Terugzien is vooruitkijken

maandag 21 november 2011 | 3 reacties

Deze week kent weer de jaarlijkse Dag van de Waarheid voor het accountantsberoep. We noemen het Accountantsdag.

Ook op deze dag zal er veel verstandigs worden gezegd, geschreven en misschien ook nog wel gehoord. Ervoor, gedurende, en er na.

Dus ik houd liever even mijn mond en laat Toby Lester, auteur van het boek ‘Het Vierde Werelddeel', aan het woord. Het boek gaat over duizenden jaren behoorlijk onderbouwde speculatie of er buiten de drie vanouds bekende continenten - Europa, Azië en Afrika - misschien nog een vierde continent zou kunnen bestaan.

Het citaat wat ik er uit heb gekozen gaat ook over een (her)ontdekkingstocht, maar van heel andere orde. Het gaat over het middeleeuwse verleden van weer een heel ander verleden. Over de zoektocht van de renaissancebeweging in de late middeleeuwen naar haar erfgoed uit de klassieke oudheid. En de nieuwe honger om van dat verleden te leren, voor een betere toekomst.

Markant is dat de boekdrukkunst nog moest worden uitgevonden en het digitale tijdperk helemaal als hemelfietsen zou zijn gezien. Over volharding gesproken.

Een waarschuwing: Iedere gelijkenis met het Grote Debat binnen het accountantsberoep berust louter op toeval.

Lester verhaalt:

"De grondlegger van het vroeg Italiaans humanisme was Fransesco Pretarca. De in 1304 als zoon van een Florentijnse notaris geboren Pretrarca heeft een groot deel van zijn leven verre reizen gemaakt, op zoek naar klassieke teksten waarvan vele al eeuwenlang veronachtzaamd of weinig bekend in de kloosterbibliotheken en privé-collecties van Europa lagen. Hij had groot succes en bracht een opmerkelijk aantal vergeten teksten aan het licht, en toen de enorme omvang van wat er verloren was gegaan tot hem doordrong, onstak hij in woede. 'Iedere beroemde schrijver uit de Oudheid die ik terugvind' fulmineerde hij,

     'legt vroegere generaties een vergrijp en nog meer oneer
     ten laste, daar ze, niet tevreden met hun eigen schandelijke
     steriliteit, ook nog de geestelijke vruchten van anderen en
     de geschriften die hun voorgeslacht met veel moeite en
     toewijding hadden voortgebracht, door onduldbare
     verwaarlozing verloren te hebben gaan. Hoewel ze degenen die
     na hen zouden komen niets van zichzelf hadden door te geven
     hebben ze het nageslacht van het voorvaderlijk erfgoed
     beroofd.'

Dat was een gedachte waar Pretraca in de loop der jaren herhaaldelijk in zijn geschriften op zou terugkomen. Zijn eigen tijd, stelde hij, was er een van geestelijke ‘duisternis en domme droefgeestigheid' terwijl de klassieken in een gouden tijd van kennis hadden geleefd. Maar hij had hoop voor de toekomst. 'Er zal een betere tijd voor de toekomst komen'..."

Ik denk dat de heer Petrarca wat chargeerde. Maar als we het op Accountantsdag 2011 toch over de toekomst hebben, ware het goed ook het niet-alles-wat-blinkt-is-goud verleden nog eens te memoreren.

Als we het nog ergens te vinden is, tenminste.

Jules Muis

Reacties

Geplaatst door Jurgen van der Vlugt - 21-11-2011 13:17:27

Arnout,
Er zijn twee lange-termijn stromen in jouw (Europees) denken (welke andere kennen we *werkelijk* ?):
- Griekse, na een gouden, zilveren, bronzen tijd de huidige mens; pessimistisch. Overigens waren die eerste drie tijden van 'andere' mensen; de wereld was regelmatig herschapen in de Griekse kosmogenese;
- Hegeliaanse en vele andere, op basis van o.a. westers-christelijke ideeën (en Plato?): De mens is de vervolmaking van de schepping en hoeft alleen zijn eindbestemming te vinden. Vooruitgang in de mensheid is vóóruitgang.
Maar waarom schrijf ik dit, dat wist je al.

De tragiek is dat we geen Janus zijn; grimmig terugkijken en grimlachend vooruitzien. We kunnen het tweede per definitie niet. En we kunnen niet leren over/van alle fouten uit het verleden dus zijn gedoemd ze opnieuw te maken -- juist degenen die we misten.

Geplaatst door Willem D. Okkerse - 21-11-2011 11:51:31

Wij leven in een tijdsgewricht waarin de dingen zo snel veranderen dat we het heden pas werkelijk zien als het al aan het verdwijnen is.

(R. Laing)

Geplaatst door Arnout van Kempen - 21-11-2011 10:52:52

Ik weet de bron niet meer, dus het moet uit het hoofd: maar het schijnt typisch Europees denken over de geschiedenis te zijn om te spreken over een soort "einde van de geschiedenis" voor het heden, een donkere periode daar direct aan voorafgaand, en een gouden verleden daar weer aan voorafgaand.

Petraca leefde dan opmerkelijk genoeg op de drempel tussen heden en recent verleden, maar wie de geschiedenis van Europa van dichterbij bekijkt zal niet ontkomen aan de constatering dat dat "gouden verleden" slechts romantisering van een al even duister verleden als het heden is, terwijl het duistere recente verleden veelal net zozeer meevalt als het heden.