Accountants moeten bijgeschoold over gestructureerde producten
donderdag 28 april 2011 | 
11 reacties
Aan de hand van alleen de marktwerking kunnen portefeuilles van gestructureerde hypotheken niet voldoende op waarde worden geschat. Anderzijds schieten kredietbeoordelingen te kort. Het belang van accountants met het juiste kennisniveau is daarom cruciaal, maar wordt vaak onderbelicht.
De kapitaalmarkt waarin door middel van securitisatie schuldpapier wordt verhandeld met als onderpand hypotheken, was voor de crisis één van de grootste in omvang. Door de crisis kwam deze handel stil te liggen. Echter, securitisatie is niet op leven na dood. De uitgifte van Nederlandse financiële instellingen is bijna weer op gelijke hoogte als voor de crisis.
In Europa zijn accountants nog relatief buiten schot gebleven in het publieke debat over de oorzaken en gevolgen van de crisis. Dat heeft niets te maken met hun adequate optreden, maar met het feit dat nog geen tien procent van de Europese prime Residential Mortgage-backed Securities (RMBS) is afgewaardeerd, tegenover meer dan tachtig procent in de Verenigde Staten.
Daarin schuilt ook gelijk het gevaar. Om de waarde van die portefeuilles in te schatten, leunt de accountant sterk op de markt en zijdelings op kredietbeoordelingen.
Echter, vóór de kredietcrisis hadden we in Europa ongeveer honderd actieve investeerders. Nu zijn dat er veertig. Dat betekent dat accountants voor de waardebepaling van zo'n portefeuille voornamelijk uitgaan van het prijsmechanisme, dat wordt gedomineerd door een relatief kleine groep partijen.
Bedenk daarbij dat kredietbeoordelende instanties onder druk staan omdat zij alleen het kredietrisico evalueren en niet het marktrisico. Dan is het niet meer dan terecht dat de belanghebbenden in financiële instellingen met een schuin oog naar de accountant kijken, die in zijn verklaring een oordeel moet geven over de waarde van zo'n portefeuille.
De grote vraag is in welke mate de accountant werkelijk in staat is om een betrouwbaar oordeel te geven en risico's weet in te schatten. Natuurlijk zijn er sceptici die stellen dat accountants niet naar de toekomst horen te kijken, maar een portefeuille enkel op de actuele waarde moeten bepalen die geldt in het economisch verkeer.
En dat is nu het probleem. Die waarde is namelijk omringd door risico's. Doordat een kleine groep investeerders de markt dicteert en kredietbeoordelingen onvolledig zijn, ontbreekt een efficiënte markt. Kortom: de accountant dient de mogelijke risico's die de prijs van portefeuilles nadelig kunnen beïnvloeden, juist en volledig in te schatten, om tot een oordeel te komen over betrouwbaarheid van de waarde daarvan.
Maar hoe staat het met die kennis? Bij een gemiddelde accountant schiet deze te kort omdat in de basisopleiding geen enkele aandacht wordt besteed aan hoe de wereld van gestructureerde producten in de praktijk werkt.
Vraag bijvoorbeeld aan een gemiddelde accountant hoe je met een hefboomwerking en enige vorm van credit enhancement RMBS met een junkstatus kan ophogen naar een AAA-status - iets dat substantieel is voor het bepalen van het risico in de desbetreffende portefeuilles - en hij zal je antwoorden dat hij het niet weet.
Dat betekent dat er een dringende en grote noodzaak is om accountants bij te scholen op het gebied van gestructureerde producten. Dan kan tegengewicht worden geboden aan een inefficiënte markt die niet voldoende wordt gereguleerd.
Dennis Vink
Deze bijdrage is tevens gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 28 april 2011.
Reacties (11) | Reageer
Geplaatst door Jan Weezenberg - 9-5-2011 14:04:24
Geachtye Redactie,
Citaat uit reactie van Pieter de Kok
"Een ding is afgeloen zes maanden #TUACC wel duidelijk geworden: alles valt en staat met de bereidwilligheid initiatieven ook daadwerkelijk op te pakken".
Jules Muis meldt dat hij reeds in 2004 de alarmklok luidde.
In diverse discussies komt tot uiting dat de alarmsignalen ruimschoots aanwezig zijn: Off balance mag nog steeds, accountants moeten ICT onwikkeling (inc.cloudsourcing) intensief gaan volgen, nivo van de opleidingsopleiding lijkt slechter te worden, wie is nu eigelijk de schuldeiser bij hypotheken, de aanvallen op de collectiviteit duren voort waardoor maatschappelijk aanzien er niet beter op wordt, enz.
Dit alles schreeuwt om een SWOT-analyse (voor Tom Nierop: sterkten/ zwakten kansen en bedreigingen) uit te voeren onder leiding van het bestuur.
De externe kansen en bedreigingen zijn inmiddels meer dan voldoende in kaart gebracht, met name via de Nieuwsbrief Accountant.nl
Maar er is weinig te zien van een scherpe interne analyse van de zwakke punten (zoals de kwaliteit van de opleiding en bijscholing).
Die heb je wel nodig om een daarop gericht plan van aanpak te ontwerpen en door te voeren.
In mijn reactie van 2 mei staat een concrete aanbeveling.
Natuurlijk is er (veel) tijd nodig om hier over na te denken en een concrete uitwerking op te stellen. Ik denk met name ook aan de bereidheid van de universiteiten en de hogescholen om mee te werken.
Sterk punt zou kunnen zijn dat NBA slechts accountants inschrijft die voldoende zijn opgeleid (gezien het opleidingsprogramma , de kwaliteit van het onderwijsproces en de relevante examinering)
Ten aanzien van dit laatste pleit ik voor overname van de methodiek voor het afgeven van rijbewijzen: iedereen mag opleiden, maar de examens worden afgenomen door CBR. Voor CBR dan te lezen: examenbureau van NBA of een apare stichting
Een goed voorbeeld is de aloude associatie voor praktijkexamens (boekhouden en moderne bedrijfsadminisratie) en SPD e.d.
Het zou al een stuk schelen als" iedereen die het aangaat" de door Pieter de Kok genoemde bereidheid om initiatieven op te pakken van die bereidheid kennis zou geven.
Met vriendelijke groet,
Jan Weezenberg
Geplaatst door Bruinsma - 7-5-2011 1:29:53
Het onderwerp is er belangrijk genoeg voor, maar dit platform en deze techniek lijken me toch beperkingen te hebben.
Op deze wijze krijg ik een beetje het idee dat discussiëren het zo rakelings mogelijk langs elkaar heen praten is van mensen, al dan niet vakbroeders, die het in de kern al met elkaar eens zijn.
De beste discussie is nog altijd persoonlijk, lijfelijk, met hoor en wederhoor, in een goede setting.
Vandaar deze oproep en suggestie om elkaar eens te leren kennen, als startpunt voor verdere verdieping.
Ik doe graag een suggestie aan auteur en reageerders: verzamelen voor kennismaking en startpunt voor verdieping op:
woensdagavond 25 mei, om 20.00 uur.
Ik weet niet 1-2-3 een geschikte locatie, maar uitgaande van de instelling en gastvrijheid van allen wil de auteur of een ander misschien een geschikte locatie voorstellen.
Ben benieuwd naar nadere reacties en animo.
Geplaatst door Pieter de Kok - 2-5-2011 22:28:45
Prima discussie, wat betreft #TUACC, in het bijzondet de rol van #TUACC, wil ik graag verwijzen naar eerdere reactie nav oproep van Rogier rondom nieuwsbericht 5e tweetup. Dit sluit hier verder op aan.
Duidelijk is dat de focus op brede gedragsverandering cruciaal is, waar onderwerpen als permanente educatie, opleiding, wetenschap, innovatie, kenisdeling, onderwerpen zijn die 'geintegreerd' vanuit een taak force, top gun class, over de muren heen, namens de beroepsgroep, moet worden bekeken. Dit kan alleen als collega's kennis actief komen brengen, kennis willen delen en dit binnen een 'structuur' met elkaar wilen oppakken. Welke structuur is open voor discussie. Een ding is afgeloen zes maanden #TUACC wel duidelijk geworden: alles valt en staat met de bereidwilligheid initiatieven ook daadwerkelijk op te pakken. Genoeg mensen met een mening, een stuk minder met daadkracht en power om stappen te maken, los van eigen ego en agenda, voor het mooiste vak.
Geplaatst door Jan Weezenberg - 2-5-2011 21:46:37
Geachte Redactie,
De Heer Mock heeft (zoals zo vaak) groot gelijk.
NBA zou hier het initiatief kunnen nemen als eerste muitwerking van strategische doelstellingen nummers 1 en 2 (hieronder letterlijk weergegeven)
Bron: NIVRA concept fusievoorstel
De nieuwe beroepsorganisatie heeft vier strategische beleidsdoelstellingen, die al in de intentieverklaring zijn verwoord:
1. Kwaliteitsbevordering van het accountantsberoep
Beide organisaties maken zich sterk voor de kwaliteit van en het vertrouwen in
het accountantsberoep. Voor het beroep van accountant is een onbetwist
maatschappelijk gezag van groot belang.
2 Hoogwaardige educatieve standaard
Zowel NIVRA als NOvAA verzorgen hoogwaardige praktijkopleidingen voor
studenten in de laatste fase van hun scholing tot accountant. Daarnaast faciliteren
beide organisaties uitgebreide programma’s voor de permanente educatie.
NBA heeft dus het gezag om er iets aan te doen, de organisatie om een begin te maken (commissie eindtermen, een professionele bureau organisatie)) en de mogelijkheid door erkenning van de kwaliteit van de universiteiten die zich hier sterk voor maken brede acceptatie van innovatie in de opleidingen mogelijk te maken.
TUACC zou bij dit initiatief een belangrijke rol kunnen spelen, omdat ze reeds actief met verbeteringen zijn en de ambitie hebben daar mee door te gaan.
De Heer Vink zou op Nyenrode liaison officer kunnen zijn voor de betreffende vakgroepen uit de accountants- en controllersopleiding.
Op die manier is er ook een pilot voor uitproberen concrete voorstellen.
Met wat slimme publiciteit kan ook een signaal naar "de buitenwereld "worden afgegeven.
Vriendelijke groet,
Jan Weezenberg
Geplaatst door Harry Mock RA - 2-5-2011 17:54:43
Wanneer een hoogleraar aan Nijenrode aan de bel trekt inzake een geconstateerde lacune in de opleiding van de as accountants inzake gestructureerde producten , securisaties, derivaten, SPV s etc verdient dit een serieuze bespreking .
Het antwoord van heer Bruinsma is erg kort door de bocht, en scherp van toon. Hij geeft weliswaar toe dat de meeste accountants nog nooit een SPV hebben gezien maar dat vind hij niet erg, dan hoeven ze er ook niets over te leren.(!)
Geplaatst door Jan Weezenberg - 2-5-2011 14:43:42
Geachte Redactie,
Citaat Bruinsma:
De (primaire) verantwoordelijkheid voor een deugdelijk jaarverslag berust bij de bedrijfsleiding.
Reactie:
Naar mijn mening heeft een deugdelijk jaarverslag de volgende kenmerken:
*de goede berichten zijn waar: de activa zijn niet te hoog gewaardeerd
*de slechte berichten zijn volledig: de schulden en de voorzieningen voor toekomstige ellende zijn duidelijk te zien
*saldering van slechte met goede berichten is verboden.
*De combinatie van deze kenmerken is een deugdelijke basis voor beoordeling
Door de getolereerde off balance constructies wordt niet aan dit eisenpakket voldaan.
Ondeugdelijke jaarverslagen zijn dus wettelijk toegestaan.
Bij RULE BASED wordt gewerkt met een ondeugdelijke RULE BASE
In Nederland hebben we een spreekwoord over een kat en een stuk spek.
Dus misschien moeten we weer eens denken aan Back to Basics.
Vriendelijke groet,
Jan Weezenberg
Geplaatst door Rogier - 30-4-2011 20:20:48
Ik vraag mij af waarom geen melding wordt gemaakt van de noodkreet van DNB ten aanzien van de waardering van onroerend goedportefeuilles? Dat is weldegelijk accountantswerk, waardering van een actiefpost. Dat het bestuur verantwoordelijk is, laat toch onverlet wat de feitelijke rol van de accountant is? Namelijk samenstellen en of controleren van de balansposten en dergelijke. De accountant heeft een publieke taak; Jan met de pet of de gemiddelde belegger mag toch af gaan op de waardering van de diverse posten?
Als vervolgens blijkt dat dit allemaal niet klopt, als zelfs DNB stelt dat het niet weet waar we allemaal aan toe zijn, dan is er serieus iets aan de hand en dient de accountant bij uitstek haar publieke rol waar te maken.
Ik heb de SPV's aangehaald omdat bij het uitbreken van de crisis in 2008 plotseling de roep kwam om off balance structuren niet langer toe te staan. Dat heb ik niet verzonnen, dat waren toch echt de accountants (wat ik begreep was het een meerderheid). Het grote probleem zit toch echt in het feit dat massaal wordt geroepen om afschaffen van een praktijk waar de meeste niets mee te maken hebben en zeer waarschijnlijk geen kaas van hebben gegeten, dan moet je vind ik niet voor of tegen stemmen.
Ik begrijp de oproep tot bijstuderen dus wel en de oproep van Bruinsma eigenlijk niet om de accountant wederom buiten schot te laten.
Geplaatst door Jules Muis - 30-4-2011 3:16:51
Dit heeft alle mogelijkheid een fantastische discussie te worden, met dank aan alle bijdragen,
Jules Muis
Geplaatst door Bruinsma - 29-4-2011 22:40:06
Laat ik nu ook maar eens een duit in het zakje doen.
Ik kan hier vele boeken aan wijden, maar laat ik proberen beknopt te zijn.
Ik ben het niet eens met Dennis, en nog minder met de reactie van Rogier.
Allereerst moeten we m.i. waken voor de accountant als allesweter en alleskunner. Dat vergroot alleen maar de verwachtingskloof.
Bovendien klopt het verhaal niet, op meerdere punten niet.
De (primaire) verantwoordelijkheid voor een deugdelijk jaarverslag berust bij de bedrijfsleiding. Dus ook verantwoordelijk voor portefeuilles en de waardering daarvan. De accountant is alleen maar tweede plan, van secundair belang, een afgeleide. Hij toetst slechts op regeltjes en toepassing. Kernpunt is en blijft m.i. de primaire verantwoordelijkheid leggen waar die hoort (bedrijf en bedrijfsleiding). Niet afschuiven op (bijvoorbeeld) accountants. Bedrijf en bedrijfsleiding moeten adequaat verantwoording afleggen met/in hun jaarverslag. Dan huurt ze maar (goede!) deskundigen, adviseurs, ratingbureaus is. De accountant is daarvoor m.i. niet de eerstverantwoordelijke. De accountant dekt niet politieke en morele risico's af.
Bovendien: althans in mijn opleidingen heb ik m.i. wél het nodige meegekregen over markten en producten, inclusief off-balance en gestructureerde producten. Volgens mij zit dat - althans in enige vorm en mate - ook vandaag de dag nog in de opleiding. Misschien dat dat meer en beter kan, maar dat wil m.i. nog niet zeggen dat het terecht is dat Dennis publiekelijk generaliseert en kleineert.
En beste Rogier slaat de plank nog meer mis, vrees ik.
ALLE SPV's zijn van de nodige accountantsverklaringen voorzien. Geen enkele accountant die enige SPV verbiedt, of, nog erger, van enige verklaring onthoudt.
Als er een probleem was/is, en enige accountant daar (mede-) verantwoordelijk voor zou zijn, dan is dat denk ik eerder dat er met de wijsheid achteraf te gemakkelijk jaarrekeningen van SPV's van een accountantsverklaring zijn voorzien.
Waarom zou er een probleem zijn als de meeste accountants nog nooit een SPV hebben gezien (áls dat al zo zou zijn)? De meesten komen er toch nooit mee in aanraking.
Meer in het algemeen: markten zijn imperfect, marktpartijen irrationeel, de prijsvorming op veel markten en van veel producten wordt bewust en geensceneerd beïnvloed door slechts enkele dominante marktpartijen al dan niet met voorkennis, financiële kennis is bij het brede publiek zelfs op primair en basaal niveau onder de maat, de meeste mensen hebben beperkte rekenkundige vaardigheden en affiniteit, bestuurders schuiven hun verantwoordelijkheid af maar denken wel er met een basiscursusje boekhouden van af te zijn, risico's worden altijd overal stelselmatig modelmatig onderschat, regelgeving ijlt per definitie na, beleidsmakers reageren overdreven op incidenten, crises zijn van alle tijden, politiek en journalistiek smullen eerder van negatief nieuws en modder, autoriteiten en gezagsdragers worden gewantrouwd, als het kalf verdronken is komen we met risicomanagers maar die geven we lekker geen enkele zeggenschap, moraliteit is immerbepalend maar niemand is er in geïnteresseerd, en maatschappelijk overheerst het kortetermijn denken.
Laten we a.u.b. de gemiddelde, openbare/controlerende accountant hier niet verder in betrekken. Die broek is te groot.
Geplaatst door Rogier - 28-4-2011 15:29:51
De accountants stonden wel in de rij om SPV's te verbieden. SPV's die direct verband houden met gestructureerde producten. Reeds toen stelde ik al dat het overgrote deel van de accountants nog nooit een SPV had gezien. Ik blijf bij die stelling.
Maar dit pleidooi (voor bijscholing) geldt onverkort ook voor onroerend goed zoals we allemaal uit de mond van DNB hebben kunnen vernemen. Geen enkel bericht op deze site. Muisstil is het in NBA/ TUACC land. Vernieuwing, het moet allemaal anders, tweet ups en wat allemaal niet meer. Maar een simpele waardering van een actiefpost is teveel gevraagd.
Geplaatst door Jan Weezenberg - 28-4-2011 14:40:11
Geachte Redactie,
Ik bespeur een bepaalde tegenstrijdigheid in deze -overigens to the point zijnde- opinie.
De Heer Vink ziet het ontbreken van deze materie in de basisopleiding als een essentieel tekort.
Maar hij pleit voor bijscholing.
Bijscholing voor de afgestudeerden zeker essentieel, wellicht een uitstekend keuze onderwerp voor VERA in hjet kader van PE.
Maar de basisopleding zal ook moeten worden aangepast, met name in het vak Financiering.
Gezien de beperkte doorlooptijd van de opleiding zullen er keuzes moeten worden gemaakt: eerst snoeien, dan groeien.
De Commissie Eindtermen zou hier een rol kunnen spelen.
Ik ben benieuwd naar de reactie van Prof. Leen Paape.
Vriendelijke groet,
Jan Weezenberg