Accountancy geen 'rocket science'
07 maart 2008
In zijn
column in het maartnummer 2008 van 'de Accountant' (op deze site ook geplaatst als
opinie) stelt Tom Nierop over de accountancystudie: 'Die geldt als academisch, maar is in feite een beroepsopleiding. Daar is niks mis mee. Maar het betekent wel dat het voor een academische discipline zo essentiële debat goeddeels ontbreekt.'
Marc van Hilvoorde schrijft 'Het
accountantsberoep is niet wetenschappelijk' in
een weblog met als titel '
Accountants zijn niet wetenschappelijk'. De cursiveringen heb ik aangebracht, om te benadrukken dat het om twee verschillende zaken gaat.
Bont maakt
Henk de Graaff, jurist, het in een stelling bij zijn proefschrift: '
Het antwoord op de vraag of het totaal van het curriculum van de theoretische accountantsopleiding kan worden verstaan als een wetenschap is negatief. Accountancy is niet als een wetenschappelijke discipline te beschouwen, alhoewel het opleidingsniveau zonder meer universitair is.'
Deze citaten en het onderwerp 'Accountancy als wetenschap' zijn een artikel waard. Een weblog is niet de plaats voor een academische exegese van deze thematiek. Maar gegeven de reacties die het weblog van Marc van Hilvoorde heeft opgeroepen, reageer ik toch maar op deze plaats.
Wetenschappelijke beroepsopleiding
Accountancy is geen
rocket science, dat is waar; de onlangs op deze website gesignaleerde '
kinky travestie-accountant' ten spijt. Anders dan in de exacte wetenschappen kan er nauwelijks worden gesproken over opzienbarende, baanbrekende, (r)evolutionaire ontdekkingen. Het wiel, laat staan het licht, is niet door accountants uitgevonden en astronauten treffen we binnen deze beroepsgroep zeker niet aan.
Tom Nierop heeft deels gelijk als hij spreekt over accountancy als
beroepsopleiding, en dat daar niks mis mee is. Deels gelijk, want het gaat om een
wetenschappelijke beroepsopleiding. Een term die we bijvoorbeeld ook aantreffen in het beroeps- en opleidingsprofiel voor het deel van de opleiding tot registeraccountant (2001).
Een uitstapje
Toevallig loopt binnen het juridisch domein exact dezelfde discussie. Kennelijk kampen zowel accountants als juristen met een academische identiteitscrisis (helaas voor ondergetekende: accountant én jurist).
Het Nederlands Juristenblad (NJB) van 29 februari 2008 bevat een artikel van de hoogleraren Westerman en Wissink, met als titel
Rechtsgeleerdheid als rechtswetenschap. Zij constateren dat een consistent en samenhangend rechtssysteem zowel een praktisch als een theoretisch belang dient.
De essentie van het artikel wordt in de volgende passage weergegeven: 'De nauwe band tussen theorie en praktijk is dus geen feilen dat geremedieerd moet worden. Wanneer de rechtspraktijk niet ondersteund wordt door de theorie, verwordt de rechtswetenschap weer tot rechtsgeleerdheid: een verzameling weetjes en trucjes die door gebrek aan tijd en kritische distantie onvoldoende worden bereflecteerd. Maar het omgekeerde geldt evenzeer: wanneer de rechtswetenschap haar praktische oriëntatie zou verliezen, zou zij vervallen tot academische dorheid.'
Ik had het niet fraaier kunnen verwoorden.
Perceptie en werkelijkheid
Zowel Tom Nierop, Marc van Hilvoorde als Henk de Graaff baseren hun oordeel naar mijn mening op verkeerde gronden: hun perceptie.
De (theoretische) werkelijkheid is een andere: de relevante academische normen maken van de accountantsopleiding wel degelijk een academische opleiding. Althans, voorzover deze is ingebed in een bachelor- of master-deel. Voor zover het gaat om het slotstuk van de accountantsopleiding, het zogenaamde post-master waarmee (in combinatie met het voltooien van de praktijkopleiding) de inschrijving in het RA-register kan worden verkregen, staat de vorming in het kader van de professionele beroepsuitoefening voorop en begrijpelijkerwijs niet zozeer de wetenschappelijke vorming.
Maar ik wil niet alleen de nadruk leggen op de academische normen. Sterker is de nadruk te leggen op het feit dat een academische opleiding waarin wetenschappelijk onderzoek wordt behandeld en gestimuleerd leidt tot het aanscherpen van de geest, analyse en het stellen van kritische vragen. Aspecten die voor een accountant, wiens rol in zekere zin ook in de praktijk een onderzoekende (nog beter: een toetsende) is, in de praktijkuitoefening van wezenlijk belang zijn.
Het gaat er bij de kwalificatie academicus om multi- en interdisciplinaire vraagstukken op te kunnen lossen in een beroepspraktijk waarvoor een academische opleiding vereist of dienstig is.
Het predikaat academicus is dus niet alleen voorbehouden aan professionele onderzoekers. Het kan net zo goed gaan om de academisch gevormde professional, waarbij moet worden gedacht aan de arts, advocaat, ingenieur en ja: de accountant.
Gelijk hebben en krijgen
Tot zover het gelijk hebben. Nu nog gelijk krijgen. Dit bedoel ik minder pedant dan het wellicht overkomt. Want ik begrijp heus wel dat het beeld van een wetenschappelijk accountant(sberoep) erodeert en dat het beter kan én moet.
Vandaar dat Roger Dassen - zie weblog Marc van Hilvoorde - roept dat het beroep zeven jaar heeft stilgestaan. Vandaar het door mij aangehaalde vileine tussenzinnetje in de column van Tom Nierop en zijn terechte constatering dat binnen ons beroep het academisch debat goeddeels ontbreekt.
Vandaar de opmerking van Marc van Hilvoorde dat hij van een academisch denker de continue
drive tot meer inzicht en aantoonbare verbeteringen in de uitvoering verwacht, zonder dat een koppeling met het streven naar meer omzet wordt gemaakt.
Vandaar ook de oproep van Barbara Majoor in haar oratie (2007) tot meer innovatie in het accountantsberoep.
En vandaar mijn recente oproep tot meer onafhankelijkheid binnen het Nederlandse hooglerarencorps.
Kortom: er is nog een lange weg te gaan. Maar rocket science zal de accountancy nooit worden ...
Reacties (17) | Reageer
Geplaatst door Hielke de Boer - 11-3-2008 15:57:21
Homme, ik denk dat er volop kritische vragen worden gesteld tijdens onderzoeken, en dat dat niet alleen maar semi kritische vragen zijn uit de boekjes. Niet elke klant weet dat overigens te waarderen, maar onze belangrijkste klant (lees: het maatschappelijk verkeer) wel. De uiteindelijke afwikkeling van deze vragen wordt misschien wel eens weggeschreven maar door het toenemende toezicht en documentatieverplichtingen zal dit denk ik zelf afnemen.
Geplaatst door jeroen buchel - 11-3-2008 11:59:58
Beste Marcel, Zoals wel vaker ben ik het geheel met je eens. En het zou inderdaad mooi zijn, na het inmiddels bijna 10 jaar terug verschenen rapport van de Commissie Ontwerp Doctoraal Accountancy, weer eens een serieus artikel over accountancy als wetenschapsgebied en bron voor elke accountantsopleiding te laten verschijnen. Een voor de verdere ontwikkeling van de beroepsgroep interessante vraag hierbij is overigens wel of het ook noodzakelijk is dat elke toekomstige registeraccountant ook een universitaire masteropleiding moet hebben behaald.
Geplaatst door marcel - 11-3-2008 11:51:46
Homme, ik hou het in mijn reactie op het 'eindproduct' dat wij als universiteit afleveren. Ergo een wetenschappelijke beroepsopleiding en afgestudeerde academen. Jij kan vanuit de praktijk beter dan ik beoordelen hoe laatstgenoemden daarin functioneren. Ik hoop dat het beeld dat jij schetst slechts voor een beperkt aantal accountants aan de orde is en wat te zwart/wit is neergezet .........
Geplaatst door Homme - 11-3-2008 10:00:09
Heel mooi dat we het eens zijn dat het accountantsberoep wetenschappelijk is. Maar, de beoefenaren passen dat echter niet in de praktijk toe door het stellen van kritische vragen, maar blijven hangen in de semi-kritische ingestudeerde vragen uit het studieboekje. Als een beroep wordt gevormd door de beoefenaren daarvan, en de beoefenaren zijn niet wetenschappelijk dan is het beroep toch uiteindelijk ook niet meer wetenschappelijk?
Geplaatst door Arnout van Kempen - 10-3-2008 15:51:03
Ja zeg, als we het allemaal met elkaar eens zijn komt er van die discussie ook niet veel ;) Maar ja, ik vrees dat ik het toch met zowel Marc als Marcel eens ben.
Geplaatst door Marcel - 10-3-2008 12:26:21
Marc, zoals je het nu opschrift zitten we niet ver van elkaar af. Mijn blog gaat over de wetenschappelijke beroepsopleiding, dus over het accountantsberoep. Dat jouw oproep aan accountants een juiste is en door mij wordt ondersteund, volgt uit hetgeen ik onder 'gelijk hebben en krijgen'. En watbetreft die scriptie: nee, die ken ik (nog) niet. Ligt hier niet een uitdaging voor jou, maar dan in de vorm van een proefschrift? Zo ja: je weet me te vinden!
Geplaatst door marcel - 10-3-2008 12:21:37
Arnout, een paar punten. (1) blij of niet blij met de ontdekking van een cirkelredenering, laat ik aan jou. Uiteindelijk heb ik de cirkelredenering uit mijn stuk gehaald omdat die inderdaad zwak is. Maar wel een feit want de autoriteiten hanteren deze als norm. (2) Wellicht had ik in mijn bijdrage sterker moeten onderbouwen dat het gaat om het scherpen van de geest, analyse en het stellen van kritische vragen. Jouw punt van conceptueel denken inmodellen past daarin. (3) Is de discussie van belang? Gegeven de racties op de blog van Marc kennelijk wel. De blog en het beperkte aantal woorden in een reactie eronder is echter niet het beste medium. Wellicht zetten we de discussie elders nog eens voort!
Geplaatst door Marc van Hilvoorde - 10-3-2008 10:05:00
Marcel, dat het accountantsberoep wetenschappelijk is, daar ga ik in mee. In mijn blog heb ik met name het onderscheid tussen de wetenschap als bron van verbetering en de adoptie van de verbetering in de uitvoering willen belichten. Het terecht door jou gemaakte onderscheid –door mij voor het gemak op één hoop gegooid- tussen het accountantsberoep en accountants is meer dan relevant. Er staan accountants al jaren nieuwe mogelijkheden ter beschikking. Het is met name de adoptie van deze middelen in de dagelijkse praktijk die m.i. achterblijft en waar de ambitie wel wat hoger zou mogen liggen. Een regelmatig terugkerend pleidooi van vooraanstaande beroepsgenoten (Gesprek met Leen Paape en Marcel Pheijffer, de Accountant, maart 2008) en een kritische discussie draagt zeker bij. Bestaat er al een scriptie of artikel met de naam: “Het gelijk van Mollema”?
Geplaatst door Arnout van Kempen - 10-3-2008 0:58:28
:) moet ik nu blij zijn dat ik de cirkelredenering heb gevonden, of juist niet omdat je hem zelf al had gezien? Hoe dan ook, ik ben blij dat we het daarover in ieder geval eens zijn: zonder een behoorlijke definitie van wat wetenschappelijk is, is dit hele debat ietwat onzinnig. (Ik neem tenminste aan dat we het daarover eens zijn, aangezien cirkelredeneringen, zoals je dat hebt met drogredenen, ieder betoog van betekenis ontdoen). Maar misschien nog een andere vraag eerst: waarom is dit eigenlijk een belangrijke discussie? Wat maakt het uit of accountants zichzelf graag wetenschappelijk noemen of niet? Zolang het vakgebied wordt ontwikkeld, zolang daarbij niet gut-feeling, maar logische consistente denkmodellen normerend zijn en anderzijds niet denkmodellen maar gut-feeling voor de inspiratie zorgt, maakt het naar mijn zeer bescheiden mening (jawel, ik kan best bescheiden zijn hoor) niet zo bijzonder veel uit. Hoe zie jij dat?
Geplaatst door Marcel - 9-3-2008 15:20:28
Tot slot schreef en schrapte ik omwille van de lengte van het blog: 'De NVAO hanteert als toetsingskader – conform de eisen die aan het wetenschappelijk onderwijs worden gesteld – voor een masteropleiding bijvoorbeeld: dat de opleiding studenten de gelegenheid biedt (1) zich te kwalificeren om zelfstandig onderzoek te doen, of (2) multi- en interdisciplinaire vraagstukken op te lossen in een beroepspraktijk waarvoor een academische opleiding vereist of dienstig is.
Ik merk op dat tussen het onder (1) en (2) genoemde het woord ‘of’ staat en dus niet ‘en’. Onder (1) gaat het om professionele onderzoekers. Onder (2) gaat het om de academisch gevormde professional, waarbij moet worden gedacht aan de arts, advocaat, ingenieur en ja: de accountant.
Overigens is de formulering die de NVAO onder (2) hanteert niet fraai omdat die een cirkelredenering omvat.'
Zie hier de cirkelredenering die jij ook hebt geduid!
Geplaatst door Marcel - 9-3-2008 15:17:26
(vervolg en uit mijn eerste tekst concept): over de wetenschappelijke beroepsopleiding het volgende: 'Een term die we bijvoorbeeld ook aantreffen in het beroeps- en opleidingsprofiel voor het deel van de opleiding tot registeraccountant (2001): ‘De oriëntatie van de opleiding is die van een wetenschappelijke beroepsopleiding die studenten voorbereidt op de beroepsmatige toepassing van wetenschappelijke kennis.’
Het meest recente (2008) beroeps- en opleidingsprofiel (afkomstig van de Commissie Eindtermen Accountantsopleidingen) bevat de volgende passage: ‘De wetenschappelijke dimensie van de opleiding komt onder meer tot uitdrukking in de vereiste kennis van het vakgebied (omvang, niveau en diepgang), in het behandelen van (actuele) theoretische concepten en –modellen en in internationale- (wetenschappelijke) literatuur en in het kunnen verrichten van wetenschappelijk onderzoek.’
Geplaatst door Marcel - 9-3-2008 15:12:37
Arnout, mooi dat je me het vuur aan de schenen legt. In de lange versie van het verhaal zat meer onderbouwing waarin ik exact het woord 'cirkelredenering' heb gebruikt om de zwakte in de definitie aan te geven. Een weblog mag niet te lang zijn en daarom had ik het ingekort. Maar ook in het huidige stuk leg ik uit waar de wetenschappelijkheid zich in uit: aanscherpen geest, analysevermogen en het stellen van kritische vragen.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 8-3-2008 16:12:27
Ter aanvulling: je gelijk halen met een cirkelredenering als "Het gaat er bij de kwalificatie academicus om multi- en interdisciplinaire vraagstukken op te kunnen lossen in een beroepspraktijk waarvoor een academische opleiding vereist of dienstig is.
" vind ik niet direct overtuigend. Je bent academicus als je werk doet waarbij een academische opleiding dienstig is?
Geplaatst door Arnout van Kempen - 8-3-2008 14:14:49
Ik "ben" gelukkig niet zoveel, dus ik hoef me noch beledigd te voelen als iemand me geen academicus vindt, noch hoef ik me druk te maken over de kwestie. Wel kijk ik met enige geamuseerdheid naar wat er gebeurt als je een beroepsgroep die zichzelf "academisch" acht, van het tegendeel beticht. Mijn achtergrond ligt in de beta, natuurkunde om precies te zijn, en dat levert me vermoedelijk mijn wat enge idee op van wat wetenschap is. Nu vind ik het prachtig te lezen dat "tot zover het gelijk hebben" gelukt is, maar Marcel, zou je wat woorden willen besteden aan een kwestie die vóór de beweringen hoort: de definities? Aan welke normen moet een beroep voldoen om "wetenschappelijk" te heten? Zonder helderheid daarover blijft het allemaal een beetje hangen bij "ik ben lekker wetenschappelijk" "nietus" "wellus". En DAT lijkt me in ieder geval niet zo wetenschappelijk. Just my 2 cents hoor.
Geplaatst door Tom Koning - 8-3-2008 11:09:38
Een goede accountant is een kruising tussen een gedragswetenschapper (materialiteitsbepaling is het inschatten van reacties, testen van controlemaatregelen is een gedragswetenschappelijk onderzoek), een soort jurist (beoordelen verslaggeving en voldoen aan wet en regelgeving) en niet te vergeten een statisticus (bij steekproeven). Volgens mij zijn er genoeg aanknopingspunten om te spreken van een wetenschappelijk beroep.
Geplaatst door marcel - 7-3-2008 21:24:25
Beste Herman, begin eerst met na te denken over het schrijven van een proefschrift. Kom dan eens bij me langs. Praten we verder!
Geplaatst door Herman van Brenk - 7-3-2008 17:09:13
Marcel, een enorm goed betoog. Ik ben het eens met deze beschouwing. Lijkt mij een mooie uitdaging voor ons om het wetenschappelijke gehalte (perceptie en werkelijkheid) te verbeteren de komende jaren. Is er voor de jongere generatie (ik ben 25 jaar) ook iets te doen aan de ontwikkeling van ons vak.