Accountants bij financiële instellingen: drie noodzakelijke maatregelen

woensdag 2 november 2011 | 3 reacties

De accountant moet meer middelen krijgen om het management van financiële instellingen te weerstaan. We moeten in Europa onze op principes geschreven verslaggevingregels vervangen door dwingende voorschriften.

Het gebrek aan Europese politieke besluitvorming omtrent de overheidsschulden heeft een enorme verwarring gezaaid binnen de Europese accountancy. Terwijl onze internationale verslaggevingregels (IFRS) voorschrijven dat zolang actief wordt gehandeld in financiële activa deze op basis van marktwaarde op de balans moeten verschijnen, kiezen de Franse banken ervoor marktwaardes voor hun Griekse obligaties te negeren. In plaats daarvan waarderen deze banken hun Griekse obligaties via een schattingsmodel.

Omdat onze Europese verslaggevingregels geen specifieke regels en voorschriften voor concrete situaties voorschrijven (principles-based), bestaat er ruimte voor interpretatie bij de beantwoording van de vraag of er voldoende wordt gehandeld in Griekse staatsobligaties. Hierdoor is het mogelijk dat Franse banken kiezen voor modelwaardering, terwijl Nederlandse banken kiezen voor marktwaardering van staatobligaties voor hun balans.

Nu, het model schatte voor het tweede kwartaal 2011 de maximale opbrengst van Griekse staatsobligaties op 79 procent en het minimum op 50 procent. De Franse banken kozen voor het eerste getal om langs die weg hun bezittingen op te poetsen, terwijl de werkelijke waarde zich naar 50 procent beweegt.

Zij hoopten nog altijd dat hun beleggingen met een Europese bail out zouden worden veiliggesteld. De Franse president Sarkozy liep zich het vuur uit de sloffen om zo'n bail out te organiseren, opdat de kosten voor de Franse staatskas werden beperkt en het gezicht van de Franse banken onberoerd kon blijven.

Om te voorkomen dat deze situatie zich voor de waardering van welke bezittingen of schulden dan ook herhaalt, zijn drie maatregelen nodig.

In de eerste plaats dient de accountant vanaf nu dezelfde handtekening onder de kwartaalrapportage te plaatsen als onder de jaarrekening. Dat hoeft nu niet, waarmee de bank zich ongewenste vrijheden kan permitteren bij de verantwoording van bezittingen en vermogen bij het afgeven van kwartaalrapportages. De accountant heeft hierbij het nakijken.

Ten tweede is duidelijk dat het principles-based systeem, dat zo lang het continentale Europa heeft gediend, niet langer houdbaar is. Zo gauw er ruimte is voor interpretatie, wordt deze gebruikt om berichten over de harde waarheid uit te stellen.

Een derde maatregel, die vooral voor de financiële sector van belang is, zou eruit bestaan dat accountants de door hen gesignaleerde risico's in rapportering en toekomstperspectief aan respectievelijk de AFM en DNB rapporteren. Zie voor een uitgebreider beschrijving hiervan mijn recente brief aan de Vaste Commissie voor Financiën van de Tweede Kamer.

Op dit moment kunnen accountants pas waarschuwen als de bank (bijna) failliet is. Denk aan Fortis, Dexia. En er zullen er nog meer volgen als we besluitvorming opnieuw uitstellen.

Jan Bouwens

Een verkorte versie van deze bijdrage is verschenen in NRC Handelsblad van 1 november 2011.

Reacties

Geplaatst door Glenn Mungra - 7-11-2011 15:19:35

1. Het zijn juist de Europese regels die verantwoordelijk zijn voor de explicite toelating van de optie om voor modelwaardering te kiezen. Ik zie daarom niet zo gauw in hoe in de praktijk van dit kenmerkend politiek bestel de dwingend voorgeschreven regels een beter alternatief (minder vrijheden) zouden opleveren voor een 'principles-based' benadering. In feite lijkt de wens om meer vrijheden toe te laten te zijn ingegeven door de ingeslagen weg om op grond van 'angst' een uitweg veilig te stellen.
2. De blootstelling aan risico's bij securisatie van activa en passiva blijkt een vooraf onvoorspelbaar groot en acuut effect te kunnen hebben op de waardering en resultaten. In zo'n situatie zou je eerder verwachten dat een gerichte controle frequenter zou plaats vinden, met het accent op preventieve maatregelen tegen risico's en ethisch verantwoord gedrag binnen de organisatie. Dat hoeft overigens niet noodzakelijk te leiden tot verklaringen bij iedere kwartaalrapportage, omdat het bij 'embedded' verklaringen eerder gaat om de kwaliteit van de controle over de gehele periode, dan om de deelverklaring die waarschijnlijk de wensen van de beurs beter bedient.
3. Het zou best zo kunnen zijn dat in de praktijk de instelling van meer en dwingender voorschriften (weliswaar onder invloed van gegeven cash flow motieven en de gelegenheid daartoe binnen de organisatie) de integriteit en het ethisch gedrag meer onder druk zou kunnen zetten, waardoor een adequate controle onnodig duur zou moeten worden (wanneer de controle bezien wordt als een remedie om voldoende zekerheid te kunnen bieden aan stakeholders.)

Geplaatst door Harry Mock RA - 2-11-2011 18:55:20

Hoogleraar Bouwens wijst er heel terecht op dat de verslaggeving van de financiele sector een principieel andere insteek dient te hebben dan de verslaggeving van alle overige ondernemingen.
Het is in deze volatile tijden van de zotte dat banken slechts 1 maal per jaar een
controleverklaring nodig hebben. Ik ondersteun zijn oproep om ook de kwartaalcijfers
van een controleverklaring te voorzien
In dit verband wijs ik wederom op de prospecti voor de securisatieleningen die de financiele instellingen in 2011 weer in honderden miljoenen euros hebben uitgegeven. Deze prospecti zijn goedgekeurd door AFM en DNB maar de gepresenteerde cijfers zijn ZONDER controleverklaring van de accountant..
Desgevraagd deelde men mij mede dat dit volgens de Europese regels niet nodig is, omdat de controleverklaring van het laatste jaarverslag als "embedded "wordt beschouwd. Zo steunt bijvoorbeeld een securisatielening van november 2011 op een controleverklaring bij de balans per 31-12-2010. De invoering van controle op de kwartaalcijfers zou deze tussenliggende periode flink bekorten

Wat de risicos in toekomstperspectief betreft, minstens 2 Nederlandse systeembanken hebben een Delta One desk in Londen ,waar gegokt wordt op prijsschommelingen van alles wat denkbaar is, De ramp bij de Delta One van de UBS-bank leert dat de risico s oncontroleerbaar zijn. De prijsschommelingen van dit moment zouden een ingrijpen van bovenaf rechtvaardigen om deze Delta One desken -althans voorlopig- te sluiten.

In de veranderde eigendoms en aansprakelijkheids verhoudingen van de banken zou de Politiek zich ook kunnen afvragen waarom de Overheid de taak van de controle van deze systeembanken niet zelf ter hand neemt.. Bij een onverhoopte deconfiture is de Nederlandse Staat niet alleen de aankoopprijs kwijt maar ook de depositogaranties aan de spaarders plus de garanties die gegeven zijn aan derden in het kader van de slechte hypothecaire leningen.
Een Rijksaccountantsdienst ter controle op de jaarrekeningen van banken en aan banken verwante financiele instellingen dus.

Deze hebben weer Nederlandse hypotheken als onderpand,

Geplaatst door Arnout van Kempen - 2-11-2011 13:00:20

Als we geen principle based regelgeving hadden gehad, tegen welk percentage hadden de griekse schulden dan afgewaardeerd moeten worden vóór hierover beslissingen werden genomen door de EU-regeringsleiders?