Audit overheid kan goedkoper: maak accountantscontrole los van interne audit

vrijdag 22 oktober 2010 | 7 reacties

Auditdiensten hebben veel mogelijkheden om te bezuinigen. Het uitbesteden van de accountantscontrole bij de centrale overheid leidt tot de noodzakelijke onafhankelijkheid en het meer efficiënt en uniform functioneren van het rechtmatigheidsonderzoek. Het per departement onderbrengen van de onderzoeksfunctie bij de controller verbetert de effectiviteit en de efficiency van onderzoeken. In beide gevallen leidt dat tot een betere benutting van en besparing op de huidige capaciteit.

Momenteel voeren interne auditafdelingen van departementen naast financiële controles ook organisatieonderzoeken uit. Sommige departementen hebben zowel de wettelijke controle als het organisatieonderzoek bij Financiën ondergebracht.

De interne auditfunctie bij de overheid heeft de afgelopen drie decennia veel reorganisaties gekend. Daarbij is het onderscheid tussen accountantscontrole en organisatieonderzoek uit het oog verloren.

De laatste reorganisatie uit 2008 is mislukt. Van de tien departementen zijn er slechts vier meegegaan in het besluit bij Financiën zowel de accountantscontrole als het organisatieonderzoek te concentreren. De overige departementen hebben op principiële gronden geweigerd. Onderzoek naar het functioneren van de organisatie wordt als eigen verantwoordelijkheid gezien.

Deze onoverzichtelijkheid leidt tot competentiestrijd en hoge kosten. Hergroepering verbetert de dienstverlening en maakt bezuinigingen mogelijk.

Het is tijd om accountantscontrole los te maken van interne audit, zoals in het bedrijfsleven is gebeurd. Deze controle, die door de accountant ten behoeve van het parlement wordt uitgeoefend, moet op volstrekt onafhankelijke wijze plaatsvinden.

Dat impliceert uitvoering door een extern accountantskantoor, een op te richten Rijksaccountantsdienst of de Algemene Rekenkamer. Het gaat om circa 650 personen. Door toepassing van uniforme onderzoeksmethoden en auditsoftware en vermindering van overhead kan een personele reductie van zo'n twintig procent worden bereikt.

Binnen departementen zijn interne onderzoekers belast met bedrijfsvoeringsaudits op basis van risico-inventarisaties. Deze onderzoekers, die nu bij interne audit werken, kunnen worden ondergebracht bij de controller, zoals in de industrie. De organisatieonderzoekers van vier departementen kunnen terug om hun eigen ministerie te ondersteunen. Vermindering van overhead resulteert in een reductie van tien procent op circa driehonderd formatieplaatsen.

Naeem Arif en Arie Molenkamp

Deze bijdrage is tevens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad van 21 oktober 2010.

Reacties

Geplaatst door Arie Molenkamp - 5-11-2010 17:42:43

Beste Jules,

Dank voor je reactie

Twee opmerkingen graag op je commentaar.
Uit je opmerkingen maak ik op dat de overheidsaccountants mogelijk op volstrekt verkeerde plekken bij de verschillende departementen en bij de RAD zitten. Reden temeer om maar eens een uiterst onafhankelijke positie in te nemen; conform ons voorstel.

Maar terug naar internal auditing of organisatieonderzoek (een tak van sport waar je niet op ingaat, maar dat wel de kern van onze boodschap vormt). De departementen een beetje kennende ligt het accent van managerial control bij de directies, bij de directoraten-generaal en bij de departementen. Als afspiegeling daarvan hoort de internal auditfunctie ook op die plekken te worden geborgd en niet centraal bij een toevallige, financial-control georienteerde entiteit als het Ministerie van Financien.

We beginnen dus aan de managerial control kant; aan de goede kant dus.

Geplaatst door Arie Bos - 5-11-2010 15:42:54

Heb ik het nou goed begrepen dat er inmiddels een kabinetsbesluit zou liggen om alle accountantsdiensten over te hevelen naar één RAD?

Geplaatst door jules muis - 31-10-2010 15:37:26

Dit is een uiterst belangrijke discussie die alleen begint van de verkeerde kant: Voordat we het bedrijfsmodel van de interne accountant/rijksaccountant aan de orde stellen, zullen we het bedrijfsmodel van de rijks controllersdienst, zo die al bestaat, aan de orde moeten stellen.

Ik zoek nog steeds een aanspreekpunt/rijkscontroller, die inhoudelijke verantwoordelijkheid neemt voor s'rijks rekening, efficiency en effectiviteit in haar geheel. en mij kan vertellen waarom IPSAS voor Nederland zo'n slechte zaak is, of waarom de controls governance structuur van de controllers gemeenschap even zo gefragmenteerd, of hoe het rijk zelve inzake haar belastingheffingsactiviteiten nu wel door de derivatenhaarbal heeft kunnen kijken, en de rest van de wereld niet. Het heeft voor acteurs binnen die gemeenschap, maar ook bewindvoerders, zo zijn voordelen zo weinig inhoudelijke eindverantwoordelijkheid voor het geheel te vinden.

Pas dan zijn de voorwaarden aanwezig een zinnig gesprek te hebben, niet alleen over de DIAGNOSE van dezelfde gefragmenteerdheid in de interne/rijks accountantsdiensten, maar ook over zinnige governance OPLOSSINGEN op basis van een zinnige controls governance structuur.

Maar ik herhaal mezelf........

Het natuurlijk voordeel dat rijks accountants hebben op het punt van onafhankelijkheid, wordt in belangrijke mate te niet gedaan door een hardnekkig verzet tegen een meer zinnige verantwoordingsstructuur, waar inhoudelijke eindverantwoordelijkheid zijn plaats heeft.

Geplaatst door Arie Molenkamp - 29-10-2010 10:06:26

Beste René,

Ik dank je zeer voor je reactie. Ik meen enige boosheid bij je op te merken over onze bijdrage in het FD. Achter je reactie gaat, zo komt dat bij me over, zelfs een zekere verontwaardiging schuil.
Als dat zo is, spijt het mij dat het artikel dat bij je heeft opgeroepen; dat is natuurlijk geenszins de bedoeling.

Je reageert onder meer op het punt van onafhankelijkheid en refereert aan het onderzoek naar de beroepsgroep van accountants. Ik ben volstrekt van mening dat de intern accountant, die bijvoorbeeld over grote projecten naar de Raad of de Tweede Kamer rapporteert, qua onafhankelijkheid de schijn tegen heeft. Dat staat los van (beelden over) het feitelijk gedrag.
Je hebt wel een punt als je stelt dat dat ook geldt voor de extern accountant die in opdracht van de Raad van Bestuur handelt.
Het zou je dan toch als muziek in de oren moeten klinken nu ik in het artikel weer eens de Rijksaccountantsdienst ten tonele heb gevoerd. Bij een overstap van de public accountants naar de Rijksaccountantsdienst vangen we twee vliegen in één klap. De onafhankelijkheid is geborgd en het salarisniveau gaat naar ruwweg een kwart van het huidige (wereld)peil. Inderdaad: dat gaat de overheid een geweldige besparing opleveren!

Overigens rep je niet over de belangrijkste verbetering die ik voorstel en dat is het binnen de centrale overheid nu eindelijk eens onderscheid gaan maken tussen het accountantsberoep en de professie internal auditing. In dat verband ben ik zo vrij het bedrijfsleven wel te noemen. Daar is dat onderscheid noodzakelijkerwijs gemeengoed geworden; het op basis van risicoanalyses reflecteren op de kwaliteit van sturing en beheersing van de organisatie is een uiterst belangrijke managementmethode gebleken; zeker in tijden van crisis. Het zou gek zijn als een dergelijke argumentatie niet voor de overheid zou gelden. Dus alle auditors die zich binnen de centrale overheid met rechtmatigheid bezig houden naar de Rijksaccontantsdienst en de internal auditors per departement, met een verantwoordingsplicht naar de Departementsleiding, binnen Finance en Control onderbrengen.
Inderdaad: dat gaat de overheid een geweldige doelmatigheidsverbetering opleveren!

Vriendelijk groetend
Arie

Geplaatst door Naeem Arif - 29-10-2010 9:22:20

Beste David,
Dank voor je reactie. Ik ben het helemaal met je eens dat onafhankelijkheid van de (externe/ interne) accountant een middel is en geenszins een doel op zich is. Ook ben ik het met je eens dat onafhankelijkheid niet alleen via (nog meer) regels gewaarborgd kan worden.
Je gaat helaas niet in op de kern van ons betoog, namelijk dat eindelijk eens onderscheid gemaakt moet worden tussen (externe/ interne) accountancy en het vakgebied internal/ operational auditing. Binnen Rijksoverheid lijkt dit onderscheid niet gemaakt/ (h)erkend te worden. Het zijn wezenlijk andere vakgebieden. Een internal auditor verzorgt interne reflectie (spiegel) op de vraag ‘gaat de organisatie op haar doel af?’ Deze reflectie is een interne verbeterinstrument van het management en gaat over de sturing en beheersing van de organisatie. Het gaat over bedrijfskundige (managementkundige) audits. Een (extern/ interne) accountant geeft antwoord op de vraag ‘klopt de jaarrekening wel?’ Het is moeilijk te ontkennen dat het twee hele verschillende vragen zijn. Een internal auditor heeft dan ook een andere ‘body of knowledge’ nodig dan een (externe/ interne) accountant. Of je de jaarrekeningcontrole bij de interne/ externe accountant belegt, is mij om het even. Dat maakt in wezen niet uit. Het resultaat in beide gevallen is: certificeren van de jaarrekening.
Wij pleiten voor de oprichting van een Rijksaccountantsdienst. Dus het centraliseren van de jaarrekningcontrole ten behoeve van de departemen. Dat kan inderdaad efficiënter. Deze vorm van audit leent zich prima voor centralisatie binnen de Rijksoverheid. Of wat mij betreft bij de Algemene Rekenkamer. Maar internal/ operational audit leent zich niet voor centralisatie. Zodra je dit instrument ‘afpakt’ van het departementale management, verliest het zijn kracht. De lijnmanagers zullen de internal auditor als ‘extern’ beschouwen. Het is niet voor niets dat (tot nu toe) een meerderheid van de ministeries zich niet heeft aangesloten bij de Rijksauditdienst. Men wil alle auditdisciplines onder één paraplu brengen. En daar wringt naar onze mening de schoen.
Het wordt tijd dat het onderscheid tussen vakgebieden, taken en rollen erkend wordt.

Mvg,
Naeem Arif

Geplaatst door David van Hooff - 26-10-2010 13:36:54

Geachte heren,

Het valt me op dat ook in uw stuk onafhankelijkheid als argument wordt gebruikt. Onafhankelijkheid is de laatste jaren een eigen leventje gaan leiden. Het lijkt inmiddels wel een doel op zich.

Het gaat er om dat je als accountant voldoet aan de fundamentele beginselen en dat je objectief bent in je oordeelsvorming. Dat men veronderstelt dat je objectiever bent als je “onafhankelijk” bent is leuk bedacht maar ondertussen weten we allemaal wel beter.

Auditors bij de overheid worden goed beschermd middels hun rechtspositie. Ze zijn daarmee vrijer zaken aan de kaak te stellen dan hun commerciële collega’s die in de praktijk toch wel heel graag hun dikke portemonnee opleverende klanten willen behouden. Ik verwijs gemakshalve nog maar eens naar het beroemde AFM rapport! Geld verdienen mag van mij , maar dan niet net doen alsof je onafhankelijk bent.

Overigens ben ik altijd voor efficiënter werken. Laten we beginnen met het halveren van de NV COS. Gewoon voldoen aan de fundamentele beginselen en bij bedreigingen waarborgen treffen. Als we gewoon blijven nadenken hebben we al die regels niet nodig. En zeker geen nadere voorschriften over onafhankelijkheid. Recht die rug en trek je (duurbetaalde)mond open!

David van Hooff

Geplaatst door rene vierbergen - 26-10-2010 8:20:06

Beste Arie,
je argumenten zijn onder meer méér onafhankelijkheid en minder kosten en je oplossing is het imiteren van het bedrijfsleven.
Kortheidshalve verwijs ik je naar de vermoedelijk ook jou bekende discussies over het functioneren van onze beroepsgroep in het bedrijfsleven. De ervaring die ik heb met accountants en auditors in dienst bij het Rijk is dat juist deze collega's zeer onafhankelijkheid zijn. Verder heb ik niet de indruk dat ze in maandelijks een wereldsalaris ontvangen (zie laatste beloningsonderzoek accountants).
Denken over verbeteringen is altijd zinvol, je argumentatie deugt echter niet.