Bedrijfsbestuurders zijn geen ondernemers

donderdag 1 januari 2009 | 8 reacties

De topman van ABN Amro, Jan Peter Schmittmann, krijgt een vertrekpremie van 8 miljoen euro. De bank had hem ‘slechts' 2,4 miljoen euro willen meegeven (één jaarsalaris inclusief bonussen) en volgens hemzelf had hij recht op 16 of 18,2 miljoen euro (verschilt per krant), maar de 52-jarige afzwaaier vond de helft wel genoeg.

Schmittmann had gedacht topman bij de nieuwe ABN/Fortis-combinatie te worden. Dat werd echter Gerrit Zalm. Sneu voor Schmittmann natuurlijk. Maar om als troost meteen miljoenen euro's vanuit de bedrijfsruif naar de eigen zak te verplaatsen gaat wel wat ver.

Dat dit alles volgens de regeltjes is gebeurd, is niet van belang. Of eigenlijk juist wel: dat maakt het nog erger.

Daar waar diefstal legaal is geworden en op goedkeurende hoofdknikjes van (ex-)collega's kan rekenen, is veel meer aan de hand dan individueel gegraai of arrogantie. Daar is sprake van structureel bederf en een collectief verval van realiteitszin, gevoel voor sociale verhoudingen en maatschappelijke verantwoordelijkheid, en moreel en ethisch besef.

Eigenlijk is het met de moraal in het beursgenoteerde bedrijfsleven definitief misgegaan toen bedrijfsbestuurders zich ondernemer gingen noemen en (vooral) journalisten daar kritiekloos in meegingen.

Mensen die zich binnen een bedrijf langzaam omhoog hadden gewerkt (op zichzelf niets mis mee, iedere moeder zou er trots op zijn) werden plotsklaps als ‘topondernemer' aangeduid. En ze besloten, met steun van uit vergelijkbare carrières afkomstige commissarissen, ook als zodanig te moeten worden betaald.

Echte ondernemers, de motor achter elke economie, kunnen niet genoeg verdienen. Eigen initiatief en innovatiedrang moeten worden beloond. Maar bedrijfsbestuurders in loondienst vallen daar niet onder. Dat deze topwerknemers de laatste jaren met allerlei resultaatafhankelijke financiële prikkels moesten worden aangespoord om hun werk op juiste wijze te doen, zegt genoeg. Het bewijst dat ze van moeder natuur wellicht allerlei fraais hebben meegekregen - een carrièrevriendelijk uiterlijk, ijver, vlijt, intelligentie - maar dat ware ondernemingszin niet tot hun genenpakket behoort.

Neem Schmittman. Die bleef zijn werkzame leven lang (26 jaar) veilig bij dezelfde werkgever hangen, met vast pensioen, auto van de zaak en gunstige bankwerknemerhypotheek. Een eerzaam bestaan, maar geen toonbeeld van entrepreneurial dynamiek.

‘Ondernemend' zijn staat voor uit jezelf dingen doen, op eigen initiatief en naar eigen idee. En ‘ondernemen' in economische zin behelst het met eigen geld en voor eigen risico oprichten en/of leiden van een bedrijf.

Bij de mannen die zich nu topondernemer noemen is van inzet van eigen geld geen sprake. En de eventueel nog resterende onzekerheden zijn met ‘altijd winst'-arbeidsvoorwaarden zodanig afgedekt en dichtgetimmerd dat zelfs ambtenaren anno 2009 meer op echte ondernemers lijken.

Dit alles neemt niet weg dat bedrijfsbestuurders fantastisch werk kunnen doen. Net zoals filiaalchefs van supermarkten, kapiteins op de grote vaart, voormannen in de bouw en verpleegkundigen op de intensive care. Maar die noemen zich doorgaans geen ondernemer en eisen geen (zeer geslaagde-)ondernemerssalarissen, noch een bonus voor elke patiënt die ze daadwerkelijk in leven houden.

Vroeger was niet alles anders of beter. Maar sommige zaken wel, en niet eens zo lang geleden. In het boek De Prooi, over de teloorgang van ABN Amro, staat daarvan een mooie illustratie. Daar valt te lezen dat ABN-topman Rob Hazelhoff zich begin jaren negentig verzette tegen de toen oprukkende optiecultuur. Het waarom staat op pagina 42: ‘Zijn voormalige baas en voorganger André Batenburg had hem opgevoed met de opvatting: "Je hebt een aardig salaris. Als je rijk wilt worden begin je je eigen bedrijf maar".'

Moge 2009 op dit punt een maatschappelijk verantwoorde cultuuromslag brengen.

Reacties

Geplaatst door A.W. Schmidt - 8-1-2009 16:32:57

Volgens hoogleraar Bouwens zou vide Accountantnr. 11 zonder prestatiebeloning de bedrijvigheid lang niet zo hard groeien als hij heeft gedaan en vandaar kennelijk zijn stellingname. Kooiker bestuurslid van de Nederlandse Vereniging van Financial Executives stelde in dezelfde Accountant dat resultaatafhankelijke beloningen managers ertoe aanzet om op een goede manier prioriteiten te stellen. Dit gegeven zijnde wil ik wijzen op een internationaal onderzoek van KPMG onder 500 bestuurders bij banken waaruit blijkt dat het belonings-en bonussenbeleid de belangrijkste oorzaak van de kredietcrisis is. Voorts is volgens de bankiers gebrek aan "fatsoenlijk bestuur"bij risicomanagement een andere belangrijke oorzaak van de financiele malaise.
Maar zolang zeer vele bestuurders die veelal de afgelopen jaren steeds voor de wind hebben kunnen zeilen, absurde bonussen hebben kunnen binnenslepen dankzij slecht corrigerend en terzake nietkundig toezicht en hun netwerk, het heft in handen hebben, zal er wel weinig veranderen.

Geplaatst door Tom Nierop - 7-1-2009 11:54:08

De opmerking van Jan Bouwens - “Als je dan begint bij zeg 2 miljoen zeker inkomen tot je pensioen en je stelt die zekerheid in de waagschaal, dan moet daar compensatie tegenover staan” - tekent naar mijn mening de volledig uit het lood geslagen situatie. Zover is het dus al gekomen met deze ‘ondernemers’.
Van serieus risico is in dit soort banen en met dit soort salarissen geen sprake meer. En voor zover er nog wel risico resteert, is dat in de hoogte van dat salaris al (veel te) ruimschoots verdisconteerd, zou ik denken. Het ‘afbreukrisico’ wordt ook regelmatig als een van de argumenten voor de extreem hoge beloning genoemd. Wat dat afbreukrisico in praktische zin ook mag zijn: men komt immers doorgaans weer goed terecht.
Het gemak waarmee momenteel – weliswaar onder druk van de omstandigheden – bij nieuwe benoemingen wordt afgezien van extreme bonusstructuren en megasalarissen sen, bewijst m.i. het niet-valide zijn van de argumenten waarmee deze eerder wel werden geëist en verstrekt. Dat iets bescheidener salarissen zouden leiden tot mensen van minder kwaliteit is niet geloofwaardig, op dit niveau.
Probleem is dat de megabeloningen geen gevolg zijn van marktwerking in dit segment van de arbeidsmarkt, maar juist van het ontbreken daarvan. De bedragen komen tot stand in een gesloten circuit van gelijkgestemden.

Geplaatst door A.W. Schmidt - 7-1-2009 8:50:42

Naar aanleiding van de opmerking van de heer Bouwens, dat "als een hoge manager ( dus geen ondernemer ) iets overkomt enz." kan ik slechts constateren, dat de voorbeelden daarvan niet voor het oprapen liggen. Wel van het feit dat een opvolger met vele lijken in de kast werd opgezadeld.

Geplaatst door Jan Bouwens - 7-1-2009 6:42:49

Beste Tom,

Is er te ruim betaald aan de bestuurders? Ik stel vast dat de markt al jaren geen zin meer had in ABN-AMRO onder Rijkman Groenink. Er werd dus gestemd met de voeten. ABN-Amro werd een prooi omdat het beleid niet werkte en wellicht gaf de beloningsstructuur over dit falen ook een signaal af naar de markt. De markt heeft dus wel degelijk schoon schip gemaakt. Ik heb geen medelijden met Schmittmann hoor maar je moet de situatie beschouwen vanuit de uitgangssituatie. Schmittmann had een fantastisch salaris en een rotsvaste positie in 2001 en gaf deze op toen hij in 2003 Senior Executive Vice President (CEO) ABN AMRO Nederland werd. ABN-Amro moest hem dus overhalen de baan te aanvaarden. Ik weet niet of hij goed of slecht was. Wat ertoe doet is dat je van iemand vraagt meer risico te nemen ten opzichte van de uitgangssituatie. Als je dan begint bij zeg 2 miljoen zeker inkomen tot je pensioen en je stelt die zekerheid in de waagschaal, dan moet daar compensatie tegenover staan. Het is niet anders. Je kunt ook iemand zoeken die nu 300.000 verdient. Maar wellicht is die toch niet goed genoeg. Maar zul je zeggen die hoge bazen maken de waarde toch niet? Mis, het is aangetoond dat als een hoge manager iets overkomt (ziek wordt, dood gaat of zijn vrouw overlijdt) de prestaties van het hele bedrijf afnemen.

Ik ben geneigd het om ethische redenen met je eens te zijn maar moet op basis van bovenstaande je donderpreek verwerpen.

Groet,

Jan

Geplaatst door Rogier - 6-1-2009 18:28:29

Prima verhaal. Als voormalige 'bankzitter bij De Prooi' heb ik de optiecultuur meegemaakt en daarna de prestatiebeloning gebaseerd op de aandeelhouderswaarde en daarna de ontslagrondes en de verkoop van niet-kernactiviteiten aan private equity clubs (het natuurlijke verlengstuk van iedere bank).
Mij stelling luidde altijd dat ondernemers risico nemen en managers risico managen. Helaas kon ik mijn managers nooit overtuigen van deze stelling...

Geplaatst door A.W. Schmidt - 6-1-2009 8:59:48

In aansluiting aan mijn commentaar van gisteren zij nog opgemerkt, dat het uiteindelijk de commissarissen en groot aandeelhouders zoals banken, pensioenfondsen, vakbonden enz. die verantwoordelijk zijn geweest en nog zijn voor goedkeuring van dergelijke arbeidsovereenkomsten.
Veel van betrokkenen konden zich daaraan persoonlijk ook weer optrekken (freeriders).
Schmittman kun je dit dus niet kwalijk nemen, heeft zich goed verkocht dankzij ondeskundigheid, belangenverstrengelingen, enz.van lakse toezichthouders.
Overigens spelen headhunters ongetwijfeld ook een rol in dergelijke hoge beloningen.

Geplaatst door A.W. Schmidt - 5-1-2009 19:20:29

Ben het roerend met u en Batenburg eens. Het hele systeem van prestatie gerelateerde beloningen moet dan ook zo snel mogelijk op de heling. Een bonusstelsel vraagt om manipulatie en lage ondoorzichtige prestatie doelstellingen, opdat bonussen kunnen worden binnengesleept.Elke werknemer en derhalve ook bestuursleden ( geen ondernemers ) worden betaald om goed werk te leveren.

Geplaatst door Beancounter - 4-1-2009 17:06:40

Heer Nierop, chapeau; ik hoop dat dit in brede kring zal worden gelezen. Misschien maar eens doorsturen naar het FD of de NRC ...