Publicatieplicht voor stichtingen schiet doel voorbij

donderdag 12 augustus 2010 | 4 reacties

Het ministerie van Justitie heeft het wetsvoorstel dat de publicatieplicht van stichtingen regelt vrijgegeven voor consultatie. Doelstelling van deze nieuwe publicatieplicht is het voorkomen van misbruik van stichtingen. Een nobel streven, maar ik meen dat dit wetsvoorstel daaraan (nagenoeg) geen bijdrage zal leveren. Het zadelt stichtingen met fatsoenlijke bedoelingen en integere bestuurders op met een nieuwe verplichting waarvoor de wet niet is bedoeld. En stichtingen die worden opgezet met een oogmerk om misbruik te plegen zullen zich weinig gelegen laten liggen aan een publicatieplicht. Dat betekent dat het wetsvoorstel disproportioneel is en weinig effectief.

Stichtingen moeten binnen zes maanden na einde boekjaar een balans en een staat van baten en lasten opmaken. Het wetsvoorstel voegt daar een verplichting tot openbaarmaking bij het handelsregister aan toe, binnen acht dagen na opmaken. Voor wat de toelichting betreft, ontbreken verdere voorschriften, met één uitzondering: bij de staat van baten en lasten moeten alle donaties expliciet worden vermeld. Voor commerciële stichtingen (die onder BW 2.9 vallen) en pensioenstichtingen is een vrijstelling opgenomen, omdat deze rechtspersonen al een vorm van publicatieplicht kennen.

Een publicatieplicht voor stichtingen staat haaks op andere recente ontwikkelingen.

Met betrekking tot de publicatieplicht van andere rechtspersonen blijkt uit eerder dit jaar door het FD uitgevoerd onderzoek dat in belangrijke mate te laat (35 procent van de jaarrekeningen 2008), dan wel in het geheel niet (vijftien procent van de jaarrekeningen 2005-2007) aan de publicatieplicht was voldaan. Een al jaren terugkerend fenomeen dat laat zien dat de handhaving beslist onvoldoende is.

Op 10 maart heeft het Europees Parlement een voorstel aangenomen om micro-ondernemingen vrij te stellen van de jaarrekeningplicht - en derhalve ook van de publicatieverplichting.

Opmerkelijk is dan ook om in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel te lezen dat 'van deze voorgestelde verplichtingen een zekere zuiverende werking zal uitgaan'. En 'dat door deze financiële transparantie de kans dat door stichtingen strafbare feiten worden gepleegd afneemt'. Zulke uitingen tonen aan dat het wetsvoorstel is gebaseerd op uitgangspunten die grenzen aan naïviteit. Want de kans dat besturen die misbruik willen maken van een stichting aan deze publicatieverplichting zullen voldoen lijkt mij erg klein. Waarschijnlijk zelfs helemaal afwezig. Daarom doet het ministerie er goed aan dit wetsvoorstel niet in deze vorm in te dienen.

Tegengaan van misbruik van stichtingen is uiterst belangrijk en verdient de nodige aandacht. Maar daarbij past wel een wetsvoorstel dat dit op effectieve wijze regelt. De overheid heeft alternatieve handhavingsmaatregelen in overvloed om dit op een betere manier te organiseren. Op 7 juli 2010 is de (gewijzigde) Wet controle op rechtspersonen uitgegeven. Integratie in deze wet van bepalingen die misbruik van stichtingen moeten voorkomen had daarom meer voor de hand gelegen.

Anton Dieleman

Deze bijdrage is tevens geplaatst in het Financieel Dagblad van 12 augustus 2010.

Reacties

Geplaatst door Ellen Timmer (Pellicaan Advocaten, kantoor Rotterd - 24-8-2010 18:20:10

Voor de vele kleine goedwillende stichting is de publicatieplicht die wordt voorgesteld een extra administratieve last, terwijl van het voorstel geen enkel effect inzake bestrijding van misbruik van stichtingen mag worden verwacht.
Ik kan me dan ook geheel aansluiten bij wat Anton Dieleman over het onderwerp heeft opgemerkt en heb mij in de consultatie inzake het wetsvoorstel dan ook kritisch over het voorstel uitgelaten.

Geplaatst door Antoine Kortekaas - 17-8-2010 10:33:29

Ook ik heb me verbaasd over dit wetsvoorstel en zeker de in de Memorie van toelichting genoemde bijkomende voordelen. Deze zijn feitelijk geen bijkomende voordelen. Een voorbeeld: de Memorie stelt dat ook krediet- en financiële instellingen door de publicatieplicht informatie over balans en staat van baten en lasten kunnen verkrijgen, net als advocaten, notarissen, etc.. Mijns inziens zullen bovengenoemde partijen deze gegevens ook zelf kunnen opvragen bij de stichting en is publicatie via de kamer van koophandel overbodig.
Verder ben ik het helemaal eens met de opmerking van Anton dat de kans dat besturen die misbruik willen maken van een stichting aan deze publicatieverplichting zullen voldoen erg klein is. Ze kunnen hun heil dan bijvoorbeeld ook in een vereniging zoeken. Vergt wat meer voorbereiding, maar als de door het Ministerie aangehaalde risico's echt zo groot zijn, dan zal dit ongetwijfeld lonen. Het lijkt ook mij dus verstandig als het Ministerie dit wetsvoorstel niet in deze vorm indient.

Geplaatst door Mock RA - 13-8-2010 14:29:52

Kennelijk ziet de Minister de Stichtingen als de grote boeven, zelfs de kleinste Stichting moet een V&W publiceren, in tegenspraak met de Europese bepalingen.
Er is ook geen verschil tussen stichtingen met en zonder een
onderneming,dit onderscheid is m.i essentieel .
Bij de publicatieplicht voor vennootschappen wordt nog onderscheid gemaakt tussen kleine, middelgrote en grote Bv s, waarbij de kleine alleen maar een balans moeten publiceren. Leuk dat de accountants er weer veel werk bijkrijgen.

Geplaatst door Gert-Jan Jordaan - 12-8-2010 11:53:55

Beste Anton,
zelfs in deze discussie over de publicatieplicht van Stichtingen komt toch boven dat de wetgever meer moet doen aan toezicht op de publicatieplicht voor rechtspersonen. Indien hier vanuit de wetgever meer aandacht voor zou zijn en daarmee hopelijk het nut van deponeren bewezen kan worden zou de discussie over Stichtingen ook iets anders verlopen. In de huidige situatie vind ik ook dat hier de goeden onder de kwaden lijden.