Doelloos gespit naar de onderste steen - het kan beter

maandag 26 oktober 2009 | 4 reacties

Het onafhankelijk onderzoeksseizoen is mede door de ondergang van DSB voor geopend verklaard. Falende banken, falend toezicht, falende politiek. Het onafhankelijk oorzaakonderzoek voor al uw falen: de onderste steen moet boven!

Los van de vraag of je niet veel meer hebt aan een onpartijdig dan aan een onafhankelijk onderzoek, is de algemene vraag wat je met zo'n onderzoek opschiet. Hieronder wordt de clou verklapt van het goede onderzoek: het formuleren van het onderzoeksdoel (en die onderste steen laten zitten).

Onderzoeken zijn in hogere mate succesvol als er een concreet, consequentievol doel is geformuleerd voor het verrichten van de werkzaamheden. Het gaat dan niet om een doel zoals ‘het beantwoorden van een aantal onderzoeksvragen', maar om het doel van de gebruiker van het rapport. Het gaat om het antwoord op de zogenaamde ‘teneinde'-vraag, die iedereen zich altijd zou moeten stellen alvorens onderzoeksvragen te formuleren.

Een goed antwoord op de teneinde-vraag omvat een consequentie. Bijvoorbeeld, om aangifte te doen, verhaal in te stellen of om tot een besluit te komen omtrent ontslag.

Zonder die consequentie is het voor de onderzoeker niet mogelijk te weten wat de kwaliteit van de bevindingen moet zijn. Dat is kwalijk, want aan strafrechtelijk bewijs worden bijvoorbeeld andere eisen gesteld dan aan civiel bruikbare bevindingen.

Het werkelijke doel kan nooit zijn ‘de onderste steen boven halen'. Dat is geen doel maar een activiteit. Als het echte doel vaststaat, dan blijkt vaak dat die steen helemaal niet van belang is, maar dat het gaat om een aantal kiezels die veel meer aan de oppervlakte verblijven.

Stel dat het onderzoeksdoel is het beoordelen of de DNB-president in het DSB-debacle zijn functie naar behoren heeft vervuld. Dan is dat een onvoldoende geformuleerd doel, want het geeft de onderzoeker geen focus.

Het wordt stukken beter als wordt toegevoegd: om op basis van die beoordeling te komen tot ‘een besluit omtrent de continuering van de positie van die president'. De onderzoeker weet dan welk normkader van toepassing is, welke gebeurtenissen van belang zijn binnen dat normkader en kan dan aangeven of het functioneren conform de daaraan gestelde eisen heeft plaatsgevonden, tijdig, juist en volledig. Hier lijkt mij geen onderste steen voor nodig.

Doelloze onderzoeken zijn veel omvangrijker, trager en duurder dan onderzoeken mét doel: immers, de onderste steen moet in zo'n doelloos onderzoek eerst helemaal boven komen, ook als dat vermoedelijk niet nuttig is.

Doelloze onderzoeken leiden tot zinloze rapporten die niemand wil lezen. Creëer zin in onderzoek en beantwoord daarom altijd eerst de ‘teneinde'-vraag alvorens u begint.

Peter Schimmel

Reacties

Geplaatst door Peter Schimmel - 10-11-2009 11:08:53

Geachte heer Blokdijk,
Met u ben ik eens dat 'lessen uit het verleden trekken' niet thuishoort bij de forensisch accountant, maar bij de gebruiker van zijn rapport of de wetenschapper.
Wat betreft een doel zoals 'te beoordelen of', meen ik dat dit op zichzelf onvoldoende context geeft. Eerst zou de onderzoek zich rekenschap moeten geven het kader waarbinnen die beoordeling door de gebruiker plaatsvindt. Juist dat bedoel ik met het formuleren van een consequentievol doel. Volgens mij, gebaseerd op veel gelezen onderzoeksrapporten, beperken forensisch onderzoekers zich te rigide tot het formuleren van overeengekomen specifieke werkzaamheden, zonder zich voldoende te buigen over het echte onderzoeksdoel. De kwaliteit van hun werkzaamheden, zowel wat betreft doeltreffendheid als doelmatigheid, zou enorm winnen als daaraan voorafgaand de 'teneinde' vraag naar behoren is beantwoord door de gebruiker van de uitkomsten van de werkzaamheden. Het komt nu nog teveel voor dat 1) de teneinde vraag niet is beantwoord en 2) het antwoord door de onderzoeker zelf is geformuleerd en niet door de gebruiker, met al gevolg zinloze onderzoeken en ontevreden gebruikers.

Geplaatst door Hans Blokdijk - 30-10-2009 12:35:47

Doelgricht: prima! Het bevordert ook de snelheid. Maar vermijd vooringenomenheid! Als het doel een aangifte is, dreigt eenzijdigheid. Bovendien liggen de bouwstenen voor de aangifte dan kennelijk al gereed, en dan heb je geen onderzoeker nodig, maar een advocaat die een strafklacht redigeert. Het doel moet dus zijn 'te beoordelen of', zoals Peter Schimmel elders schrijft.
Een gevaarlijk doel is 'lessen uit het verleden trekken', waarop collega Betrian kennelijk doelt. Dit is eerder werk voor wetenschappers, zoals Henk Langendijk bij Nyenrode, dan voor forensische onderzoekers.

Geplaatst door R. Betrian - 29-10-2009 23:44:49

Veel onderzoeken zijn niet echt bedoeld om iemand ter verantwoording te roepen, met alle consequenties van dien, maar de illusie te creeren dat er iets wordt gedaan.

Geplaatst door Meindert Brunia - 29-10-2009 22:26:46

Prima verhaal, waaraan weinig valt af te dingen. En nu maar hopen dat alle onderzoekers zo professioneel zijn dat ze geen opdrachten aanvaarden zonder duidelijk onderzoeksdoel.