Professioneel geweten

dinsdag 7 februari 2012 | 14 reacties

'Het vertrouwen in de financiële wereld is niet geschaad omdat er te veel verantwoording is afgelegd, maar omdat er te weinig persoonlijke verantwoordelijkheid is genomen. Precies hetzelfde geldt voor de vastgoedwereld, de rooms-katholieke kerk, de accountancy of de advocatuur.'

Het citaat is afkomstig uit een opiniestuk in De Volkskrant van gisteren (6 februari). Geschreven door Miek Smilde, juridisch onderzoeksjournalist en schrijver. Een uitstekend stuk over het professioneel geweten en bij het falen daarvan, de politieke reflex van meer toezicht en controle. Het is een stuk waarvan ik wens dat ik het zelf zou hebben geschreven.

Het stuk past zo in de verplichte cursus Professioneel-Kritische Instelling (PKI) voor accountants. Ter bespreking, overdenking of als slotgebed.

Smilde stelt: 'Persoonlijke verantwoordelijkheid nemen betekent heel simpel dat je je werk naar eer en geweten doet. Ja, dat betekent schipperen. Jouw eer en geweten hoeven immers niet te stroken met die van je baas of klant'.

Ook haar conclusie deel ik: 'Extra controle om het toezicht transparant te maken helpt niemand aan een geweten. Terwijl dat precies is waaraan we behoefte hebben. Aan mensen die hun werk naar eer en geweten doen. Wie daarbij fouten maakt, moet zich achteraf durven verantwoorden, zo nodig bij de rechter. De collectieve grens van wat toelaatbaar is en wat niet wordt getrokken in de openbare rechtspraak. De individuele grens van persoonlijke verantwoordelijkheid trekt iemand als hij in de spiegel kijkt. Niet achter de rug van de controlerende toezichthouder.'

Na het lezen van dit stuk moest ik denken aan de bestuurders van Ernst & Young, een organisatie die bij de AFM onder vuur ligt. De voorzitter van deze accountantsorganisatie stelde tijdens de Accountantsdag van 2010 op het podium in een zaal met meer dan duizend accountants dat wat hem betreft de toezichtrapporten van de AFM per accountantsorganisatie - geanonimiseerd naar cliënt - openbaar gemaakt zouden mogen worden. Woorden die één van zijn collega-bestuurders daarna in een deelsessie nog eens herhaalde.

Maar hoe namen deze bestuurders uiteindelijk hun verantwoordelijkheid? Ze gingen naar de voorzieningenrechter om openbaarmaking van het boetebesluit van de AFM te voorkomen. De accountants verloren hun zaak mede omdat voor diverse stellingnames volgens de rechter 'nog geen begin van bewijs' werd geleverd. Gelukkig trok de rechter - zoals Smilde het noemde - hier een duidelijke grens in openbare rechtspraak.

Het handelen van de bestuurders toont het verschil tussen 'woorden en daden'. Het zijn dit soort voorbeelden - er zijn er vele - die maken dat accountants terecht worden meegenomen in een stuk als dat van Smilde. Accountants zijn slecht in het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid als er zaken fout zijn gegaan. Hebben zij een 'professioneel geweten'? Kunnen zij individueel en collectief sorry zeggen, het mea culpa uitspreken?

Of is ook het volgende citaat van Smilde voor accountants de vinger op de zere plek? Ik denk van wel: 'De professionele verantwoordelijkheid lijkt in de loop der tijd te zijn weggelekt in een moeras van collectieve verantwoordingsconstructies waarin niemand meer goed weet who's to blame. Fouten in de bedrijfsadministratie, omkoopsommen in de vastgoedbranche, malafide beleggingsproducten, speculeren met derivaten en zelfs seksueel misbruik: het wordt achteraf verkocht alsof het gewoon was omdat iedereen het deed. Achter de brede rug van het collectief is het veilig schuilen.'

Het is het gebrek aan professioneel geweten, het gebrek aan het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid, het gebrek aan leiderschap en het falen van zelfreinigend vermogen binnen de accountantssector, waarom politici nu het voortouw nemen. En toch komen met meer regels, controle en toezicht. Eigenlijk is dat een zwaktebod, ontstaan bij gebrek aan beter.

Marcel Pheijffer

Reacties

Geplaatst door Coen Visser - 9-2-2012 20:22:30

En blijven hangen in die golden rule is nou net het probleem... waarom geen stap maken naar een platinum rule. Ach ja, het berucht gold... Schaffen we toch gewoon het gold af, is het ook geen probleem meer...

en verder, niet teveel randvragen stellen want dan verzand je in vragen blijven stellen. Uiteindelijk moet je het gewoon ook doen. Is er een goede richting? Dat zal de toekomst leren, maar alleen vragen blijven stellen over hoe ver, waar ligt de finish e.d. helpt je ook niet verder. Dan sta je bij de start en weet je alles, maar ondertussen lig je mijlenver achter het peleton... Soms moet je gewoon gaan beginnen.. Teveel informatie zorgt ervoor dat een probleem overcomplex wordt, om te beslissen heb je nu eenmaal maar zoveel informatie nodig.

Geplaatst door Jurgen van der Vlugt - 9-2-2012 16:36:40

@ Coen Visser en anderen: Als zelfs voor John Rawls in A Theory of Justice de, vooral, Amerikaaanse filosofische underpinning van (hun) maatschappij al zowat de lastigste noot was om te kraken, dan is het niet vreemd dat anderen er ook last mee hebben.
Noblesse Oblige geldt ook voor moreel leiderschap; begin bij uzelve -- al zal het velen zwaar vallen de fraaie carrièrelijn op het CV en inkomen in de waagschaal te stellen. Typisch Nederlands...!: Liever blô Jan dan dô Jan temeer daar we leven in een cultuur (...) waar morele status aan de mammon wordt afgelezen. Van Big4-partners tot winnaars van Voice of Holland, 't is één pot nat. De een schreeuwende tattoo's, de ander een even schreeuwend imago; 't blijven holle vaten alleen zal Ecco Huomo niet onze hypotheek (of tweede / derde alimentatie, of het in het licht van Het Nieuwe Werken extreem oversized kantoor terwijl het oude nog prima zou voldoen) betalen.

Maar goed, of we hard 'moeten' 'bijsturen' of dat we nu de hybris zien aan (voorbij?)het eind van de slingerbeweging, we zijn het erover eens dat persoonlijke moed uit professioneel geweten nodig is. Maar *welke* stapjes gaan we zetten in deze marathon; waar (welke richting, hoe ver) ligt de finish, if there is such a thing ..? We gaan het niet redden met de lopers van gisteren; inderdaad hr. Mock hebben de commissarissen et al. de finish niet gehaald.
[De goeden niet te na gesproken; hoe krijgen we die op het erepodium ..?]
En collectief: Hoe krijgen we de verloren garde in het sterfhuis terwijl we zelf verder leven..? We zullen toch in Sloterdijk's Spären blijven leven waarvan een deel, in wisselende mate, met de onze overlapt. Ook wij hebben hypotheken en zo... The Golden Rule: Whoever has the gold, makes the rules.

Geplaatst door Coen Visser - 9-2-2012 13:08:01

Boodschap is belangrijk voor de discussie, degene die het voert niet. Maar dat is een persoonlijk idee, maar om de gemoederen weer naar de discussie te brengen bijgaand volledig. Mijn enige doel is namelijk een bijdrage te leveren aan de discussie omtrent dit vak, niet om mijn naam of persoon die is namelijk niet belangrijk. En die stelling is een hele mooie en spreekt me wel aan:

"Real gold is never afraid of the melting pot".

Geplaatst door Johan Visser - 9-2-2012 12:18:58

@ Joost de Groen e.a
Mag ik ,met dank aan Leen Paape, verwijzen naar het baanbrekende boek The Spirit Level;Why Equality is Better for Everyone van Wilkenson en Pickettt waar onmostotelijk wordt bewezen dat in ongelijke samenlevingen Trust veel lager ligt dan in meer gelijke samenlevingen.(pag 51 !)
Overigens is ook de de mentale gezondheid minder,het drugsgebruik hoger,de levensverwachting lager,obesitas hoger ,educatienivo lager,meer tienerzwangerschappen,meer geweldsmisdrijven,meer en langere gevangenisstraffen en minder sociale mobiliteit de prijs voor meer inkomensongelijkheid.
Of zoals een Amerikaanse komiek leuk zei wil je de Amerikaanse droom waarmaken emigreer naar Noorwegen.
En de fors toegenomen inkomensongelijkheid tussen maten van bijv de Big4 heeft de mate van onderling vertrouwen en collegialiteit ook geen goed gedaan.
En ook de economische groei lag jaarlijks een vol procentpunt hoger in het tijdperk van de Rijnlandse aanpak dan (1945 t/m1975) dan in de Neoliberale periode van 1980 t/m 2005.(Zie The cost of Inequality van Stewart Lansley)
Anders gezegd wat ik mis in een aantal reacties is het besef dat het doorgeslagen individualisme,haar Neoliberale pleitbezorgers en de o zo menselijke geldzucht van alles te maken heeft met het niet nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid.Alleen benadrukken van een persoonlijke ethiek,ja dat ook!,zal niet genoeg zijn.Er moet meer gebeuren!

Geplaatst door Joost de Groen - 9-2-2012 10:43:20

Ik vind in dit verband de concepten rondom "high trust" en "low trust" gemeenschappen, bijzonder interessant. Of zoals Fukuyama in zijn boek Trust uit 1995 stelt:

“Een van de belangrijkste lessen die wij kunnen leren van de bestudering van het economische leven is dat het welzijn van een natie en haar vermogen om te concurreren worden bepaald door één enkel diepgeworteld cultureel kenmerk: de mate van vertrouwen die aan de gemeenschap inherent is.”

Ik zie (als ik de kranten mag geloven) dat de mate van vertrouwen in accountants, het fianciele systeem, vastgoed waarde, (katholieke) kerk, de Euro, het neo - liberale gedachtengoed (het gelijk van de markten), de eigen werkgever / aandeelhouder etc. allemaal aan het afnemen is.

Ik denk dat het vertrouwen pas weer toeneemt als de sameleving ziet dat persoonlijke verantwoordelijkheid weer op een heldhaftige en zichtbare wijze wordt ingevuld. Te beginnen bij het statement van de accountants / partners dat ze hun werk belangrijker vinden dan het inkomen wat ze er voor ontvangen. Met navenante actie, want: aan de vruchten herkent men de boom!

Geplaatst door Jan Wietsma - 9-2-2012 0:17:53

Tijdens de laatste #tuacc meeting van de werkgroep "Ethiek en leiderschap" hebben we uitgebreid stilgestaan bij het gebrek aan nemen van verantwoording en het afleggen van verantwoording. Volgens ons komt dit ook doordat we vandaag de dag aan het begrip verantwoordelijkheid ook meteen aansprakelijkheid koppelen. Het zou volgens ons veel beter zijn als we aan het afleggen van verantwoording het begrip aanspreekbaar koppelen.
Daarnaast hebben we geconstateerd dat veel bestuurders van accountantsorganisaties nog weinig ervaring hebben met zelfreflectie een noodzakelijke competentie voor het ontwikkelen van leiderschap. En het is maar de vraag of de opmerking van Ruud Dekkers in de video op de Accountantsdag: 'Dat hij geen toezicht nodig heeft' bijdraagt aan meer zelfreflectie.
Wat ons ook opviel is dat niet de bestuurders van de Big4 het publieke debat zoeken, maar dat men dit veelal overlaat aan directie en werknemers van de beroepsorganisatie. Ook hier geldt dat het sterker zou zijn als het bestuur zich publiekelijk zou verantwoorden.

Geplaatst door Jan Weezenberg - 8-2-2012 19:25:25

Geachte Redactie,
Willem Okkerse heeft (weer eens) groot gelijk.
Een Site van Stand (vrij naar Olivier B. Bommel) kan naar mijn mening in de spelregels vermelden;

"Anonieme inzendingen worden geweigerd/verwijderd".

Anders geformuleerd (beetje positiever):
" Uitsluitend duidelijk volledig ingevulde reactie-mails worden geplaatst".

Tegen deze regel kan geen protest worden aangetekend.

Hoogachtend, met een stevig KPI, en vriendelijke groet,

Jan Weezenberg.

Geplaatst door Willem D. Okkerse CEO OK-Rating Institute - 8-2-2012 18:26:38

Hoe lieve Coen .. en hoe verder Anoniem ?
Begin dan met het open vizier......

In mijn proefschrift eindigde ik met de stelling :

"Real gold is never afraid of the melting pot"

Niet voor de AFM, Nyenrode, NBA of andersoortige instanties
die denken de wijsheid in pacht te hebben.

Geplaatst door Coen - 8-2-2012 17:22:25

@Leen Paape
Misschien tijd om die tijdsgeest te doorbreken en als beroepsgroep als eenheid gaan optreden door allemaal juist wel persoonlijke verantwoordelijkheid te gaan tonen... Mooi rol voor accountants om die kar te trekken als "bewakers van het getrouwe beeld" richting de maatschappij...

Geplaatst door Harry Mock RA - 8-2-2012 12:05:18

@ Dennis Doornbos

U heeft gelijk, een nieuw op te richten BV/NV heeft na 1-7-2011 geen verklaring van geen bezwaar van het Ministerie van Justitie meer nodig.
Alsof alleen de accountants schuldig zijn aan de faillissementen en driedubbel toezicht nodig hebben! Alle andere bij een faillissement betrokkenen kunnen weer ongecontroleerd verder directeur of commissaris wezen .
Het is niet anders.

Geplaatst door Leen Paape - 8-2-2012 10:55:36

Mw Smilde heeft uiteraard volkomen gelijk, echter, het idee van verantwoordelijkheid nemen op de manier zoals zij en wij allen graag willen ontkent het wezen van de mens. Daar moeten we aan blijven werken natuurlijk en ons niet bij neerleggen maar echt snel zal dat niet veranderen vrees ik. Dus ja, we zulllen het vaak moeten doen met de next best solution. Sterker, de huidige tijdgeest gaat juist in tegen de behoefte aan die persoonlijke verantwoordelijkheid omdat het aantal regels alleen maar groter wordt en daarmee het appèl op die persoonlijke verantwoordelijkheid steeds meer naar de achtergrond verdwijnt. En ja, de socioloog Callon zei het al, het is veiliger in de groep dan als eenling.

Geplaatst door Dennis Doornbos - 8-2-2012 10:27:07

@Harry Mock RA

...opdat er geen "verklaring van geen bezwaar" kan worden afgegeven......

Die verklaring is al een tijdje geleden afgeschaft volgens mij....

Geplaatst door Nico Weezenbeek - 8-2-2012 9:36:29

Met de kennelijk groeiende populariteit van het containerbegrip ''zorgplichtschending'' in de rechtspraak levert dezelfde rechtspraak ook al geen bijdrage om helder te maken wat er soms in de financiele sector misging met het een poot uitdraaien van de klant. De aandelenleasew-affaire is een goed voorbeeld waar ded rechtspraak door middel van term ''zorgplichtschending'' in feite de schuld teruglegde op het bord van de klant. Aan het begrip ''zoregplichtschending'' is door rechters, vooral binnen het Hof Amsterdam, net zo lang gesleuteld tot dat er een lege huls overbleef en de aandelenleasebanken uiteindelijk vrijwel met de schrik vrijkwamen. De circa 1 miljoen gedupeerde klanten blijven toch echt -en terecht- met het gevoel zitten dat ze belazerd zijn; eerst door de banken, later door de rechter !

Geplaatst door Harry Mock RA - 7-2-2012 15:13:23

Mw Miek Smilde heeft in haar voortreffelijke analyse het gebrek aan persoonlijke verantwoordelijkheid aan de orde gesteld.Zij pleit terecht ook voor het trekken van grenzen door de openbare rechtspraak.

Dat is helaas in het geval van accountants betrokken bij gefailleerde en/of frauderende ondernemingen een groot probleem: wie kan enige schuld bewijzen ? Zonder het indienen van een klacht bij de AK gebeurt er niets. Curatoren zijn huiverig een onderzoek in te stellen en als het gebeurt duurt het 8 jaar (Landis).Het NBA bestuur
zou uit eigen beweging bij publieke schandalen op kunnen treden,maar het is niet duidelijk of dat ooit is gebeurd.

Niemand heeft er bezwaar tegen dat commissarissen die aantoonbaar gefaald hebben, bij financiele schandalen, mislukte fusies,of faillissementen, gewoon door gaan met commissaris spelen en soms zelfs eervolle nieuwe functies aanvangen.

Het Ministerie van Justitie houdt een database bij van directeuren die betrokken zijn bij schandalen en faillissementen, opdat er geen "verklaring van geen bezwaar" kan worden afgegeven voor de oprichting van een nieuwe BV of NV..
Het zou aanbeveling verdienen dat er ook een dergelijke registratie komt van commissarissen, leden raden van beheer, raden van toezicht, raden van advies, zodat ook dezen niet opnieuw falend toezicht kunnen uitoefenen.

Het is evident dat de op handen zijnde nieuwe regelgeving om commissarissen meer
zeggenschap te geven over het werk van de accountants niet mijn instemming heeft.
Ik heb nog geen commissaris ooit ' sorry' horen zeggen.