Accountants: het zijn net mensen
dinsdag 17 maart 2009 | 
2 reacties
Joris Luyendijk heeft een mooi boek geschreven over de illusie van de vrije pers en de rol die vrije nieuwsgaring en objectieve berichtgeving zouden hebben voor de meningsvorming in het Westen. Verrassing: journalisten zijn net mensen en laten zich net als andere mensen door allerlei zaken beïnvloeden. Ze zijn wellicht wat kritischer dan gemiddeld, maar uiteindelijk kunnen ze niet veel meer doen dan vanuit hun eigen perceptie het kleine stukje van de werkelijkheid beschrijven dat ze zien en laten ze zich, bewust of onbewust, beïnvloeden door hun streven naar persoonlijk succes.
Bovenstaande beschrijving van de rol van journalisten lijkt op de discussies die nu woeden over de rol van accountants in de kredietcrisis. Zowel binnen als buiten de beroepsgroep vraagt men zich regelmatig af of accountants een rol hadden moeten en/of kunnen spelen in het voorkomen van de crisis.
In die discussies wordt de accountant echter consequent als systeemcomponent bekeken en wordt impliciet verondersteld dat deze component is opgebouwd uit eenvormige individuen. De accountant wordt neergezet als een mechanistische entiteit.
Dat is hij niet! Net als de journalist (of bankier of toezichthouder) is de accountant een mens van vlees en bloed met natuurlijke behoeften. Zijn drijfveren zijn in essentie dezelfde als van andere mensen. In de samenleving waarin wij leven zijn dat vooral geld, status, macht of - iets primairder - een mooi huis en mooie vrouwen/mannen (afhankelijk van voorkeur).
De accountancy heeft vanwege haar rol in het maatschappelijk verkeer een aantal extra waarborgen ingebouwd zoals extra opleiding, gedragscodes (de VGC) en tuchtrecht.
We moeten echter niet de illusie hebben dat dit voldoende waarborgen zijn om ervoor te zorgen dat iedere accountant dezelfde maatstaven zal aanleggen ten aanzien van controle van bedrijven (zowel in financieel als in cultureel opzicht). De ene mens heeft een veel sterkere behoefte aan geld en status dan de andere. De een legt voor zichzelf hogere morele standaarden aan dan de ander en is bereid daar veel meer voor op te offeren.
Daarbij is het niet altijd eenvoudig aan te geven waar de 'juiste' grenzen liggen, want die zijn altijd beschreven vanuit de eigen perceptie. Voor elke accountant (mens) komt er een moment dat grenzen overschreden worden, maar het wanneer daarvan en de afweging welke consequenties daaraan moeten worden verbonden (van woordkeuze in de management letter tot het onthouden van de goedkeurende verklaring) is uiteindelijk een persoonlijke afweging.
De grenzen van de integriteit zitten, nu en in de toekomst, zowel bij de klant als bij de accountant - in de mens, niet in de RA-titel. De crisis vindt zijn oorsprong in menselijk gedrag. Gedrag van accountants, bankiers, kredietbeoordelaars, toezichthouders, aandeelhouders en andere actoren in het systeem.
We moeten oorzaken daarom niet zoeken bij de systeemcomponenten zoals 'accountants' of 'bankiers', maar bij de menselijke drijfveren die het gedrag van individuen bepalen. De vraag of de accountants hebben gefaald in hun rol als bewaker van integriteit en daardoor mede schuldig zijn aan de kredietcrisis, is daarom een nutteloze: het antwoord verschilt per individu.
Herschikking van systeemcomponenten, bijvoorbeeld meer toezicht of strengere controles, zal de huidige crisis niet oplossen of een toekomstige voorkomen zolang de achterliggende oorzaken - de individuele gedragsprikkels voor alle actoren in ons huidige (vooral) op Angelsaksische leest geschoeide systeem - in stand blijven.
Daarmee ligt noch de oorzaak noch de oplossing van de kredietcrisis bij de accountant.
Bob Mohr
Reacties (2) | Reageer
Geplaatst door Alexander Vissers - 18-3-2009 0:05:16
Dat accountants net mensen zijn is niets nieuws. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw schudde Pieter Lakeman de accountantswereld aardig door elkaar. En hij had de tijd aan zijn zijde, met het debakel van de Tilburgse Hypotheekbank als maar één voorbeeld. De accountants werden voor het eerst in Nederland geconfronteerd met materiële claims en in hun menselijkheid blootgesteld. Pieter Lakeman stelde dat een accountant net zo eerlijk was als je buurman. Professor Wildschut bestreed dit niet maar was van mening dat het (mijns inziens inderdaad) strenge tuchtrecht, strafrecht en burgerlijk recht in Nederland afdoende middellen waren om misstappen te beperken. Ik denk dat daarboven ook de belangen van de andere accountants en medewerkers binnen de organisatie waarin registeraccountants werkzaam zijn een preventieve en eventueel repressieve rol spelen, dit versterkt binnen een systeem van kwaliteitsbeheersing. Verder wordt, mijns inziens ten onrechte, geimpliceerd, dat de accountants mede schuldig zijn aan de kredietcrisis. Waaruit blijkt dit? Sterker nog, binnen onze sterk gejuridiseerde samenleving moet je als accountant wel uitkijken ongevraagd commentaar te leveren al helemaal als je eigen controlecliënt betreft, en wie zijn wij om de markt ter discussie te stellen, waar de accountingstandaards deze tot hoogste norm verheffen? Als een zwarte tulpenbol vandaag 10.000 guldens kost en opbrengt, moeten wij dan vragen of deze "measurement" tegen de in de standaarden dwingend vastgelegde methode tegen "fair value" wel juist is? En om welke integriteit gaat het hier, om die van de Bush administration? Om die van de Amerikaanse hypotheekbanken? Of gaan we Chinezen verwijten dat ze Amerikaanse overconsumptie en gebrek aan budgettaire discipline hebben gefinancierd? De kredietcrisis lijkt mij een slecht gekozen voorbeeld, kies liever een voorbeeld waar een accountant is veroordeeld na een eerlijk proces. En wat betreft het voorkomen van de crisis, Jules Muis laat niet na waar hij kan eraan te herinneren dat hij al jaren geleden gewaarschuwd heeft, en hij was niet de enige. De rol van "barer of bad tidings" is de accountant op het lijf geschreven, dit wil niet zeggen dat er ook naar geluisterd wordt. En meer toezicht kan wel degelijk helpen, de SEC wil na het Madoff debakel meer accountants onder het toezicht van de PCAOB stellen en wijt het debakel deels aan het ontbreken van adequaat toezicht. Verder is het goedkoop te stellen dat de crisis het gevolg is van gedrag. Bijna alles is het gevolg van gedrag. En het lijstje van "actoren" wier gedrag de oorzaak is van de crisis lijkt mij ook erg willekeurig gekozen aangezien de politici niet prominent bovenaan staan. Geheel juist is mijns inziens de volledig loshangende conclusie dat de accountant (cursief of niet) noch oorzaak nog oplossing van de crisis is.
Geplaatst door Meindert Brunia - 17-3-2009 21:17:23
Natuurlijk zijn accountants net mensen. Maar een accountant in functie wordt wel geacht de menselijke drijfveren te onderdrukken. Als hij of zij dat niet kan, is hij of zij niet geschikt voor het vak van accountant. Dat is geen schande; er zijn nog genoeg andere vakken waarin je wel jezelf kunt zijn. Dat standpunt veronderstelt wel dat er wordt ingegrepen indien een individuele accountant te weinig zelfkennis heeft om zelf het beroep vaarwel te zeggen. Dat zullen zijn collega's dus moeten doen, althans wanneer zij het beroep in ere willen houden. Dat veronderstelt dus wel degelijk een systeemaanpassing. Dat is ook logisch. Een systeem is best opgewassen tegen een enkele freerider, maar als individuen op grote schaal gaan 'sjoemelen' met en binnen het systeem, gaat het systeem ten onder en is een aanpassing noodzakelijk. Stellen dat de (cursief) accountant niet hoeft te veranderen is tevens stellen dat de accountant geen taak heeft in het onderhouden van het systeem.