De waarde van een mkb-accountant: twee valkuilen

vrijdag 22 januari 2010 | 4 reacties

Om allerlei redenen duikt met een zekere regelmaat de vraag op: wat hebben we aan een accountant? Als het om mkb-ondernemingen gaat, kan - in zijn algemeenheid - worden gesteld dat het ontbreken van staffunctionarissen kenmerkend is. Om die reden wordt externe hulp ingekocht op bijvoorbeeld administratief-, financieel-, (bedrijfs)economisch en fiscaal gebied bij accountants-, administratie- en belastingadvieskantoren.

De reden is dat de ondernemer de gewenste expertise zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin naar behoefte kan inkopen. Juist vanwege de beperkte omvang van zo'n mkb-onderneming is het namelijk ondoenlijk om, bijvoorbeeld, een accountant en/of belastingadviseur in dienst te nemen.

De waarde van een mkb-accountant zit enerzijds in het in een 'geparcelleerde' vorm beschikbaar stellen van expertise van verschillend niveau. Anderzijds kan de dienstverlening variëren van puur uitvoerend, maar dan wel met de vereiste deskundigheid/bekwaamheid, tot het adviseren omtrent een breed scala aan vraagstukken.

Op het laatste gebied ligt wel de grootste valkuil. Immers, het is niet denkbeeldig (en het blijkt ook regelmatig) dat - zeker vaste - adviseurs zelf niet goed de grenzen van hun expertise kennen. Voor een deel speelt uiteraard mee dat die adviseurs/accountants (ook) zelfstandige ondernemers zijn, die omzet willen maken. ‘Nee verkopen' ligt dan ook niet op het puntje van de tong.

Wanneer dus mkb-accountants goed de grenzen van hun eigen (voortdurend aan de ontwikkelingen aangepaste) expertise kennen en op cruciale momenten durven bekennen dat het beter is een ander in te schakelen, zal er veel minder vaak (kunnen) worden getwijfeld aan de waarde van de betrokken accountant.

De tweede valkuil betreft de samenstellingsverklaring. Probleem is dat er een bijna onoverbrugbare kloof gaapt tussen wat de accountant bij zo'n verklaring voor ogen staat en hetgeen de ontvangers er in lezen. Door de zichtbare betrokkenheid van een accountant schiet de goegemeente in de reflex van "de jaarrekening waarbij zo'n accountantsverklaring is afgegeven is dus betrouwbaar".

Dit komt simpelweg doordat 'men' wel de ondertekening door een accountant ziet, maar niet echt leest wat er in die verklaring staat. De in feite expliciete ontkenning van de betrouwbaarheid door de ondertekenende accountant wordt of niet gezien/gelezen, of niet begrepen, of (doelbewust?) genegeerd.

Overigens zorgt de accountant zelf voor een deel voor de verwarring door te melden dat de jaarrekening in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW is opgesteld. Daarmee zegt de accountant immers zelf met zoveel woorden dat ook is voldaan aan de inzicht- en getrouwheidsvereisten volgens artikel 362!

Om een einde te maken aan alle verwarring kan de samenstellingsverklaring misschien maar beter geheel van het toneel verdwijnen. In mijn vroegere positie als adjunct-directeur van de NOvAA heb ik mij destijds al fel verzet tegen het in het leven roepen van een samenstellingsverklaring. Immers, het is en blijft - zoals in de samenstellingsverklaring ook expliciet tot uitdrukking wordt gebracht - de verantwoordelijkheid van de ondernemer om te voldoen aan zijn wettelijke boekhoud- en jaarrekeningverplichting.

Welnu, om uit de voortdurend oplaaiende discussies omtrent de (toegevoegde) waarde van de mkb-accountant te komen, moet wellicht eens een andere kant uit worden gedacht. Misschien zou het beter zijn dat ondernemers (ondernemingen) hun jaarstukken gewoon op eigen briefpapier en zelf ondertekend (of volgens een ander gewenst format, uiteraard) bij hun bankier indienen. Laat de ingeschakelde accountant maar braaf op de achtergrond functioneren.

Immers, zo is voor gebruikers van de informatie onmiddellijk duidelijk bij wie de verantwoordelijkheid daarvoor ligt. Vanzelfsprekend doet dit niets af aan de verantwoordelijkheid van de accountant tegenover zijn opdrachtgever, de onderneming. Die verantwoordelijkheid komt gewoon voort uit het overeenkomstenrecht en kan daar dan ook uitstekend door beheerst worden.

Het resultaat zal zijn dat er niets verandert aan de waarde van de mkb-accountant, maar dat zinloze discussies uitblijven.

Paul Stoele

Reacties

Geplaatst door Lonneke van Ierland - 4-2-2010 10:20:32

De IAASB/IFAC heeft een project lopen genaamd
'Reviews, Compilations and Other Alternatives to the Audit'. Daarin wordt de verwachtingskloof bij de samenstellingsverklaring onderkend. Het wordt bezien als een rapportageprobleem. Zoals ook het geven van een negatieve mate van zekerheid bij de beoordelingsverklaring vaak verkeerd begrepen wordt door gebruikers.

Geplaatst door Hans Blokdijk - 29-1-2010 16:41:58

Zoals wellicht bekend ben ik het óók eens met het verdwijnen van de samenstellingsverklaring. In Accountancynieuws en De Accountant verschijnen al steeds meer artikelen die voorspellen dat XBRL die verklaring overbodig maakt, en dat niemand er op zit te wachten. De mkb-accountant moet zijn vak naar een hoger niveau tillen door als 'geparcelleerd' controler te gaan fungeren: regelmatig tussentijdse cijfers analyseren en de ondernemer signalen en/of aanbevelingen geven Dan blijft hij bij de tijd!

Geplaatst door anton ewoldt - 28-1-2010 15:37:22

Naast de door Paul Stoele gesignaleerde twee valkuilen zie ik er nog twee en wel als derde de kans van bedreiging als gevolg van zelftoetsing bij samenstellen door accountant en als vierde de ingewikkeledheid van het wel of niet onder voorwaarden afgeven van een samenstellingsverklaring bij het wel of niet toestaan van bekendmaken welke accountant betrokken is geweest bij het sasmenstellen. De problematiek bij samenstellen ondanks de vele reaspporten dasasrover blijft in feite een onding in de regelgeving voor accountants terwijl bij samenstellen het meer om boekhoudkundige kennis gaat dan aaccountantscontrole.
Mijn ervaring is ook dat opdrachtgever de verklaring interpreteren als een goedkeurende dus getrouwe sdamengestelde jaarrekening. Volgens mij is in het verre verleden om de liefde met NoVAA weer wat nieuw leven in te blazen het samenstelllen bij het toen bestaande verklaringenstelsel toe te voegen en daarna stteds weer onduidelijkheden erover naar voren kwamen. Nu binnenkort de fusie een feit is vervalt m.i. de noodzaak om het samenstellen apart te regelen en maar weg te laten. Toen ik betrokken was bij samenstellingsopdrachten riepen de klanten waarvoor ik dat deed: Ah daar is onze boekhouder (terwijl ik al accountant was.) Zo zie je maar weer dat er al vele jaren onduidelijkheid heerst. Opmerkelijk nu de discussies over vele onduidelijkheden bij de samenstellingsverklaring oplaaien de NOVAA in haar beroepsopleiding bij de vakken auditing juist weer het accent en meer centraal gaat stellen in het curriculum het samenstellen uit COS 4410 en Leidraad 14 als verplichte literatuur, terwijl het veld het belang van samenstellen door accountant minder nodig vindt.Laat inderdaad het mkb zelf de jaarrekening opstellen en dat de werkzaamheden van de accountant voor wat dit betreft meer tot de advieswerkzaamheden gaan behoren zoals bij beoordelen.

Geplaatst door Geert Schretlen - 22-1-2010 15:58:25

Leuk en interessant stuk waar ik een heel eind in mee kan gaan. Echter onze groep streeft ernaar een hoog kwaliteit niveau na te streven. Dit heeft ook zijn weerslag in de samenstelling van de cijfers en ook in het erkennen van 'dit weet ik niet'. De verklaring en het briefpapier O.K. maar er moet wel een link blijven met het kwaliteit aspect, voor de goegemeente.