Neem de accountantsverklaring op de schop
donderdag 30 juni 2011 | 
9 reacties
De kloof tussen wat accountant doet en wat de samenleving van hem verwacht moet worden verkleind.
Er gaapt een kloof tussen wat accountants doen en wat de samenleving van deze beroepsgroep verwacht. Het is zaak dat deze kloof wordt verkleind. De huidige standaardtekst van de accountantsverklaring voldoet niet aan de informatiebehoeften van de gebruikers.
Daarnaast is de reikwijdte van de jaarrekeningcontrole (te) beperkt.
Recentelijk is een consultatiestuk verschenen van de International Federation of Accountants (IFAC) over de accountantsverklaring. Daarmee is dit onderwerp definitief op de internationale agenda komen te staan. Het is toe te juichen dat met dit document de discussie wordt gezocht met de samenleving. Niet alleen accountants, maar ook ondernemingen, beleggers, kredietverschaffers en toezichthouders worden aangespoord om hierin actief te participeren.
Te lang heeft het accountantsberoep de accountantsverklaring gezien als zijn exclusieve domein. De kloof tussen wat de accountant daadwerkelijk doet en verklaart en wat gebruikers van jaarrekeningen van hem verwachten, werd pregnant zichtbaar tijdens de kredietcrisis. De banken die in financiële problemen geraakten, hadden allemaal een goedkeurende accountantsverklaring bij hun jaarrekening gekregen.
Hoewel dit vanuit de controletechniek en de (beperkte) reikwijdte van de jaarrekeningcontrole alleszins verklaarbaar is, zal het voortduren van de verwachtingskloof de geloofwaardigheid van het accountantsberoep aantasten. Het is tijd voor verandering en een fundamentele discussie over de accountantsverklaring. De oplossing moet worden gezocht in twee richtingen.
Op de eerste plaats moet de communicatie door middel van de accountantsverklaring aanmerkelijk worden verbeterd. Uit onderzoek blijkt dat de accountantsverklaring maar door circa de helft van de gebruikers wordt gelezen. De belangrijkste reden om de verklaring niet te lezen, is dat het om een standaardtekst gaat zonder toegevoegde waarde en die met name is bedoeld om de accountant te vrijwaren.
De tekst van de accountantsverklaring moet veel meer op maat worden gemaakt en moet worden toegespitst op de specifieke omstandigheden waaronder de jaarrekeningcontrole heeft plaatsgevonden.
Hierbij valt te denken aan informatie over de nauwkeurigheid waarmee is gecontroleerd, over eventuele problemen waarmee de accountant is geconfronteerd tijdens de uitvoering van de controle, over wat de accountant heeft gedaan ten aanzien van de detectie van fraude en over de beoordeling van de continuïteit van de ondernemingsactiviteiten.
Daarnaast is het van belang dat de reikwijdte van de jaarrekeningcontrole wordt verbreed. In de huidige verklaring doet de accountant alleen een uitspraak over het feit of de jaarrekening een getrouw beeld geeft en of die is opgemaakt in overeenstemming met de geldende verslaggevingsregels.
Onderzoek onder gebruikers van jaarrekeningen laat zien dat er behoefte is aan een accountant die zich ook uitspreekt over zaken als de kwaliteit van de grondslagen van waardering en resultaatbepaling die de onderneming hanteert, de kwaliteit van de aanwezige governance-structuren, leemten die hij constateert in de interne beheersing van de bedrijfsactiviteiten en fraudegevallen en andere onregelmatigheden die hij tegenkomt.
De accountant vervult een publieke taak en is te beschouwen als vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer. Het is dan ook belangrijk dat het accountantsberoep vanuit die rol tegemoetkomt aan de behoeften en verlangens van de samenleving.
Prof. dr. R.G.A. Vergoossen RA en drs. H.J.R. Litjens RA werken bij BDO Accountants & Adviseurs en Nyenrode Business Universiteit. Vergoossen is tevens verbonden aan Maastricht University
Ruud Vergoossen en Robin Litjens
Deze bijdrage is ook verschenen in het FD van 30 juni 2011.
Reacties (9) | Reageer
Geplaatst door Robin litjens - 4-7-2011 22:57:53
Allen, weer dank voor reacties.
@Peter, betreft alle onderdelen van de controleverklaring (specifieke tekst). Onderzoek uitgevoerd in t mkb (accountants, ondernemers en kredietverschaffers). Beeld is hier eenduidig: iedereen prefereert specifieke tekst boven standaardtekst.
@Harry. Begrip acc.verklaring gebruikt ivm dat fd gelezen breder publiek die niet bekend is met recente wijziging controleverklaring. Overigens eens met jou voorstel.
Geplaatst door Willem D Okkerse - 4-7-2011 18:37:41
Geplaatst door Willem D. Okkerse - 6-11-2010 12:29:45
Controleverklaringen nieuwe stijl, heldere taal :
Over Innoconcepts, staat in het voornoemde verslag de volgende opmerking :
‘Emphasis of Matter’ paragraaf:
“We draw attention to the disclosure on events after the balance sheet date included at page 39, which describes the events after the balance sheet date regarding Cheng Meng and the impairment of euro 32.711.000 to be recognized in 2010. Our opinion is not qualified in respect of this matter”.
Controleverklaringen nieuwe stijl, heldere taal conform OK-Stature :
Over de jaarcijfers 2008 [dus voor de jaarcijfers 2009 en voor de balansdatum 2009] signaleert de OK-Score een Klasse 9 lees : Zorgwekkende zekerheid substantiële verbeteringen zijn direct nodig. Expansie met vreemd vermogen is niet mogelijk.
Over de jaarcijfers 2009 [dus balansdatum zonder de impairement 2010 in ogenschouw te nemen signaleert de OK-Score een OK-Klasse 10 : lees :
rigoureus ingrijpen, desinvesteren of liquideren. De situatie kan ook binnen één tot drie jaar fataal worden. Bij een tweede achtereenvolgende Klasse 10 waardering (lees halfjaarcijfers 2010) kan de situtatie binnen één tot twee jaar fataal worden.
Is dit helder genoeg ??
Geplaatst door Harry Mock RA - 3-7-2011 12:23:42
Een goede voorzet tot verbetering vanuit de universitaire opleidingen,
maar waarom wordt er gesproken over de ""Accountantsverklaring.""
Deze bestaat immers niet meer, de dwingende voorschriften van de NBA luiden :
quote""Vanaf 15 december 2010 gelden nieuwe voorbeeldteksten voor controleverklaringen en geldt de nieuwe term: controleverklaring. .
Voor de duidelijkheid: de oude voorbeeldteksten Accountantsverklaringen mogen vanaf nu dus niet meer worden gehanteerd. ""unquote
Heb ik iets gemist ? En als verwarring al bij zoveel accountants optreedt, hoeveel te meer zal het maatschappelijk verkeer het niet begrijpen. Nu er zoveel stemmen opgaan tot herziening ,stel ik voor de naamgeving zo spoedig mogelijk weer terug te brengen naar de letterlijke betekenis van accountantsverklaring, nl een verklaring van de accountant. en met een heldere tekst .
Op een naamsverandering zonder inhoudsverandering zit niemand te wachten
Geplaatst door Peter Eimers - 2-7-2011 21:03:45
Binnen de NBA is het Adviescollege Beroepsreglementering (en de subcommissie Assurance) belast met de voorbereiding van de NBA reactie op de IAASB consultatie over de verklaring. Onderdeel van de voorbereiding op deze reactie is 'Heldere Signalen' op 1 september a.s. als onderdeel van de NBA debatsessie reeks. In die sessie laten we met name vertegenwoordigers van het maatschappelijk verkeer aan het woord laten (gebruikers, politiek, verschaffers).
Een dilemma wil ik alvast meegeven, wat ook bleek uit een onderzoek van een van mijn studenten: zoveel mensen zoveel wensen. De een wil eenvoud ('akkoord en goedbevonden') en de ander wil een meer informatieve waarde (dus juist meer en toegespitster informatie dan nu, zoals Ruud en Robin bepleiten). En geldt dat dan voor alle controleverklaringen of voor een deel ervan? Ik hoor het graag van de gebruikers, politiek en verschaffers.
De controleverklaring is overigens het onderwerp van mijn presentatie op de Accountancynieuwsdag op 11 oktober.
Geplaatst door robin litjens - 1-7-2011 23:48:30
Dank voor alle reacties!
Het verder brengen van dit idee is zeker iets dat van belang is. Een belangrijke verandering van de communicatie met het maatschappelijk verkeer moetniet op het niveau van de NBA verder gebracht moet worden - maar tenminst op Europees niveau en beter nog op het nivau van het IFAC. Het consultatiestuk van het IFAC waaraan wij refereren is geeft mij vertrouwen dat er internationaal een beweging is.
Voor wat betreft SMEs -daar gaat ons onderzoek over- ben ik zeer te spreken over het standpunt van het IFAC in het consultatiestuk - ze onderkennen dat SMEs een afwijkende setting kunnen hebben in vergelijk met beursfondsen dus dat -vrij vertaald- de 'one size fits all' gedachte verlaten moet worden. De standaardformulering van de accountantsverklaring -opgekomen in de jaren 70 in de VS, mede door de juridische structuur van dat land- past helemaal niet in het MKB. We kunnen wat dat betreft wat leren van de wijze waarop de accountants rapporteerden bij het ontstaan van het accountantsberoep, dat was letterlijk een verslag van werkzaamheden en bevindingen, de mening van een deskundige.
@pieter - stap 2: via NBA moeten we mijns inziens bovenstaande visie naar voren brengen als een reactie op consultatiestuk.
Geplaatst door Pieter de Kok - 1-7-2011 18:24:40
Goede bijdrage en dito reacties. Binnen Tuacc is vaak over dit onderwerp gesproken en iedereen is van mening dat de verklaring op de schop moet. Dit geldt in aanloop naar de verklaring overigens voor meer 'communicatiestukken', waar een opdrachtbrief van 27 kantjes zomaar een voorbeeld is. Of de zo niet-begrepen Bevestiging bij de jaarrekening.
Marc zijn vraag is relevant. Hoe? Stap 1 onderkennen is klaar, stap 2 voorstellen indienen en onder de arm naar NBA / juiste (int) subcommissie laten landen?
Geplaatst door Marc van Hilvoorde - 1-7-2011 15:15:50
De bijdrage vormt een interessante toevoeging aan de discussie die reeds in 2007 op dit forum zeer uitgebreid is gevoerd. Een aantal van de voorstellen die destijds zijn gedaan zijn naar mijn mening -nog steeds- zeer bruikbaar. Ik ben met name geïnteresseerd in de wijze waarop we de voorstellen daadwerkelijk krijgen ingevoerd.
Geplaatst door adriaan van der Putten - 1-7-2011 12:22:42
In de laatste alinea wordt vermeld dat “het accountantsberoep vanuit hun rol (vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer) tegemoetkomt aan de behoeften en verlangens van de samenleving.
Wat het bovenstaande inhoud blijft vaag en wordt door de auteurs niet concreet gemaakt.
Bij de samenleving is een inmiddels een fundamenteel wantrouwen ontstaan ten aanzien van het accountantsberoep. Voordat de accountant de rol van vertrouwenspersoon weer kan vervullen dient eerst het vertrouwen te worden hersteld.
Mijn inziens dient de accountant volledig transparant te kunnen functioneren naar de samenleving toe. De samenleving moet dan ook meer inzicht kunnen verwerven ten aanzien van het wat, het hoe en het waarom van de werkzaamheden van de accountant. De samenleving dient de mogelijkheid te hebben om zelf hierover een oordeel te vormen. Het blindelings vertrouwen op het oordeel (=accountantsverklaring) van een ander (=accountant) past niet in de huidige tijdsgeest. De samenleving is veranderd en de traditionele rol van de vertrouwenspersoon is een verschijnsel uit de vorige eeuw.
Op welke wijze kan meer transparantie worden bereikt?
De werkzaamheden van de accountant starten met het opstellen van een “Controleplan” en eindigen met het verstrekken een “Management Letter”. Maak deze producten een integraal onderdeel van het publieke domein. In de Accountantsverklaring dient naar deze producten te worden verwezen.
Het Controleplan, Management Letter en Accountantsverklaring vormen een integraal geheel.
Op deze wijze geeft de accountant maximale transparantie over zijn functioneren.
1. In het Controleplan betreffende het “wat, waarom en hoe”. Welke werkzaamheden worden uitgevoerd, waarom deze specifieke werkzaamheden en hoe worden de werkzaamheden uitgevoerd.
2, In de Management Letter betreffende de “bevindingen en uitkomsten” van de uitgevoerde werkzaamheden.
3. In de Accountantsverklaring betreffende de “conclusie”.
Aan de hand bovenstaande zaken is de samenleving in staat om zelf een oordeel te vormen om in de conclusie van de accountant te kunnen bevestigd.
Vertrouwen is goed, maar bevestiging is beter.
Geplaatst door rene vierbergen - 1-7-2011 8:24:42
Eindelijk! Hulde!
Een korte en vooral leesbare/begrijpelijke verklaring is een must. Ik pleit er daarbij voor om zoveel als mogelijk het nu uitgebreide accountantsjargon te elimineren en in te gaan op wat er echt toe doet voor stakeholders. Dit kan van branche tot branche, van klant tot klant verschillen ... en soms ook van jaar tot jaar. Een behoorlijke mate van vormvrijheid is dan ook essentieel, anders vervallen we weer in sjablonen.