Paul Koster: 'Verplicht accountants tot forensische audit'

Geplaatst door Pieter de Kok - 7-12-2011 14:21:19

Met belangstelling volg ik de vaak interessante bijdragen en discussies. Helaas lees ik in toenemende mate geen inhoudelijke reactie op hele concrete vragen. Mensen nemen de moeite om opinies te lezen en te reageren. De bijdrager of mede-reageerder die een vraag voorgelegd krijgen moeten dan wel inhoudelijk reageren om de discussie leesbaar te houden. Langs elkaar heen praten ligt op de loer. Jammer.

Geplaatst door Ruud Kuiper - 7-12-2011 12:45:50

Goede gedachtegang van Koster/Blokdijk. Inmiddels heb ik de e-learning afgerond van de door de NBA verplichte cursus Professioneel Kritische Houding. Hoewel ik benieuwd ben naar de cursus zelf, ben ik bang dat e.e.a. een hoog hindsight bias gehalte heeft. De psychologische inzichten zijn aardig en ik vind ook dat er in de opleiding veel meer aandacht voor control environment, psychologie en gedrag noodzakelijk is. (Ben nu zelf maar wat psychologie cursussen aan het volgen). Toch blijft bij mij het idee hangen dat we nu met deze (an sich nuttige) awarenes training de oorlog (tegen de aangetaste reputatie van ons vak) niet gaan winnen.

Uit de psychologie blijkt dat een fundamentelere mindset verandering bij de accountant nodig is omdat zijn werkzaamheden niet altijd matchen met zijn eigen belang. Falsificatie of forensic elementen in audit gaan verder dan een algemene awareness training. Sowieso prima idee dus.

Daarnaast vind ik ook dat iedere RA eens sowieso in een forensic audit zou moeten meedraaien. Bij mij is in ieder geval na dergelijke onderzoeken blijven hangen: als de accountant gewoon zijn werk had gedaan, zou in ieder geval fraude op grote schaal, hoe kunstig verdoezeld ook, absoluut ontdekt zijn. Dat heeft mij best gevormd bij mijn werk bij niet-forensic opdrachten, zonder dat dit leidt tot hogere kosten.

Dus: awareness én een rechte rug én een 100% andere mindset. (falsificatie) én meer forensic praktijkervaring zijn in ieder geval een grote verbetering.

Maar eigenlijk zijn er stappen nodig die verdere onafhankelijkheid van de accountant waarborgen zodat zijn korte termijn commerciële belangen niet indruisen tegen zijn vaktechnische belangen. Wie durft?

Geplaatst door Hans Blokdijk - 7-12-2011 9:59:22

Het voorbeeld in de reactie van Matthijs Pool toont precies aan waar het volgens Paul Koster (en mij) aan schort: er wordt geen poging tot falsificatie gedaan! Bij complexe vershijnselen is dat de enige manier om dichter bij de waarheid te komen. Zo werkr wetenschappelijk onderzoek ook: er wordt een hypothese geformuleerd, en er wordt gepoogd die te falsifieren. Lukt dat niet, dan wordt de hypothese niet verworpen. Dat is in wezen een dubbele ontkenning, en dat is iets anders dan een bevestiging.
Kunnen we dus niet BEVESTIGEN dat een jaarekening getrouw is? Zo absoluut doen we dat ook niet: de uitspraak begint altijd met 'Naar ons oordeel'. Dat impliceert het axiomatisch voorbehoud, dat ik overigens nu liever 'inherent voorbehoud' zou noemen. De uitspraak betekent in wezen dat de bewering voorshands voor waar gehouden kan worden.
Soms houdt zo'n uitspraak lang stand, zoals die van Einstein die beweerde dat de snelheid van het licht het absolute maximum in ons heelal is. Maar na een eeuw ontdekt CERN een verschijnsel dat die bewering lijkt te falsifieren! En: men nodigt dan andere instituten uit om die falsificatie te falsifieren.
Naar mijn mening richt Paul Koster zich op de ATTITUDE bij de controle. Luidkeels wordt thans betoogd dat die houding SCEPSIS moet zijn. Dat betekent naar mijn smaak: doe een serieuze poging tot falsificatie. In eerste aanleg zal die slechts AANWIJZINGEN kunnen opleveren. Worden die niet gevonden, dan is er geen aanleiding voor een 'forensisch' onderzoek; dat is pas nodig als er wel aanwijzingen lijken te zijn. Maar dan moet het 'forensisch' onderzoek daarop toegspitst worden, en niet op ALLE beweringen die onderdeel van de jaarrekening uitmaken. Zo versta ik het pleidooi van Paul Koster.

Geplaatst door Wolfgang Paardekooper - 2-12-2011 0:26:24

In onze huidige samenleving is al langer een beweging te signaleren, waarbij getracht wordt alle risico's van handelen uit te bannen. Indien dat onverhoopt niet lukt en er zich toch een risico manifesteert en zo mogelijk tot onverwachte gevolgen of schade leidt staat iedere betrokkene of niet betrokkene op om de verantwoordelijkheid bij iets of iemand neer te leggen. En als dat niet bij een direct betrokken partij kan, dan wordt gezocht naar een toezichthouder, vergunningverstrekker, overheidsinstantie, controlerende instantie of partij of wie maar ook waaraan de zwarte piet toegeschoven kan worden. Blijkbaar voelen we heden ten dage een noodzaak om iets of iemand verantwoordelijk te houden, al dan niet terecht. Een van de gevolgen is een woud aan regelgevende en controlerende instanties die elkaar weer controleren, en een in continuïteit op incidenten gebaseerde aanpassing van handelen. En een verlammende angst om te handelen in een juridiserende omgeving. Naar mijn mening creëren we daarmee een schijnzekerheid die voorbij gaat aan het simpele feit dat ons zijn en handelen nu eenmaal risico's in zich herbergt die we niet altijd kunnen voorzien en deels niet kunnen voorkomen. En achteraf weten we altijd het beste wat we vooraf hadden kunnen doen.

Zo ook in deze discussie.

Ten eerste is de organisatie die de verantwoording opstelt zelf verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude. Inzet van forensiche specialisten door deze organisatie zou ik dan ook een belangrijker maatregel vinden ter voorkoming dan ter detectie.
Ten tweede vindt tijdens een accountantscontrole al een afweging plaats ten aanzien van frauderisico's en mogelijke materiële effecten op de jaarrekening, en kunnen waar nodig maatregelen worden genomen op basis van de bevindingen en conclusies. Het rücksichtslos actief fraude en malversaties opsporen zonder aanwijzingen, bij iedere jaarrekeningcontrole; daarbij zet ik vraagtekens bij het nut.
Ten derde ontstaat bij invoering van een dergelijke maatregel een enorme schijnzekerheid dat fraude gedetecteerd zal worden indien aanwezig. En "zomaar" forensische werk uitvoeren zonder aanwijzing, richting, of een enorm omvangrijk onderzoek op te tuigen voegt mijns inziens geen grote zekerheid toe.
Ten vierde gaan we voorbij aan het feit dat fraude, net zoals zoveel risico's, een risico is dat je op vele manieren kan mitigeren maar niet kan uitbannen. Ook niet met een formalisering (juridisering) van een dergelijke maatregel.

Goede aandacht voor de frauderisico's lijkt me uitstekend, zoals overigens voor wel meer risico's dan dat, maar ik betwijfel of verdere aanscherping van formaliteiten, dan de huidige daar in gaan helpen.

Geplaatst door Arnout van Kempen - 1-12-2011 14:46:13

Toen ik nog een blijmoedige student bij het NIVRA, later Nyenrode, was, leerde ik dat het uitgangspunt van de controle is: de verantwoordingsplichtige (de RvB zullen we maar zeggen) legt verantwoording af in een verantwoordingsdocument (de jaarrekening) en de accountant voegt zekerheid toe DAT dat document een getrouw beeld geeft.

Anders gezegd, de kern van accountantscontrole is NIET de vraag OF de jaarrekening goed is, maar de bevestiging DAT de jaarrekening goed is. Kortom, de taak van de accountant is het falsificeren van de stellingname van het bestuur.

Als de kern van wat Koster wil zeggen is: accountants, ga eens doen wat jullie moeten doen, dan ben ik dat met hem eens. Dan brengt hij het alleen wat vreemd.

Mijn oorspronkelijke reactie, waar ik enige bijval op zag, was niet dat er iets mis is met het zoeken naar (welke vorm dan ook van) fraude, maar dat het onzin is te doen alsof dat een nieuw, revolutionair inzicht is waar nieuwe regels, methoden of technieken voor nodig zijn.

De reactie van Hans Blokdijk zegt letterlijk bijval te geven aan Paul Koster, maar geeft naar mijn ietwat onbescheiden mening nu juist bijval aan mijn kanttekening: er is theoretisch niets nieuws onder de zon. Dat er in de praktijk iets moet veranderen kan zijn, maar dat zit niet in de theoretische fundamenten van dit beroep of in de regels die daar uiting van zijn.

Geplaatst door Marius Gerrits - 30-11-2011 11:39:23

Inderdaad, we weten perfect hoe we moeten controleren, alleen wordt die wetenschap niet in de praktijk gebracht. De studenten komen van school met alle kennis van Starreveld en richtingen van de controle, maar zodra ze de praktijk in komen moeten ze dit zo snel mogelijk vergeten want de klanten tellen een professionele benadering niet op prijs. Zelf heb ik als directeur van een handelsonderneming en klant van een aantal van de 'grote 6' nog nooit de vragen gesteld gekregen of de adviezen ontvangen waar ik, gezien mijn opleiding, op gerekend had.
Als we onze kennis goed in praktijk brengen wordt veel fraude -en dus veel leed- voorkomen.
Door te zeggen dat we ons werk meer forensisch gaan uitvoeren leggen we de verantwoordelijkheid voor misstanden bij de klant, terwijl accountants in veel gevallen verzuimd hebben pro-actief advies te geven over wenselijke verbeteringen in de AO/IC.

Geplaatst door Wiendlt de Lange - 30-11-2011 9:11:49

Als je de controle jaarlijks aanvliegt als een due diligence valt het met extra controlekosten best mee Matthijs.
Maar ook ik bet eens met het standpunt dat je met de nodige professionele kritische instelling en zonodig met Cos 315 onder de arm je werk doet heb je een forensisch accountant (rare term, maar dat terzijde) niet nodig.

Geplaatst door Matthijs Pool - 29-11-2011 21:21:43

Ben het met je eens Arnout. Het zou niets extra's brengen.

Als je echt wil dat de accountant zich professioneel kritisch opstelt, dan moet je verplichten om de controle van de jaarrekening aan te vliegen als ware het een due diligence onderzoek. Iemand op dit forum heeft al eens zoiets genoemd (weet niet meer wie).
De praktijk leert dat de accountant er dan wel strak langs gaat. Opdrachtgever zou het maatschappelijk verkeer kunnen zijn; maar wie betaalt de rekening? hmm

Geplaatst door Willem D. Okkerse CEO OK-Rating Institute - 29-11-2011 13:58:48

De oplossingen worden al aangedragen....
The gadfly is landing.