2010 8:58:09

Onder de kop Gerrit neem het op voor de toezichthouders vermeldt het AD van vandaag o.a. : Zalm vindt de kritiek op Wellink goedkoop. Oud topambtenaar Muis is in zijn ogen bij uitstek "een stuurman die aan de wal staat en het achteraf allemaal heel goed weten ". Gezien het DSB/Zalm onderzoek van de DNB bekruipt me het gevoel, dat e.e.a. met elkaar in verband te brengen is.

Geplaatst door Bob Viveen - 21-1-2010 18:06:11

Complimenten uitstekend betoog.
In het rapport van de enquetecommissie RSV staat op blz 69 van deel 1 de opmerking van Prof van Rietschoten. (Hoogleraar Accountancy)"Hij raade aan deze taak niet op te dragenaan accountants, die in hun beroep niet gewend zijn naar de toekomst te kijken".
Je kan vaststellen dat er weinig veranderd is.

Geplaatst door M.S. Eckhardt - 20-1-2010 18:41:39

Geachte Heer Muis,

Ik zag u zojuist op het NOS journaal en moest meteen hier kijken omdat ik regelmatig uw blog lees, met grote belangstelling over hoe u tegen de grondslagen van deze crisis aankijkt en uw geestige soms ongezouten kritiek die het lezen een stuk prettiger maken.

Van bovenstaand betoog t.a.v een geherdefinieerde rol van de accountant kan ik alleen maar zeggen, amen! Als de accountant de broek niet aantrekt, wie dan? DNB? Ik heb er geen vertrouwen in. Hebben ze simpelweg de capaciteit(en?) niet voor.

De accountant zit in een wrange positie van geheimhoudingsplicht plus cliëntenbelang enerzijds en maatschappelijk verantwoordelijkheid anderzijds. Is de conclusie dat we nu hebben geleerd (of moeten leren) dat dit niet meer houdbaar is en het maatschappelijk belang de anderen ondergeschikt maakt?

M.S. Eckhardt
Student AC lj3

Geplaatst door ArieW. Schmidt - 20-1-2010 17:42:25

Na de prietpraat van de heren Ruding (beter dan gemiddeld enz.) , Bruggink (Rabo de beste van de klas enz.) en Teulings ( hoe kon hij het voorspellen) eindelijk een glashelder, deskundig en oprecht betoog. Hiervoor alle hulde.Overigens vraag ik me af, of accountants geen kanttekingen dienen te plaatsen, indien dezen bepaalde produkten niet begrijpen. Een discussie daarover lijkt mij niet overbodig.

Geplaatst door Johan Visser - 20-1-2010 13:47:52

Glashelder betoog.Hulde.Heb wel een beetje medelijden met Dick Korf.Je zult maar moeten spreken na een dergelijk glashelder en kritisch betoog.Ben benieuwd hoe dat verloopt.

Geplaatst door Roel Toppen - 20-1-2010 13:12:02

Je betoog voor de commissie De Wit met je uitspraken en waarschuwingen zijn voor je ex post georienteerde collega's vaak onhanteerbaar. Zo werden ook de thema's uit de DNB brief van 1995 niet door de ex post gerichte toezichthouders van DNB ers erkend als gespreksthema's.
Het beroep zal meer ex ante moeten leren denken !

Geplaatst door Marcel - 20-1-2010 13:07:11

Well done!