Geen zwijgplicht maar spreekplicht
dinsdag 1 september 2009 | 
17 reacties
Weinig dat zoveel aantrekkingskracht heeft op kleine jongens als een geheime club. Klassiek voorbeeld voor zonen (en vaders) is de bende van de Zwarte Hand, de geheime vriendenclub van Pietje Bell. De bende van de Zwarte Hand bestrijdt met succes het onrecht in de wereld, de leden werken onder strikte geheimhouding en gebruiken voor buitenstaanders ondoorgrondelijke codes. Geen wonder dat de omgeving argwanend reageert, Pietje Bell belandt zelfs in de gevangenis!
Jongensboekenromantiek, maar wel illustratief voor de discussie die zich al geruime tijd afspeelt rond de geheimhoudingsplicht. De buitenwereld reageert argwanend en onbegrijpend op een accountantsberoep dat pretendeert de waarheid te dienen met geheimhouding en ondoorgrondelijke codes. Dat daar goede redenen voor zijn wordt enkel begrepen door een handjevol insiders, vooral collega-professionals: een vertrouwelijke cliëntrelatie als basis voor een adequate oordeelsvorming, bescherming van privacy gebaseerd op wettelijke voorschriften, mogelijk misbruik van gegevens door ondeskundige derden etcetera. Stuk voor stuk legitieme redenen. Redenen waarom de wetgever de geheimhouding door accountants heeft vastgelegd in de wet, althans voor wat betreft de wettelijk verplichte controles. De Wet toezicht accountants (Wta) is zelfs strenger dan onze eigen VGC die nog ruimte laat voor een professionele afweging. Het doorbreken van de geheimhouding is dus een wetsovertreding met alle gevolgen van dien: sancties door de toezichthouder en claims van de cliënt. Het is dan ook niet vreemd dat accountants kopschuw zijn in discussies rond openbaarmaking.
Dit alles laat onverlet dat de verontwaardiging keer op keer oplaait als een accountant weigert zijn dossiers publiek te maken. De discussie laait met name op bij zaken die bij de overheid of semi-overheid spelen. Reden is dat in de publieke sector per definitie sprake is van openbaar bestuur. Bestuur en verantwoording dient in openbaarheid plaats te vinden opdat allen er kennis van kunnen nemen en de volksvertegenwoordigers er over kunnen oordelen.
Ik begrijp dat ook en vind het in gevallen van publieke onderzoeken ook wenselijk dat de bevindingen van de accountant niet alleen ter ore komen van de bestuurder maar ook van het maatschappelijk verkeer. Dat kan, althans als het om publieke onderzoeken gaat, vrij snel geregeld worden. Vervang de zwijgplicht door spreekplicht. Met een vrijwaring voor daaruit voortvloeiende schadeclaims. Op deze wijze maak je ook een eind aan de vermoeiende en voor het beroep schadelijke disputen over accountants die weigeren te komen getuigen. De accountant kan nu vrijuit spreken en draagt zo zijn steentje bij aan waar het uiteindelijk om gaat: het publieke debat over de zaak zelf. Goed voor de accountantsberoep, goed voor het openbaar bestuur en goed voor de maatschappij.
Berry Wammes
Deze bijdrage is ook geplaatst als Column in het septembernummer van 'de Accountant'.
Reacties (17) | Reageer
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-9-2009 21:54:22
LOL. Sorry Marcel, maar op een haartje na 40, dat is niet zo young meer :D
Jij ook een goed weekend!
Geplaatst door Marcel - 19-9-2009 14:55:56
Goed zo Arnout. Maar jij behoort nog tot de categorie Young Professionals. Goed weekend!
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-9-2009 14:40:44
Overigens, ik meen heel oprecht (en niet alleen omdat ik zelf bij regelgeving betrokken was) dat wie beweert dat het vak minder leuk is geworden door de WTA/BTA:
de WTA/BTA fundamenteel niet begrijpt; ofwel zijn vak vóór de WTA/BTA fundamenteel niet begreep of niet naar behoren uitoefende; ofwel de pech heeft voor een kantoor te werken waar de verantwoordelijken het niet begrepen hebben.
Dat klinkt misschien fors, maar ik meen het wel. Ik heb die discussie nu al zo vaak gevoerd, en steeds weer hoor ik dezelfde flauwekul over vinklijstjes, over niet meer mogen nadenken en dom regeltjes moeten toepassen.
Laat iemand, eindelijk, de Nordemann-lezing van Docters van Leeuwen eens lezen en tot zich door laten dringen. En dan nog met droge ogen tekeer durven gaan tegen wetgeving die er uitsluitend op gericht was accountants weer echte verantwoordelijkheid te geven en echte waarde toe te voegen langs de lijnen die het beroep al een eeuw pretendeert.
Niet leuker? Vast. Maar dat komt niet door de wet. In tegendeel.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-9-2009 14:34:37
:) pijler inderdaad, pijler! (ik schaam me nu diep)
Geplaatst door Marcel - 19-9-2009 11:17:10
Terecht is geheimhouding een pijler (!) onder het accountantsberoep. En ja er is geen verschoningsrecht en de geheimhoudingsverplichting is niet absoluut.
Veerman stelt in feite dat die in het kader van de WTA/BTA in het geval van goedkeuring door de klant wel absoluut is. Ik heb mening geval vanuit de kantoren gezien dat ze daar selectief mee omgaan, al dan niet afhankelijk van klant- en/of
eigenbelangen. Eerder verwees ik ook naar de Provincie-zaak waarin de geheimhoudingsregels niet consequent zijn toegepast.
Het gaat mij in dit verband wederom niet om Veerman, PWC of wie dan ook. Het gaat me om de houding die vanuit het beroep wordt uitgestraald. Gisteren hoorde ik ook weer een presentatie aan waarin van een collega die fulmineerde tegen de regels, waaronder de WTA/BTA. Het zou het werk er allemaal niet leuker op maken.
Dat kan zo zijn. Maar laat het openbaar beroep er dan ook bij vertellen waarom die regels er zijn: het beroep kon de luxe van zelfregulering niet aan en heeft in sommige zaken evidente wanprestatie geleverd. De regels zijn hen niet overkomen, ze hebben het ernaar gemaakt.
De lezing waar ik over repte was in het kader van de NIVRA Young Professionals. Die hadden een mooie dag georganiseerd. Ook daar bespeur je in de discussies het opkomen tegen onverkwikkelijke zaken binnen het accountantsberoep. Juist op het terrein van ethiek en een integere houding van de accountant valt nog het nodige te winnen.
Het zou mooi zijn als het Accounting Establishment eens de moed toont om de echte discussies aan te gaan. Ik zal ze daartoe blijven uitdagen. Bij voorkeur aan de hand van concrete praktijkgevallen.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-9-2009 10:49:28
Beste Marcel,
ik snap heel goed waar je tegen opkomt. Het neemt niet weg dat ik je reactie op Peter Veerman niet kan plaatsen.
Geheimhouding is in het accountantsberoep nooit absoluut geweest, en accountants hebben nooit verschoningsrecht gehad. Daar staat tegenover dat het altijd een fundamentele peiler onder het beroep is geweest.
Jij pleit voor een fundamentele herziening van die situatie, de wetgever en IFAC zien dat kennelijk totaal anders. Peter Veerman ziet het kennelijk ook anders.
Persoonlijk heb ik er overigens helemaal geen standpunt in. Zolang het maar gaat om een fundamentele en inhoudelijke discussie met argumenten op grond waarvan één van de peilers van het accountantsberoep, wereldwijd en sinds haar bestaan, ondergraven moet worden en wat er precies instort als dat fundament verdwijnt, en of dat erg is, hoor je mij niet klagen.
Maar neem mij niet kwalijk dat ik reageer als de discussie richting sneren gaat.
Geplaatst door Marcel - 19-9-2009 8:29:25
Arnout,
ik heb er genoeg over gezegd en geschreven, zie de discussie over het onderzoek naar de Provincie Noord-Holland.
Kennelijk niet voor iedereen overtuigend genoeg, dat zij zo. Maar daar gaat het mij niet om. Wel om de daar getoonde hypocriete houding waarin in de besloten setting door de accountant anders werd omgegaan dan ten aanzien van een openbaar verhoor. Als je geheimhouding kunt invullen zoals het je uitkomt - ook in dat geval in WTA/BTA-setting - dan wordt het cherry-picking. Dat is waar ik tegen opkom.
Groet,
Marcel
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-9-2009 0:24:01
Marcel, vind je het een erg correcte samenvatting van wat Peter Veerman zegt? Ik lees niets over geheimhouding die absoluut is.
Geplaatst door Marcel - 18-9-2009 18:50:40
Tuurlijk Peter, blijven zeggen dat de geheimhouding absoluut is. Net zo lang totdat iedereen het geloofd.
Geplaatst door Peter Veerman - 18-9-2009 17:12:06
Wat Berry aangeeft is exact in lijn met Arnouts quotes uit de Code of Ethics (en dus de VGC). Geheimhouding is key, tenzij er een bij wet geregelde spreekplicht bestaat, of indien de cliënt goedkeuring geeft en de afweging die de accountant vervolgens moet maken (zie hoofdstuk A140 van de VGC, overigens van toepassing voor alle accountants in alle professionele situaties) 'positief' uitvalt. Wie weet, misschien wordt dat binnenkort zelfs wel in of bij de wet geregeld. Goedkeuring van de cliënt geeft de accountant (-sorganisatie) onder de huidige Wta/Bta regulering overigens géén recht tot spreken.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 15-9-2009 0:36:31
:D boter bij de vis, daar valt veel voor te zeggen.
Ik herhaal toch nog maar eens dat ik wel hoop dat de onderbouwing van een dergelijke radicale wijziging van één van de fundamenten van het beroep, alsmede de keuze om niet langer te voldoen aan de verplichtingen op grond van het IFAC-lidmaatschap, héél goed onderbouwd gaat worden.
Kortheidshalve citeer ik de Code of Ethics van IFAC:
"A member body of IFAC or firm may not apply less stringent standards than those stated in this Code."
en
"Confidentiality. A professional accountant should respect the confidentiality of information acquired as a result of professional and business relationships and should not disclose any such information to third parties without proper and specific authority unless there is a legal or professional right or duty to disclose. Confidential information acquired as a result of professional and business relationships should not be used for the personal advantage of the professional accountant or third parties"
Geplaatst door Peter Verheij - 14-9-2009 21:42:52
Hoi Berry,
dan zijn we het weer helemaal eens. Ik neem aan dat een verzoek tot aanpassing van wetgeving op dit terrein dan ook binnenkort door het NIVRA bij de wetgever wordt ingediend?
Voor de opdrachten die daar niet onder vallen zal, naar ik aanneem het NIVRA dan aanpassing van eigen verordeningen gaan plegen.
Of heb ik het mis?
Groet
Peter
Geplaatst door Berry Wammes - 10-9-2009 0:58:10
Arnout heeft gelijk, dit vereist aanpassing van de huidige Wta die geheimhouding voorschrijft. Dit zul je bij wet moeten regelen; het alternatief - toestemming van de cliënt - is riskant omdat die toestemming altijd geleid zal worden door cliëntbelang, iets wat je nu net wil vermijden.
Die vrijwaring is nodig omdat er bij dit soort kwesties altijd partijen zullen zijn die zich sterk benadeeld zullen voelen. Ook al heb je als accountant je werk goed gedaan, je zit niet te wachten op kostbare gerechtelijke procedures als gevolg van een publieke verantwoording. Tenslotte heeft een spreekplicht ook betrekking op opdrachten in de private sector, het gaat er hier echter om dat het onderzoek wordt verricht door organen van het openbaar bestuur, vanuit een gelegitimeerd publiek belang.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 10-9-2009 0:36:41
Het argument voor wetgeving lijkt me gevonden te kunnen worden in het feit dat de Wta, een wet, de geheimhoudingsplicht voor een deel van de accountants regelt. Een PBO zoals het NIVRA kan niet middels een verordening wetgeving herroepen.
Geplaatst door Peter Verheij - 9-9-2009 10:43:28
Berry,
fijn dat er vanuit het NIVRA nu eens een fris en helder geluid komt op dit terrein!
Wel een paar kritische kanttekeningen:
*waarom een wet, het NIVRA heeft zelf toch regelgevende bevoegdheid? (VGC en andere verordeningen). Het zou van moreel leiderschap van het beroep getuigen als zij zelf deze ferme stap durft te zetten. Voor zover er wetten in de weg staan moet het NIVRA zich sterk maken die conform aangepast te krijgen.
* waarom een vrijwaring? dat is toch hypegia-phobia ten top? fear of responsability!
* waarom alleen de publieke sector? ik neem aan dat je met 'publiek' doelt op alle openbare opdrachten. Het beroep is immers voor het 'publiek' werkzaam ook al betreft het een opdracht bij een onderneming.
groet
Peter
Geplaatst door Arnout van Kempen - 2-9-2009 11:03:16
Grappig, ik zat gisteravond net naar een docu te kijken bij de BRT over het begin van WO I, met name over de moordaanslag op Franz Ferdinand van Oostenrijk door, jawel, "de Zwarte Hand".
Geheime jongensclubjes kunnen pijnlijk schadelijk zijn.
Een gebrek aan geheimhouding trouwens ook. Ik herinner me nog goed een gesprek dat ik ooit had met het hoofd van de IAD van een van de toen nog vier grootbanken. Het gesprek kwam op de AFM, en zijn woorden waren, uit mijn geheugen dus niet letterlijk weergegeven, zoiets als "ach, die jongens stoppen we hier in een klein kamertje, we laten ze zien wat wij willen dat ze zien, en dan denken ze dat ze alles weten"
Later kwam ik bij de AFM te werken, en werd een tijdje zelf een van die jongens die in een kamertje van (een andere) toenmalige grootbank werd gestopt. Ik had toen de indruk dat ik héél veel te zien kreeg, maar ik herinnerde me altijd wel de woorden van dat IAD-hoofd.
Later, ik werkte inmiddels voor het NIVRA, liep ik eens rond op de nieuwjaarsreceptie van de NVB. Daar vertelde een bankier me het grote verschil tussen DNB en AFM. Aan DNB kon je alles vertellen, dat waren mede-bankiers. Maar tegen de AFM vertelde je zo min mogelijk, dat waren immers "vreemden".
Waarom deze anekdotes? Ik heb groot vertrouwen in de mogelijkheden van onze toezichthouders om informatie te krijgen, maar ik reken er ook vast op dat een organisatie bij een "vijandige" toezichthouder meer, veel meer moeite zal doen om lastige kwesties buiten beeld te houden.
De andere kant is dat een te vriendelijke toezichthouder misschien wel eens wat al te slap kan worden in zijn optreden.
Waar moet je als accountantsberoep naar willen streven? Wie negeert dat voor beide visies véél te zeggen valt, verengt de discussie, verliest de nuance uit het oog, en bereikt per saldo, denk ik, niets.
Marcel is, dat mag inmiddels duidelijk zijn, een groot voorstander van spreekplicht. Zijn interpretatie van de VGC, zie zijn derde punt, deel ik niet, zoals al eerder betoogd.
Ik ben zelf geen voor- of tegenstander in dit debat, behalve van één ding: ik ben een fel voorstander van nuance en evenwicht in deze discussie. Ik snap dat er sentimenten spelen, en dat je die niet kosteloos kan negeren. Maar het accountantsberoep moet eerst en vooral een rationele afweging van voor- en nadelen maken. Dit soort radicale veranderingen mag je niet doorvoeren op basis van wat sentimenten en incidenten, of de schade op lange termijn is niet te overzien.
Geplaatst door Marcel - 1-9-2009 17:10:59
Berry,
goed dat het NIVRA zich over dit soort thema's laat horen!
Ik heb drie opmerkingen:
1. Indien accountants een eventuele spreekplicht in de toekomst net zo strikt naleven als de zwijgplicht ben ik een warm voorstander van een dergelijke wettelijke regeling.
2. Vrijwaring is daarbij niet nodig. Een accountant die zijn werk goed doet - en dat zijn er gelukkig velen - heeft niets te verbergen, kan voor zijn werk staan en heeft die vrijwaring dan niet nodig.
3. Buitenwettelijk is er ook een simpele oplossing: indien de client de geheimhouding opheft en geen bezwaar maakt - zie mijn eerdere stukken over de provincie Noord-Holland - dan kan de accountant met een gerust hart spreken.
Groet,
Marcel