Ethiek en de 'goed geïnformeerde derde'

dinsdag 1 december 2009 | 4 reacties

Begin deze maand overleed Joop Doorman, emeritus hoogleraar wijsbegeerte aan de Technische Universiteit in Delft. Volgens het overlijdensbericht werd, bij zijn afscheid van de universiteit, ethiek een verplicht vak voor masterstudenten aan de TU Delft. Volgens de krant "mede omdat Doorman had bewezen dat het juist voor technici noodzakelijk is om zich ook moreel te bezinnen".

En ik dacht aan de RA-opleiding, waarin ethiek indirect een belangrijke rol speelt. Neem de Verordening Gedragscode. Hierin staan allerlei regels waar accountants zich aan dienen te houden. Sommige regels zijn duidelijk, zoals de regels met betrekking tot Permanente Educatie: zorg dat je jaarlijks voldoende PE-punten haalt.

Maar er zijn ook artikelen die minder concreet zijn, en waar er een beroep op de oordeelsvorming van de accountant wordt gedaan. En ik dacht weer aan Doorman. Want is het niet zo dat het ook voor accountants, nee juist voor accountants, noodzakelijk is om zich moreel te bezinnen?

Neem artikel A-100.15 uit de VGC, over de afweging die een accountant moet maken: "In zijn professionele oordeelsvorming neemt de registeraccountant in aanmerking hetgeen een redelijk en goed geïnformeerde derde die over alle relevante informatie beschikt, waaronder de aard en het belang van de bedreiging en de getroffen waarborgen, als onaanvaardbaar zal aanmerken. De aard en het belang van de te treffen waarborgen zijn afhankelijk van de specifieke omstandigheden."

Staat een accountant niet veel sterker in zijn schoenen, als hij al tijdens zijn opleiding over dergelijke vragen heeft nagedacht? En hierover heeft gediscussieerd met docenten en medestudenten? In plaats van dat hij moet gaan raden wat een ‘goed geïnformeerde derde' als aanvaardbaar zal accepteren?

Volgens mij wordt het tijd voor een Joop Doorman binnen de RA-opleiding.

David Feltkamp
(NIVRA Young Professionals)

(foto: Manon van der Zwaal)

Reacties

Geplaatst door Arie W. Schmidt - 2-12-2009 9:25:51

Referte weblog Jan Weezenberg 18-11-09: aldaar stelt de heer Paape dat accountants inderdaad niet uitblinken in zelf kritiek en dat dezen terughoudend zijn in het actief meedoen aan een maatschappelijk debat enz., enz.Wat volgens hem overblijft zijn enige dissidenten, gepensioneerden en academici (en van die laatste nog maar een kleine deelverzameling) die dat probleem ( op tenen gaan staan van een (potentiele)klant ) minder ervaren. Op grond van deze uitspraken lijkt mij ethiek niet alleen een must voor young professionals, maar ook een verplicht PE vak voor de accountantswereld. Een cursus psychische rechte rug voor " whom it may concern" bij een daarvoor gekwalificeerde therapeut zou daaraan toegevoegd moeten worden.

Geplaatst door Jan Wietsma - 2-12-2009 1:27:56

Beste David,

Vandaag had ik nog een gesprek met een aantal 'oudere' accountants. Onze conclusie als de jeugd niet vernieuwd verandert er niets. Blij dat jij dit onderwerp aansnijdt. Heb zelf veel cursussen VGC gegeven. Wat mij opviel was dat Accountants in Business beter aanvoelden waar het over ging dat de Openbaar Accountants. Of hier een link ligt tussen de wijze van belonen weet ik niet. ;-)

Geplaatst door Leen Paape - 1-12-2009 21:47:18

Beste David
Meer ethiek in de opleiding lijkt mij een goed idee, probleem is nog wel dat anderen dan zullen roepen dat er ook wat uit moet om het niet nog langer te maken, maar dat terzijde. Op Nyenrode hebben we in ieder geval collega's die in die materie goed thuis zijn, of ze even goed zijn als Joop Doorman weet ik natuurlijk niet. In ieder geval nodig ikje van harte uit om eens langs te komen op Nyenrode om te zien wat we daaraan kunnen doen en wat jouw ideeën zijn. Mijn nummer daar is 0346-295801, ik hoop je binnenkort te psreken.

met vriendelijke groet,
Leen Paape

Geplaatst door Joop Anemaet - 1-12-2009 18:17:43

Ik ondersteun graag het pleidooi van David voor aandacht voor ethiek in de opleiding tot accountant.
Er zit naast een filosofische kant, ook een empirische kant aan de zaak. Ik bedoel dit: Integriteit en ethiek hebben te maken met de binnen de branche heersende mores. Anders gezegd, normafwijkend gedrag kan zich voordoen op individueel niveau (de frauderende boekhouder), maar ook binnen het management van een gehele onderneming (Enron), en ook binnen een gehele sector (bouwfraude, vastgoed, kredietcrisis). Deze laatste variant is de meest verwoestende in maatschappelijk opzicht.
Bij gebrek aan ethische ondergrond is de accountant kwetsbaar, omdat hij niet zelf een norm meebrengt, maar zich conformeert aan de norm binnen de sector (zoals destijds de bouw met zijn rekenvergoedingen en schaduwboekhoudingen; er waren tijden dat smeergelden acceptabel werden geacht, mits in het buitenland; en recent de vastgoedfraude).

We zouden zeker iets kunnen hebben aan een inbreng in onze opleiding vanuit de ethische filosofische / sociologische hoek mits praktijkgericht en gebaseerd op empirisch (branchegericht) wetenschappelijk onderzoek.