Bord voor de kop
maandag 6 oktober 2008 | 
19 reacties
Er komt een moment dat het 'stof' dat thans boven de financiële markten dwarrelt, zal zijn neergedaald. Er komt een moment dat alle zwakke instellingen ter ziele zijn gegaan of zijn overgenomen. Er komt een moment dat de balans zal worden opgemaakt, het moment waarop verliezen en winsten worden vastgesteld. Er komt een moment dat de verliezers - particuliere, zakelijke en institutionele beleggers - zullen nadenken over de vraag 'who is to blame?'.
Wat gaat volgen is een lawyers paradise. Er worden class actions gestart. De astronomische bedragen die nu worden genoemd in allerhande reddingsplannen en noodvoorzieningen, zullen weerkeren. Maar dan als bedragen in het kader van aansprakelijkheidsstellingen.
Er zal een discussie komen over de rol van bestuurders, commissarissen, overheden, toezichthouders, consultants en speculanten. Over onverantwoorde risico's en bonusstructuren. Een deel van die discussies loopt reeds. Eentje mis ik er: over de rol van accountantskantoren. Zie in dit verband ook mijn vorige weblog.
Maar het zal niet lang meer duren voordat de accountantskantoren onder vuur komen te liggen. Hoe hebben zij de risico's van allerhande financiële producten en hypotheekportefeuilles beoordeeld? Hebben zij de producten en risico's eigenlijk wel begrepen?
Zijn alle betrokken entiteiten - special purpose vehicles - waarin producten en risico's zijn ondergebracht eigenlijk wel op de relevante balansen verschenen? Met welke intensiteit en diepte is de accountantscontrole uitgevoerd? Was er eigenlijk wel sprake van toereikende controle-informatie op het moment dat de accountantsverklaring werd afgegeven?
Deze en vele andere vragen zullen tijdens de class actions ongetwijfeld naar boven komen.
En wat doen de accountantskantoren thans? Die aanschouwen het debat muisstil. Zal wel te maken hebben met geheimhoudingsplichten. Of hebben ze ditmaal - als vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer, een eretitel - geen opvattingen?
Alhoewel, muisstil? In Nederland gaat Deloitte zich alweer roeren. Onlangs werd onder meer de volgende passage op de website aangetroffen:
'Een moeilijk onderdeel van het reparatieproces betreft het herstel van vertrouwen in de integriteit van de organisatie. Een glas goodwill vul je langzaam, druppel voor druppel. Echter, als het glas omver valt loopt het in één keer leeg! Het vullen van het glas zal de nodige tijd vergen. Waar rook is, is vuur. Ook al brandt het elders, hier zien de stakeholders rook. De zekerstelling van de bonussen zal de perceptie van de tone at the top geen goed doen. De medewerkers zijn een cruciale schakel in het herstellen van het vertrouwen. Integriteit bestaat in feite uit drie separate elementen: gelegenheid, druk en rechtvaardiging. Gelegenheid tot niet-integer gedrag bestaat altijd. Immers gelegenheid is een synoniem van ondernemen. Echter, wanneer gelegenheid gepaard gaat met druk (behoud van baan, bonus, targets) en de medewerkers voor zichzelf een rechtvaardiging zoeken (bijvoorbeeld hun perceptie van de tone at the top) waarom zij onder deze specifieke omstandigheden gebruik kunnen maken van de gelegenheid, is het gevaar op niet-integer gedrag zeer groot. Integriteit wordt niet alleen gewaarborgd door het hebben van een gedragscode gekoppeld aan een bewustwordingsprogramma. De financiële instellingen zullen het onderste uit de kan moeten halen om te tonen dat hun medewerkers bewust zijn en bewust blijven van het belang van integriteit. Ook hier zal monitoring een vereiste zijn.'
Om vervolgens - na al deze platitudes - te bepleiten dat er meer gedaan moet worden aan compliance, risicomanagement en integriteit. Oh ja, als u wilt kan Deloitte daarbij een handje helpen.
Reacties (19) | Reageer
Geplaatst door marcel - 11-10-2008 18:01:55
Allen, bedankt voor de reacties. Goed dat jullie de discussie wel aangaan.
Herman, niet te snel zeggen dat achteraf en van afstand praten makkelijk is. Er zijn velen - zie op deze site met name Jules Muis - die ook vooraf hebben gewaarschuwd. Van een accountant die een opdracht heeft aanvaard en uitvoert, mag best - zowel vooraf als achteraf - gevraagd worden of hij de risico's goed begrijpt en de opdracht wel kan uitvoeren.
Dat er achteraf vragen opkomen is niet zo gek. Die mogen ook best gesteld worden, zeker vanuit de academische optiek. Blijft dus jammer dat er zovele collega's nog steeds geen gehoor geven, ondanks de oproep van Tom Nierop.
Laat hen de kritiek weerleggen met gedegen argumenten. Laat hen uitleggen wat wel goed is gegaan. Niet alleen langs de lijnen van de regels, maar ook vanuit het managen van terechte verwachtingen. Kortom debat, ook over de rol van de accountant. Opdat we ervan kunnen leren. Het gaat niet - en laat ik dat eventuele misverstand wegnemen - om de schandpaal. Daar zijn - zonodig - anderen voor!
Geplaatst door Herman van Brenk - 11-10-2008 12:41:36
Achteraf en/of van een afstand praten is altijd eenvoudig. Bezinning over de rol van de accountant in deze crisis en de toekomst van ons beroep lijkt mij gewenst. Gisteren heb ik op Nyenrode een hoorcollege gevolgd over de kredietcrisis. De kernvraag van het betoog was of wij begrijpen wat het risico is. De huidige crisis lijkt veroorzaakt te zijn door allerhande ingewikkelde producten, waarover de bankiers al geen controle meer hadden. Door het meervoudig opknippen, verhandelen en weer samenvoegen van leningen is de financiële wereld het overzicht verloren. Begrepen zij het risico van deze producten nog wel? Ik denk van niet. Maar als de bankiers het niet meer weten, weten de accountants het dan wel? Wij zullen de risico's bij het aanvaarden van opdrachten beter moeten managen. Als de risico's te groot zijn, dan mag de opdracht niet worden aanvaard, moet een risicopremie worden gevraagd óf moeten voldoende experts worden ingezet. Het risico bewustzijn van accountants moet dus omhoog. Of moeten wij het accountantsberoep nationaliseren, zodat onze fee niet meer wordt betaald door onze klanten? De vraag is namelijk of onze klanten wel bereid zijn om de extra risicopremie voor het aanvaarden van een opdracht te betalen. Een antwoord op deze vragen heb ik ook niet. Daarom is het goed dat deze discussie actief wordt gevoerd.
Geplaatst door Beancounter - 10-10-2008 14:03:17
Een uitstekende column van Marcel. Goed om te zien dat er vanuit het beroep in ieder geval levendig op gereageerd wordt. En wie vandaag de Telegraaf heeft gezien weet dat de geest al uit de fles is; in de huidige hectiek was daar na de column van Marcel maar een paar dagen voor nodig...
Geplaatst door Bas - 10-10-2008 12:34:44
Beste Marcel, Helemaal top dit artikel.
En ow ja Leon ik denk dat jij de spijker aardig op zijn kop slaat met jou opinie. Waar kan ik die opinie lezen of moet ik weer gaan googlen zoals vroeger.
groeten,
Bas
Geplaatst door Marcel - 9-10-2008 21:48:59
Beste Paul,
zie bijvoorbeeld de volgende passage in het ACAP-rapport over de toekomst van het accountantsberoep:
'An important requirement of Sarbanes-Oxley is that audits of U.S. public companies are to
include evaluation by the independent auditor of the effectiveness of a company’s system of
internal control. While there were initial complications in implementing this requirement, it
now seems to be working generally as intended and is a watershed event that has improved
and will continue to improve financial reporting. An effective system of internal control is
critical to the timely and accurate recording of transactions, to the safeguarding of assets, and
ultimately to reliable financial reporting.'
Je verwijst naar PWC/AIG en dus de Amerikaanse regelgeving (maar waarom zou de verantwoordelijkheid hier daadwerkelijk anders zijn?). Hieruit blijkt de verantwoordelijkheid van de accountant voor internal control issues (en ik voeg daaraan toe 'material weaknesses'). Die verantwoordelijkheid maakt mijns inziens dat je meer moet dan louter signaleren en praten. De AIG-casus zou - vide de verslagen van het Audit Committee - kunnen worden uitgelegd als 'pappen en nathouden' in plaats van doortastend optreden. De tijd zal het leren, althans mocht het ooit tot een rechterlijk oordeel komen.
Groet,
Marcel
Geplaatst door Paul Wiersum - 9-10-2008 20:52:12
Beste Marcel,
Wederom een interessante discussie.
Met name de vraag of de accountants de risico's wel hebben begrepen is een interessante, die onlosmakelijk gekoppeld kan worden, dat het plaatsen van de handtekening, achteraf veel vragen zal brengen richting accountant.
Op basis van de geschetste situatie PWC / AIG vraag ik je hierbij wat PWC meer had moeten doen dan constateren, melden en opnemen in een audit rapport?
Reeds eerder hebben wij communicatie gevoerd mbt het publieke debat dd 24 juni 2008, ten kantore van NIVRA, waarin voor meer transparantie van risicoparagrafen in het jaarverslag wordt gepleit, mede verzorgt door Eumedion. Ik herken in jouw tekst veel overeenkomsten met het debat, maar vraag mij af of de accountant een verantwoordelijke rol toebedeeld moet krijgen wat de betreft de discipline van risicomanagement.
Geplaatst door Marcel - 9-10-2008 19:42:11
Vandaag een persbericht vanuit IFAC: even aan de buitenwereld laten zien dat het accountantsberoep heeft geconstateerd dat er iets aan de hand is op de kapitaalmarkten.
Zie: http://www.ifac.org/MediaCenter/?q=node/view/595
Geplaatst door Marcel - 8-10-2008 20:25:32
Zoost - het blijft jammer dat je in nevelen gehuld blijft - we staan weer wat dichter bij elkaar. Het zijn de woorden 'beschuldigen' en 'ter discussie stellen van de competentie'en de manier van vragen geweest die mij jou in de hoek van het Accounting Establishment deden plaatsen (dat bestaat echt!). Excuses daarvoor. Temeer daar we beiden 'bezorgde burgers' zijn.
Je observaties over hebzucht, commercie en zelfregulering lenen zich voor een aparte blog. Wellicht waag ik me er nog eens aan, maar nu niet.
Wel reageer ik op je opmerking over de verantwoordelijkheid van de accountant. Die gaat wat mij betreft toch echt verder dan alleen de handtekening bij de cijfertjes. Zo zijn er niet voor niets tussentijdse bijeenkomsten met bijvoorbeeld het Audit Committee.
Lees in dit verband vandaag het NRC over de hoorzittingen inzake AIG. Deloitte heeft in die kwestie eerder waarschuwingen gegeven. Zie vooral ook de verslagen van het Audit Committee zoals weergegeven op de site van de Amerikaanse onderzoekscommissie. De verslagen tonen dat accountants wel steeds waarschuwen voor risico's en dergelijke. Maar de vraag is of ze - gegeven hun verantwoordelijkheden, ook die jegens het maatschappelijk verkeer - niet meer moeten doen dan zien, signaleren en waarschuwen.
Indien het zou gaan om wel zien, maar niet (laten) ingrijpen, komt een deel van de schuld van het probleem - mijns inziens terecht - wel degelijk bij de accountant te liggen. Zie hier de voeding voor claims en class actions.
Saillant is dat PWC VS juist vandaag voor een kleine 100 miljoen dollar schikt in een oude zaak rond AIG. Het zullen vast niet de laatste dollars zijn die accountants aan beleggers zullen (moeten) betalen. Wordt vervolgd!
Geplaatst door zoost - 8-10-2008 19:57:30
Marcel, ik behoor zeker niet tot het 'accounting establishment'. Je hebt ook niet op mijn lange tenen gestaan. En ik zie ook niet in hoe je mij kan betichten van 'shooting the messenger'. Als je mij ergens moet plaatsen in het spectrum, dan mag je mij plaatsen in de hoek van de bezorgde burger.
Wat ons scheidt is ons vertrouwen in het beroep. Jij rekent / hoopt nog op een kritisch zelfonderzoek van de beroepsgroep, ik ben hier zeer cynisch over. Dat kritisch zelfonderzoek gaat niet plaatsvinden. En dat hoeft ook niet als wij het erover eens zouden zijn dat de accountant "gewoon" een verklaring geeft bij de cijfertjes, en niet meer. Maar jij pretendeert dat een accountant voor meer verantwoordelijk zou zijn. Daar is niets van gebleken in het verleden, en nu ook weer.
Frapant in dit verband is het feit dat er geen enkele analyse van de kredietcrisis een verwijzing wordt gemaakt naar de accountants, behalve in de analyse van de accountats zelf. Een zware overschatting van de rol van accountants door de accountants zelf.
Accountantskantoren zijn commercieele instellingen met een winstoogmerk. Dat is nummer 1, de rest is bijzaak. Dat lijkt mij duidelijk. De kwaliteits cyclus in de Big 4 is niet gericht op het leveren van een kwalitatief goede audit, maar op het voorkomen van het aansprakelijk gesteld kunnen worden. Hebzucht heerst. Zelfregulatie werkt niet.
Er is m.i. maar één manier om hier een einde aan te maken en dat is het nationaliseren van het accountantsberoep, en de fee's te laten betalen uit een accountantsbelasting. Daarnaast zouden accountants werkzaamheden kunnen uitvoeren namens de toezichthouders.
Geplaatst door Marcel - 8-10-2008 18:30:43
En verder in het rapport:
'All parts of the accountancy profession – preparers,
standard-setters, and auditors – must learn from the last
year and strengthen the fair value model. They need to
define the parameters where profits and losses are struck
under fair value. Poor quality loans sliced, diced and
parcelled up in a new wrapping with an AAA sticker should
not be accepted as assets worth billions of pounds or
dollars. Banks balance sheets which included these CDOs
did not represent a ‘true and fair’ picture – and even other
banks’ willingness in early 2007 to buy them at a falsely
high price does not change that fact. The credit crunch is
not another Enron as far as the accountancy profession is
concerned – though in the extensive use of off-balance
sheet vehicles there is a superficial resemblance – but
preparers and auditors of accounts in the affected
organisations legitimately face questions. If credit ratings
agencies and mortgage brokers are most culpable, the
accounting profession must learn the lessons from its
various roles in this sequence of events.'
Het is een begin. Maar ook niet meer dan dat.
Geplaatst door marcel - 8-10-2008 18:29:27
Anonymus. Ik ben kennelijk weer eens op een lange teen gaan staan. Kan het 'accounting establishment' nu echt niet tegen kritiek? Wat is dat nu om elke vraag met een wedervraag te beantwoorden? Het gaat niet eens zozeer om mijn vragen, maar veel meer om de vragen die uit het maatschappelijk komen. Vragen om duidelijkheid. In plaats van antwoorden doen we aan 'shooting the messenger'.
Het ontgaat de lezers wellicht dat mij weblog meer ging om de potsierlijke reactie zijdens een accountantskantoor: meer risicomanagement, meer compliance, meer integriteit. Juist ja, dienstverlening in plaats van zelfreflectie. Zit het maatschappelijk verkeer nu op deze dienstverlening te wachten of op de bedoelde antwoorden?
Desondanks ben ik blij met de reactie. We zijn ten minste in gesprek.
In Engeland is er slechts vanuit ACCA gereageerd. Met een zuinige opmerking: 'And perhaps we accountants haven't said no enough, either.'
Zie voor vervolg volgende reactie.
Geplaatst door zoost - 8-10-2008 17:03:27
Marcel, wat hadden de accountants moeten doen dan? Of wat moeten ze alsnog doen? Had men moeten ageren tegen de structured finance producten? Tegen het shadow banking systeem, tegen de fiat currency, tegen te veel rood staan, tegen subprime hypotheken? Tegen hebzucht. Tegen hoge overheidsschulden, tegen hoge LIBOR tarieven? Moeten accountants ageren tegen hoge huizenprijzen. Tegen hoge beloningen, tegen hoge fees? Tegen mark to marked, of mark to model. Tegen credit ratings.
Probeer je eens voor te stellen dat accountantskantoor X een persbericht had uitgedaan in 2004. Wat had daar in moeten staan? Had men daar consequenties uit moeten trekken, had men klanten moeten afstoten, was dit ten koste gegaan van het commercieel belang van dat kantoor. Ah. Daar zal wel een deel van het antwoord zitten.
P.S. Ik ben al jarenlang trouw lezer van ondere andere de RGE Monitor van Roubini, een onafhankelijk econoom, geen accountant.
Geplaatst door Marcel - 8-10-2008 15:14:03
Zoost, het is jammer dat je anoniem blijft.
De woorden 'beschuldigingen' en 'in twijfel trekken van de competentie' laat ik graag aan jou. Ik constateer niet meer en niet minder dan dat de 'zekerheidsverschaffers' bij uitstek in deze onzekere tijden muisstil zijn. Dat is vreemd en roept de vraag op waarom dat zo is. Juist nu steeds meer boven gaat komen over de complexiteit van financiële producten, de - mogelijk - onaanvaardbare risico's die daarmee samenhingen, het buiten de balans plaatsen van - naar nu blijkt sterk in waarde verminderende - bezittingen e.d., komen de door mij gestelde vragen op. En niet alleen ik vraag om een antwoord van het accountantsberoep - eerst en vooral van degenen die er midden in zitten - dat doen inmiddels ook anderen. Zie de webogs waar ik eerder naar verwees en de discussies die inmiddels ook elders (UK, VS) lopen. Maar zie ook de pleidooien van Jules Muis die al voor het uitbreken van de crisis scherpe analyses gaf. Of in de VS een person als Rubini.
Geplaatst door zoost - 8-10-2008 14:14:42
Vragen stellen is makkelijker dan deze beantwoorden. Als je vertelt waarom ook jij hier geen mening over hebt, is je vraag al deels beantwoord.
Ik zal je vragen ook proberen te beantwoorden. Je vraag begint met het in twijfel trekken van de competentie van accountants. Beschuldigingen moeten m.i. altijd samengaan met bewijs of in ieder geval de basis van een vermoeden. Ik vermoed dat de accountants van alle zakenbanken het vaktechnisch allemaal prima kunnen verantwoorden. Ook de accountants van kopers van structured finance producten zullen dat kunnen. Dat is eigenlijk ook niet relevant voor je tweede deel van de vraag, waar ik eerder op in ging.
Namelijk, waarom horen we niets van de accountants. Nogmaals de mening van accountants in deze is m.i even waardevol als de mening van de bakker op de hoek in deze. Een accountant signaleert geen macro-economische trends, en toets de bedrijfseconomische beslissingen van een bedrijf ook niet. Een accountant signaleert ook geen risico's, anders dan risico's voor de juistheid en volledigheid van de jaarrekening. Een accountant stelt achteraf vast. Meer kunnen we er niet van maken. Dat doet dan ook niemand, behalve de accountant die zijn rol overschat.
Het zou de discussie helpen als je niet alleen de vraag stelt maar ook met een (deel van) het antwoord komt. Je bent zelf het bewijs. Waarom horen we niets van accountants?
Geplaatst door Marcel - 8-10-2008 10:30:26
Zoost en Koopmans signaleren terecht dat accountants ergens hun handtekening onder zetten en nuchter op een peildatum ergens de waarde van vaststellen (of beter: toetsen). Maar daar gaat mijn blog niet over, Het gaat erover of de accountants wel in voldoende mate wisten waar die handtekening onder werd gezet en hoe de waarde diende te worden bepaald. Deze en andere vragen worden door mij opgeworpen, alsmede in deze en de vorige blog: hebben accountants een mening over (hun rol bij) de kredietcrisis? Waarom horen we nu niets uit het beroep of van de academen onder ons? Zie ook de bijdragen van Leon van den Nieuwenhuijzen en Tom Nierop. Kortom: de opmerkingen van Zoost en Koopmans leiden de aandacht af van waar het mij om gaat.
Geplaatst door L. Koopmans - 8-10-2008 9:30:22
Ik ben het met reageerder Zoost eens. Een accountant heeft geen mening over portefeuillespreiding en risico's van beleggingen. Dat is de verantwoordelijkheid van de bankmanagers. Een accountant stelt op een peildatum de waarde van de beleggingen die banken hebben vast. Of die nu 0, 20 of 60 procent zijn gedaald, een accountant moet dat alleen vaststellen, niet meer en niet minder.
Geplaatst door zoost - 7-10-2008 23:09:14
Zou het kunnen dat niemand de accountants aanspreekt, omdat niemand van de accountants verwacht dat zij risico's zouden signaleren en openbaren? Nee, want dat doen accountants niet. Een accountant zet zijn handtekening en verder niets.
Probeer je eens voor te stellen dat een accountant aan de markt kenbaar maakt dat bedrijf X (voorbeeld) in de waarderingen van kredieten de "downside" risk van de waardedaling van het onderliggende asset niet heeft meegenomen. Probeer je dat eens voor te stellen. Nee toch.
Geplaatst door marcel - 7-10-2008 21:10:00
Beste Leon,
heb je uitstekende stuk (en dat van Tom Nierop trouwens ook) gelezen. Zoals vaker zijn we het eens. Ben benieuwd naar de reacties van de collega's van de kantoren en universiteiten. Of blijft het weer oorverdovend stil?
Groeten,
Marcel
Geplaatst door leon van den Nieuwenhuijzen - 7-10-2008 19:50:16
Beste Marcel,
We dragen dezelfde boodschap uit. Jij hebt het over muisstil, ik heb het over slaap zacht! zie mijn opinie "De Wereld staat in brand en wat doen accountants?". Onbegrijpelijk dat we - Bestuur Nivra en Big Four - niet de krachten bundelen en van ons laten horen!