Disclaimer bij strategisch management
maandag 16 januari 2012 | 
10 reacties
Laat ik beginnen met een persoonlijke bekentenis. Na tientallen jaren de meesterwerken van de keien in strategisch denken - de Minzbergs, Ansoffs, Porters en Shell-scenarioplanners - te hebben verslonden, ben ik de afgelopen tien jaar strategisch-management-'leesmoe' geworden.
Te veel suggesties van 'in control' en te weinig vlees en bloed in de mix. Te veel de rationele mens als uitgangspunt, te weinig de grillige. En te veel de bekende, meetbare variabelen in de vergelijking, te weinig de onbekende.
Enkele weken geleden zond Ernst & Young me een recent boek toe met als titel 'Strategic Control. Het professionaliseren van intern toezicht op strategievorming'. Met een goudgerand voorwoord van ons aller Jan Peter Balkenende die nu zoals bekend huist op de E&Y-burelen.
Het is vooral geschreven voor commissarissen. Al met al was het voor deze met achterstallig onderhoud beladen lezer een zeer nuttig boekwerkje. En ik was prettig verrast dat de twee auteurs, Ewald Breunesse en Michiel de Vries, ook enkele sociaal-psychologische perspectieven hebben meegenomen.
Dat laat onverlet dat de vlindertjes in mijn maag niet minder met hun vleugeltjes klapperen. 'Nuttig', zeggen ze, 'maar de praktijk loopt toch iedere keer weer iets anders'.
Dus suggereer ik voor de tweede druk een 'disclaimer' om de doelgroep op het puntje van de stoel te houden. Wat mij betreft op pagina 0. En wie weet, goed voor alle (strategisch-) managementboeken:
L.S.
De wereld is jaren, decennia, eeuwen overspoeld geweest met goede bestuurlijke raad, een weelde aan managementtheorieën en beheersingsgereedschapskisten. Vooral de afgelopen twee decennia. Culminerend in een uitbundige en overvloedige risicomanagementliteratuur en een proliferatie aan concurrerende 'good governance' codes en regelgeving.
Onze voorvaderen zouden er zich de vingers bij aflikken. En ze zouden met verbazing kijken naar financiële-crisispuinhoop die in het kielzog van deze kennislawine is achtergelaten, ongeacht welk bestuurlijk of toezichtmodel ook is gehanteerd: Anglo-Amerikaans, of Westfalen.
Iedere Nachwuchs-generatie moet helaas keer op keer weer hardhandig en hardnekkig ontdekken dat achter ieder concept een sterkere, vaak averechtse praktijk schuilt.
Ook in de aanloop naar de 21ste eeuw hebben commissarissen in de financiële sector er vinger-in-de-neus-oogwrijvend bij gestaan toen er voor en tijdens de financiële crisis, onder diezelfde neus, een geweldige troep van werd gemaakt. En daarmee heeft het aloude adagium "you can take a man to the university, but you cannot make him think", weer eens haar eeuwige waarde bevestigd.
Wij willen maar zeggen: Dit boek is geen substituut voor het gebruik van de eigen hersenen, goede neus, en constructief-kritische instelling. Professionalisering betekent niet het uitbesteden van eigen actie en zorgplicht - iedere keer weer, bij ieder bedrijf, in iedere situatie, vooral als het zo goed lijkt te gaan.
Want managementtools en theorieën zoals in dit boek beschreven zijn precies dat: gewoon gereedschap en theorieën. Niet meer, niet minder. Allen even goed of slecht als hun gebruikers.
Die op hun beurt allen, zonder uitzondering, deel zijn van de oplossing en van het probleem. Auteurs en lezers van dit boek niet uitgesloten.
Het gaat om kennisoverdracht en gereedschapsverstrekking. Die gebruikt of misbruikt kan worden. Of gevoegelijk genegeerd.
De hier aangeboden recepten geven een betere mogelijkheid, zeker geen zekerheid, om wensdenken en -doen, of zwijgende veronderstellingen, uit te roken.
Maar - en ook dat is best goed nieuws - het kan nooit de relevantie of volledigheid garanderen van gemaakte bestuurlijke veronderstellingen (zelfs niet als we ons beperken tot de 'big systemic tickets) of de verleidelijke geur neutraliseren van het grote geld. Of de horizon verbreden van wie toch comfortabel is en blijft met een bord voor de kop, zolang er maar wordt betaald voor bewezen diensten: fiat op gedane zaken.
Voor toezichthouders is een dichtgevinkt 'good governance dashbord' slechts een beginpunt, niet het eindpunt. Dan pas begint de kunst (geen wetenschap!) van het toezicht, van het doorprikken van luchtballonnen en fata morgana's, het naar bovenhalen van institutionele taboes en het verbreden van de horizon.
Vooral als dat meer laat zien dan ons lief is. En ook als u daar niet meteen de populariteitsprijs voor krijgt.
Anders schept u alleen maar vals vertrouwen. En daar hebben we dit boek niet voor geschreven.
Hoogstens als opstapje. Voor stapjes die u wel u wel zelf zult moeten maken.
Leuker kunnen wij het niet maken
De auteurs
PS: Oppassen bij het opstapje!
Jules Muis
Reacties (10) | Reageer
Geplaatst door Willem D. Okkerse CEO OK-Rating Institute - 19-1-2012 17:48:07
De gulden regel :
Men moet den soldaat met den Maarschalkstaf nooit leren schrijven of rekenen.
Voor Gij het weet is Uw troon voorbij....
Geplaatst door jules muis - 19-1-2012 16:51:31
Ach Arnout,
Ja, maar de uitvinding van de boekdrukkunst in eigen Europees huis heeft ons Europeanen misschien net iets te gemakkelijk tot de roeptoeters ( die prachtige benoeming heb ik ooit van jouw geleerd) van onze eigen wetenschappelijke ontwikkeling gemaakt.
Deze Mulo jongen is nog steeds met veel plezier met een inhaalslag algemene ontwikkeling bezig. De wintermaanden gelden daarbij als mijn eigen busy season, veel thuis, met deadlines die zich profileren in de hoogte van de bergketen aan ongelezen boeken. Als ze omvallen, ben ik te lui geweest .
Van de stapel daarnaast, gelezen, hou ik af en toe nog iets over, en iets hangt me bij dat het concept generaliseringen terug gaat naar Aristotales. En dan praten we nog niet eens over al die wijsheden en generaliseringen op plaatsen en tijden en in culturen die de geur van de drukinkt nooit hebben meegemaakt.
Ben net bezig met de overpeinzingen/tweets van Marcus Aurelius, en er nog niet helemaal uit of het nu generaliseringen zijn, of proposities, of gewoon dingen die onze partners ook wel eens zeggen en waar we vervolgens te weinig mee doen.
Net als onze kolommen.
Maar dat we sterke vooruitgang hebben gemaakt in wetenschappelijk denken sinds de Grieken en Romeinen, Chinezen en Arabieren, werd me weer duidelijk toen ik recentelijk weer tegen een andere 19e Eeuwse generalisering aanliep over de Romeinen.
Een waar de Romeinen 2000 jaar geleden zelf nooit op waren gekomen, maar wel reeds goed in de praktijk hadden gebracht.
Het komt uit onverdacht wetenschappelijke bron, een Pruisische maarschalk, die opmerkte: “ De Romeinen zouden nooit de wereld veroverd hebben als hun soldaten eerst Latijn hadden moeten leren”.
Falsifieer dat maar eens!
Geplaatst door Arnout van Kempen - 19-1-2012 10:42:06
Ik zou eerder, de westerse wetenschapsontwikkeling van pakweg de afgelopen 500 jaar overwegend, stellen: zonder generalisaties geen wetenschap.
Geplaatst door jules muis - 18-1-2012 17:56:32
@ Allen, ‘van onderen !’,
Bedankt voor de suggesties van andere grote of interessante werken, en/of eigen aanvullend gedachtegoed ; zal het met belangstelling tot me nemen.
@ Jan Weezenberg,
Ja, interessante contraire insteek, strategische afbouw begeleiding.
Toch die gedachten van je daar nog eens een boek over te schrijven zeker niet laten varen.
Liep recentelijk op een rommelmarkt in de boondocks van West Virginia nog tegen een spreuk aan die me ook deed herinneren aan de noodzaak/ behoeften van een ordelijke begeleiding van het afbraakproces.
Goed voor alle 50 plussers M/V.
Vrij vertaald:
“ Spiegeltje, spiegeltje aan de wand,
wat is er verdomme toch aan de hand”
Die vraag kan bij goede strategische afbraak planning veel minder verbazend gesteld worden.
@ Arnout,
Ik hoor je zeggen “Iedere generalisatie is in wezen een model.”
Yop.
Leg daar gerust eens de volgende moeder van alle generalisaties overheen : “ Alle generalisaties zijn fout, deze ook”
Dan dringt zich toch weer een behoefte op naar Disclaimers op pagina 0 bij boeken vol met zulke generalisaties.
Ben dankbaar daar hier een voorzetje voor te hebben mogen doen, met als dankbaar resultaat deze vruchtbare uitwisseling.
Vr. Groet,
Jules Muis
Geplaatst door h. van nimwegen - 18-1-2012 9:24:39
hallo Jules,'
dan maar kennisnemen van het veel gebruikte en tamelijk moderne basisboek van Michael Goold en Andrew Campbell, Designing Effective Organizations: how to create structures networks (Ashridge Strategic Management Centre 2002). Wordt in de praktijk ook wel gebruikt als basis voor 'in control'-verklaringen,
groet, Harm
Geplaatst door Willem D. Okkerse CEO OK-Rating Institute - 17-1-2012 16:26:33
Jaren geleden doceerde ik strategisch management. In de buurt van Amsterdam zullen wij maar zeggen en vertelde mijn studenten wat de succesfactoren bij een dalende markt waren :
a) de bekwaamheid om vast te stellen dat de daling heeft ingezet EERDER dan de anderen
b) er de bereidheid bestaat tot het nemen van risico's
c) rücksichtlos wordt gesneden in kosten
d) de organisatie wordt voorbereid op ontslag
en dat de blunders waren :
a) het aanhouden van de broodwinnaars van gisteren
b) op efficiency produceren ipv op effectiviteit
c) prijs - uitputtingsoorlogen
Op die avond, ik was net bezig met onderdeel a) stortte een El - AL vliegtuig neer
op de Bijlmer-flat.Het was aanschouwelijk onderwijs ten top.
NB elke gelijkenis met de huidige situatie in de accountantswereld berust op louter toeval.
Geplaatst door Coen - 17-1-2012 16:25:31
@Arnout van Kempen
Je hebt gelijk hoor, maar door zaken zwart/wit voor te stellen worden ze duidelijker. En het is niet de bedoeling gelijk de mystiek in te gaan, maar ik denk wel dat ons vak wat verzand is in "concepten als waarheid zien" en te weinig uitgaat van zelfstandig denken.
Het "probleem van de opleidingsinstituten" is een oordeel en eigenlijk daarmee al begrenzing van het denken, ofwel een model. Maar naar mijn idee geven de instituten wel voldoende gereedschappen mee, maar is het maar de vraag of er voldoende handleidingen gegeven worden over het gebruik ervan. Ik wijs gereedschap niet af, maar denk wel zelf na over de manier waarop. Het mooi zijn als het niet bepaalt wat wij denken, maar hoe wij denken... behoorlijk verschil. Op die manier kun je dus ook rekening houden met de onbekende variabelen...
Geplaatst door Jan Weezenberg - 17-1-2012 15:36:13
Geachte Heer Muis,
Citaat:
"Na tientallen jaren de meesterwerken van de keien in strategisch denken - de Minzbergs, Ansoffs, Porters en Shell-scenarioplanners - te hebben verslonden, ben ik de afgelopen tien jaar strategisch-management-'leesmoe' geworden
Genoemde auteurs heb ook ik met genoegen bestudeerd en zelfs een deel van hun denkbeelden met succes toegepast...
Maar in mijn boekenkastje is een plank nog steeds"vrijwel leeg".
Daar had ik een plaats ingeruimd voor vakliteratuur over "Strategie van de terugtocht".
Prof. Dr. Paul van Hoorn van de UVA doceerde strategie op een uitmuntende manier.
Onder zijn redactie is een enkel (hand-) boekje tot stand gekomen met de titel "Als sanering dreigt " met de veelzeggende ondertitel "Signalering, preventie en besturing van afbouw van bedrijfsactiviteiten"(uitgave Samsom/NIVE, mei 1980).
Aansluitend heb ik gewezen op de dramatische effecten van onvoorbereide afbouw (rise and fall..) inclusief de veldtochten van Napoleon en Hitler, alsook de bekende Rise and fall van Management Accounting .
We hebben het er zelfs nog over gehad een boek over het onderwerp te gaan maken, maar van dat voornemen werd afgezien "omdat er geen vraag naar zou zijn..".
Vandaar die lege boekenplank.
Overigens voor de praktisch ngestelde liefhebbers ;
Via onderstaande link is een goede samenvatting van het bekende boek van Keuning en Eppink te vinden.
www.few.vu.nl/subliem/.../samenvatting_mo12_keuningepping.pdf
In trefwoorden staat daar veel over strategievorming (hoofdstuk 7) en dan zie je ook hoe moeilijk het allemaal om met een serie voortdurend in beweging zijnde factoren adequaat rekening te houden.
Maar al is het dan geen gereedschap, als receptenboek (mits voorzien van een disclaimer) is het zeker bruikbaar.
Met v riendelijke groet,
Jan Weezenberg
Geplaatst door Arnout van Kempen - 17-1-2012 13:40:09
Iedere generalisatie is in wezen een model. Ook uitspraken over "het probleem van de opleidingsinstituten" is in zichzelf al een basaal model.
Als ik zo vrij mag zijn: het werkelijk loslaten van concepten en modellen is eerder gelegen op het Edele Achtvoudige Pad naar het Nirwana, of de mystieke overdenking van de Wolk van Niet-weten, dan op het accountantsvak.
Mystiek is reuze boeiend, daar niet van, maar vergeef mij dat ik wat huiverig ben als mensen het benoemen van gereedschap als gereedschap gaan vervangen door het afwijzen van gereedschap als zodanig.
Geplaatst door Coen - 17-1-2012 13:19:01
Leuke bijdrage en ben het er geheel mee eens. Concepten zijn versimpelingen van de werkelijkheid en kunnen dus nooit de werkelijkheid vervangen, iets wat teveel geprobeerd wordt door de modellen "heilig" te verklaren.
Maar is dit niet het probleem van de opleidingsinstituten? Teveel modellen en te weinig focus op de eigen ontwikkeling van de kritische houding? Juist omdat in de RA-opleiding veel RA's lesgeven die juist niet weten hoe ze concepten moeten loslaten als zijnde werkelijkheid? Want tja, als je dat loslaat... wat is er dan nog uiteindelijk....