Barnier moet scheiding controle-advies doorzetten

maandag 31 oktober 2011 | 2 reacties

Binnen de accountancy is veel weerstand om advies en controle volledig te scheiden, zoals EU-commissaris Michel Barnier wil. Het zou slechts gaan om 20 tot 25 procent van de totale omzet van de big four bij beursgenoteerde controleklanten. De onafhankelijkheid van de accountant zou het best zijn geborgd door het benadrukken van de rol van de auditcommissie. Maar is dat goed genoeg?

Bij afwezigheid van een auditcommissie zou de gehele raad van commissarissen (rvc) voor die borging van de onafhankelijkheid moeten zorgen. Daarbij wordt aangehaald, onder andere door Auke de Bos en Barbara Majoor, dat de Nederlandse corporate governance code goed werkt. Zij stellen dat de onafhankelijke accountant al bestaat.

Nasim Taleb schrijft in zijn boek 'de Zwarte Zwaan': "Het bestaan van een reeks feiten die je stelling bevestigen bewijst niet per se iets. Als je witte zwanen ziet wil dat niet zeggen dat zwarte zwanen niet bestaan. Ziet men een zwarte zwaan dan kan men met zekerheid zeggen dat niet alle zwanen wit zijn."

Deze falsificatie wordt hieronder toegepast op de stelling dat 'de' onafhankelijke accountant al bestaat. Deze casus is niet verzonnen, maar ontleend aan de praktijk.

Het topmanagement van een Nederlandse (semi-publieke) organisatie overweegt een bijzondere investering die duidelijk niet tot de core business behoort. De commissarissen adviseren de directie om 'aan een deskundige zoals bijvoorbeeld de accountant, advies te vragen' over de haalbaarheid van het project.

De directie volgt die suggestie op en benadert de verantwoordelijke partner van X Accountants. Deze vindt het (waarschijnlijk) te tricky en adviseert de directie zijn collega van de afdeling management consulting voor deze klus te benaderen.

De management consultants van X interviewen een beperkt aantal personen (de twee directieleden en drie andere medewerkers) om een risicoanalyse te maken. Externe deskundigen worden niet benaderd. Zelf noemen de consultants het een 'desktop analyse'. Niet bepaald het rapport waar de raad van commissarissen op had aangestuurd.

Op het rapport staat vermeld dat het afkomstig is van 'X Accountants, Belastingadviseurs en Management Consultants'. Maar door de prominente vermelding van X interpreteren de commissarissen het als een rapport van X Accountants. Dit is blijkbaar door de directie niet tegengesproken en zo is het een eigen leven gaan leiden: 'de accountants van X hebben er naar gekeken'.

Uiteindelijk gaat het allemaal mis en lijdt de onderneming een gigantisch miljoenenverlies. De pers krijgt er lucht van en er komt maatschappelijke onrust. De rvc besluit om de forensische accountants van hetzelfde accountantskantoor X een onderzoek te laten uitvoeren naar de hele gang van zaken. Totale kosten daarvan: circa €700.000. Ruimschoots meer dan de controlekosten.

X Forensic Services onderzoekt ook de dienstverlening van de verschillende adviseurs. Of zij daarbij kennis hebben genomen van de rapportage door hun collega's van X Management Consultants wordt niet duidelijk. Het wekt weinig verbazing dat door X Forensic Services over de rol van X Management Consultants als adviseur, weinig kritische opmerkingen worden gemaakt. Terwijl er toch met name bij dat onderzoek vraagtekens kunnen worden geplaatst

Wel maken zij melding van de verschillende management letters die X Accountants in de loop der tijd heeft opgesteld als onderdeel van de jaarrekeningcontrole.

Samengevat hebben hier de accountants, de management consultants en de forensische accountants van accountantskantoor X hun diensten verleend. De rvc was opdrachtgever en hield toezicht op de onafhankelijkheid van de accountant.

X accountants fungeert nog steeds als de controlerende accountant van de onderneming. Volgens de gepubliceerde jaarrekening van de onderneming over 2010 declareerde X voor die diensten circa €350.000. Declaraties voor 'overige controlewerkzaamheden' bedroegen ongeveer €35.000. Voor fiscale advisering en aangifte declareerde X Belastingadviseurs zo'n €175.000. Daarmee bedroeg de totale omzet van accountantskantoor X bij deze organisatie in 2010 circa €560.000. Hiervan was ruim €200.000 (38 procent) niet gerelateerd aan de controle van de jaarrekening - iets meer dan de door de hoogleraren genoemde 20 tot 25 procent.

Binnen de bestaande regelgeving is deze dienstverlening toegestaan. In deze casus heeft de accountant echter de schijn tegen. Het maatschappelijk verkeer zal zich afvragen waarom de accountant niet kritischer is opgetreden. Werd die houding veroorzaakt door het feit dat zijn collega's een rapport over de haalbaarheid van het project hadden opgesteld? Het forensisch onderzoek moest ook een oordeel vellen over de werkzaamheden van de collega maar hoe onafhankelijk ben je dan in je oordeel?

De onafhankelijke accountant bestaat, maar niet iedere accountant is onafhankelijk! Het zal duidelijk zijn dat echte onafhankelijkheid uitsluitend kan worden gewaarborgd als er een strikte scheiding is tussen controle en advies.

John van der Starre

Reacties

Geplaatst door Arnout van Kempen - 31-10-2011 9:55:03

Het is overigens gevaarlijk m het zwarte-zwanen-argument te gebruiken in de discussie over Barnier. Het klinkt mooi, natuurlijk, en wie het leest heeft al snel een gevoel van "verrek, wat gevat!" maar het gevaar is de vervolgconclusie: dan moet de rest ook wel kloppen.

Het feit dat zwarte zwanen bestaan, en dat je vooral witte zwanen ziet, bewijst NIET dat Barnier gelijk heeft.

Het is alleen maar een gevatte illustratie van een principe dat echt iedere accountant kent: je kan de juistheid van een dataset wel controleren vanuit de dataset, maar de volledigheid niet.

Het probleem met de kwestie scheiding van controle en advies heeft helaas niets te maken met de vraag of de onafhankelijke accountant bestaat, en het wordt nog eens verkeerd om benaderd: immers, de casus zou volgens de schrijver bewijzen (quod non, als dit de hele casus is, naar mijn overtuiging) dat er accountants zijn die niet onafhankelijk zijn, en dat word door niemand bestreden.

Maar de echte kwestie is een geheel andere:

1. Is onafhankelijkheid, anders dan objectiviteit, daadwerkelijk een relevante voorwaarde voor het leveren van de door het maatschappelijk verkeer vereiste kwaliteit van de controleverklaring?
2. Indien ja: wordt de onafhankelijkheid onherstelbaar aangetast door het leveren van overige diensten door dezelfde accountant aan dezelfde klant?
3. Indien ja: is dat ook het geval als het niet om dezelfde accountant of niet om dezelfde klant gaat?

Alleen indien die drie vragen positie beantwoord kunnen worden, niet vanuit onderbuikgevoel maar vanuit feiten en argumenten, dan heeft Barnier een punt. En alleen dan.

Het feit dat management consultants, forensische accountants en commissarissen niet altijd hun werk goed doen leidt onmogelijk tot de conclusie dat controle en advies gescheiden moeten worden ten behoeve van de wettelijke controletaak van de accountant.

Geplaatst door Arnout van Kempen - 31-10-2011 9:41:21

Boeiend om het nderwerp "onafhankelijkheid van de controlerend accontant" te benaderen met een casus waaruit blijkt dat het aan de advieskant mis ging, en niet vanuit de controlekant.

De vraag waar ik wel mee blijf zitten: en wat zegt dit over de discussie die woedt in accountantsland? Dat de management consultants van X hun werk niet goed hebben gedaan, de forensisch accountants van X ook al niet, en dat de RVC heeft zitten snurken is allemaal natuurlijk niet best, maar waar blijkt nu uit deze casus dat de controleren accountant tekort is geschoten? En VEEL belangrijker: waar blijkt dat dit vermeende tekortschieten werd veroorzaakt door een gebrek aan onafhankelijkheid zoals zo blijken uit de levering van adiesdiensten?

Zonder die toevoeging is de casus geen zwarte zwaan. Misschien een zwarte kip, maar geen zwarte zwaan.