Aanpassing fair value helpt banken maar vernielt banksysteem

woensdag 1 juli 2009 | 3 reacties

De International Accounting Standards Board (IASB) heeft voorgesteld om banken toe te staan uitstaande leningen te waarderen tegen de door het management verwachte opbrengst. Tot voor kort schreef de regel voor dat deze op basis van marktwaarde werden gewaardeerd, waardoor enorme afboekingen op deze bezittingen moesten worden doorgevoerd.

Behalve dat dit de betrokken banken noopte tot verliesrapportering, was het effect dat ze hun uitleencapaciteit zagen krimpen. Immers, banken mogen geld uitlenen naarmate zij over een groter eigen vermogen beschikken. De verliezen op hypotheken raken het eigen vermogen rechtstreeks en daarmee de leencapaciteit.

Omdat de banken meer vertrouwen hebben in de leningen dan de markt, willen ze de leningpakketten liever waarderen tegen de door hen verwachte waarde. Dat dient twee doelen. Er hoeven geen verliezen te worden gemeld, en de leencapaciteit bank blijft in stand.

Ook overheden hebben belang bij deze aanpassingen. De overheid wil immers graag dat banken weer geld gaan uitlenen.

Deze aanpassing vormt echter het zaad voor de volgende kredietcrisis.

We zouden kunnen stellen dat het financieel systeem slecht corrigeert voor overwaardering in de markt van verstrekte leningen. Leningen worden dan meer waard. Dat blijkt aan de debetzijde van de balans, en uit de opgeblazen eigen vermogenspositie. Een hoog eigen vermogen geeft de bank dan weer de kans om nog meer leningen te sluiten.

Maar dit kan nauwelijks gelden als een serieus bezwaar tegen specifiek fair value accounting. Stel dat we de pakketten van leningen waarderen tegen de verwervingsprijs -historische kosten. In dat geval heeft de commerciële bank een prikkel om het verschil tussen (geïnfleerde) marktwaarde en boekwaarde te gelde te maken om langs die weg alsnog de leencapaciteit te verhogen, terwijl het banksysteem evengoed achterblijft met overgewaardeerde leningen. Alleen de ‘verkopende' bank profiteert ervan.

In feite is de samenleving dan zelfs beter af met fair value accounting, omdat de commerciële bank dan in elk geval niet de prikkel heeft om opgeblazen leningen te verkopen.

Een gevaar waar de banklobby zich op richt is dat de banken worden gedwongen om door de markt ondergewaardeerde leningen te verkopen teneinde aan kapitaaleisen van centrale banken tegemoet te komen. We zouden dit probleem kunnen omzeilen door fair value accounting te vervangen door accounting tegen historische kosten.

Maar is dat wel een oplossing? Zodra de bank meent dat de markt de leningen te hoog prijst, is er een enorme prikkel deze met winst te verkopen. Opnieuw blijft het banksysteem dan met overgewaardeerde leningen achter.

Wat is dan wel een oplossing?

Die moet worden gevonden in de ontkoppeling van het balanswaarderingsstelsel en de kapitaaleisen die de toezichthouder stelt. Zo zouden regels kunnen bestaan die er in voorzien dat het eigen vermogen wordt gecorrigeerd voor ongerealiseerde verliezen en winsten op bezittingen die beschikbaar zijn voor verkoop. Deze ontkoppeling heeft tot gevolg dat banken geen prikkel krijgen om opgeblazen bezittingen te verkopen, terwijl de markt wel op de hoogte blijft van de marktwaarde van de bezittingen.

Een andere te nemen maatregel is banken te verbieden om leningen voor een kortere periode dan de resterende looptijd ‘tijdelijk' te verkopen (en buiten de balans te houden) en om daarmee hun positie op te poetsen. Omdat de kopende partij over de korte termijn dat zij de leningen zal bezitten inschat hoe groot de kans is dat binnen die periode de leningen afgeschreven moeten worden, gaat de overdracht functioneren als een Russische roulette. Wanneer de leningen verdacht worden, vallen deze tegen de veel lagere marktprijs terug op de balans van de uitgevende bank.

Dat is wat zich massaal afspeelt sinds oktober vorig jaar. De kredietcrisis wordt voor een belangrijk deel gevoed uit deze bron en dat zal nog voortduren tot al deze verdachte leningen bij de oorspronkelijke uitgever zijn teruggevallen op de balans.

In de toekomst kunnen we dit probleem oplossen door banken te verplichten leningen alleen voor de volle looptijd te verkopen.

De banken hebben een overwinning behaald door de IASB op de knieën te dwingen. Om zekerheid terug te krijgen in het systeem zijn krachtige maatregelen nodig vanuit de toezichthouders: een andere manier van kapitaalberekening en de verplichting om commerciële risico's definitief over te dragen in plaats van tijdelijk.

In plaats van dat de IASB de banken de ruimte geeft, moeten de centrale banken de handelingsvrijheid van commerciële banken beperken.

Jan Bouwens

Deze bijdrage is in verkorte versie gepubliceerd in NRC Handelsblad van 27 juni 2009.

Reacties

Geplaatst door Johan Visser - 3-7-2009 11:10:53

Beste Leen, op het gevaar af dat ik weer voor cynisch wordt versleten een verklaring voor de door jou opgeworpen vraag waarom de door jou genoemde groepen dit zonder morren laten gebeuren.Politici willen herkozen worden.De correlatie tussen slechte economische omstandigheden en een forse verkiezingsnederlaag is wereldwijd groot.Dus lijkt het zeer onverstandige korte termijnbeleid( met korte termijn gewin)mij eigenlijk wel logisch.Daarnaast zijn Banken voor Accountants a.belangrijke clienten en b.belangrijke doorverwijzers.Niet zo gek dus dat steekhoudende kritiek eerder van echt onafhankelijke wetenschappers komt dan van bijv.de Big 4.Van toezichthouders en regelgevers zouden we ook het nodige (hebben) mogen verwachten maar onderschat de druk die politiek en banken direct of indirect kunnen uitoefenen niet.Mede daarom zijn echt onafhankelijke wetenschappers en een vrije pers zo onmisbaar.En zelfs die worden vaak weggehoond als ze aantonen dat de keizer geen kleren heeft.Denk maar aan de reacties op de stellingen van bijv Jules Muis in 2004.Een troost:al is de leugen nog zo snel de waarheid achterhaald haar wel of positiever geformuleerd een woord van waarheid kan de wereld veranderen(Havel)

Geplaatst door Rene van leeuwen - 3-7-2009 9:49:34

Het antwoord is door Balkenende al een tijd geleden gegeven. De samenleving staat of valt met normen en waarden. De zoektocht naar optimalisatie van bonussen leidt voortdurend naar het zoeken van stelsels die in de praktijk rammelen aan alle kanten. Gezond verstand is beter dan al deze onzinnige regelgeving. Fair value is een discussie achteraf en niet vooraf vanwege de aannames over de toekomst. En daar zijn wij niet goed in anders was deze kredietcrisis niet ontstaan. Het adagium dat de waarde is wat de gek ervoor geeft gaat hier steeds weer op. Dat blijkt ook uit de verhandeling over fair value versus historiche kostprijs/nominale waarde. Dertig jaar geleden was er al een discussie over one balancesheet for multiple purposes. Nu spitst de discussie zich schijnbaar toe op one value for multiple purposes. In de wiskunde was dat ook te moeilijk voor de gemiddelde leerling. Een vergelijking met meerdere onbekende waardes was niet oplosbaar. En de verstandige leek heeft nu hetzelfde probleem, omdat het niet oplosbaar is. Schijn bedriegt! Dus laat het gezond verstand maar weer zegevieren! Tot zover mijn mening. Kan fout zijn, maar de andere meningen kunnen dat ook zijn. Ik wens alle bij banken betrokken accountants veel sterkte om hun rug recht te houden, want de discussies zijn niet eenvoudig. Laten wij als accountant een steentje bijdragen in het terug winnen van het vertrouwen. Overigens ben ik zelf niet betrokken bij controles van banken. Dus ik geniet van de zomer in alle rust van mijn vakantie, gelukkig geboekt tegen historische kostprijs dan weet ik tenminste waar ik aan toe ben als ik terug kom van vakantie en de afschriften van de bank vallen op de mat. Stel je voor dat de fair value van mijn vakantie opeens veel hoger zou blijken te zijn door het prachtige weer. Dat zou ik de weersverwachting de hele dag met grote vreze aanhoren. Toch een prettige vakantie voor iedereen!

Geplaatst door Leen Paape - 2-7-2009 22:24:05

Beste Jan

Klip en klaar, de vraag is hoe het toch mogelijk is dat regelgevers, toezichthouders, politiek en tot slot ook zeker accountants dit zonder enig morren en stemverheffing laten gebeuren. Ik heb het lathans niet gehoord, goed dat er een wetenschapper als jij is die dat geluid laat horen.

mvg
Leen