De AIG-casus als voorbeeld

maandag 13 oktober 2008 | 4 reacties

Mijn vorige weblog riep de nodige reacties op. De reacties gaven ondersteuning, maar soms lijkt het er ook op dat je je dient te verdedigen voor het feit dat je kritische vragen stelt. Achteraf en aan de zijlijn.

Daarom in deze weblog niet zozeer vragen, maar een 'redengeving' om te laten zien waar die vragen vandaan komen. Ik doe dat aan de hand van de AIG-casus. Het Amerikaanse congres heeft zich hierop gestort en hield de afgelopen week een hoorzitting. Ter gelegenheid waarvan op het WorldWideWeb de nodige informatie openbaar is gemaakt.

Ik geef hier een korte (subjectieve) selectie. Excuses voor de vele citaten en feitelijkheden, maar daarmee beoog ik de lezer te informeren - opdat deze zelf kan oordelen. Wie meer food for thought wil verwijs ik naar http://oversight.house.gov/story.asp?ID=2211, alwaar de basisstukken zijn te vinden.

Even vooraf: AIG staat voor American International Group. De Federale Overheid in Amerika nam deze verzekeraar onlangs over. Hier was 85 miljard dollar mee gemoeid.

Voorts: ik licht er zaken uit die zien op de rol van de accountant, in casu PwC. Niet dat deze de teloorgang van AIG heeft veroorzaakt. De vraag is echter of de accountant die teloorgang had zien aankomen, adequaat heeft gehandeld en de pijn eventueel had kunnen verzachten.

Meeting Audit Committee 15 januari 2008

De accountant rapporteert aan het Audit Committee onder meer: 'The significant deficiency in controls over the financial close process is the most significant deficiency and recapped that at the end of the second quarter there were concerns that without additional management procedures and a reduction in late adjustments and new errors, the financial close significant deficiency could rise to the level of material weakness.'

PwC heeft zich voorts de vraag gesteld of de verantwoording over het tweede kwartaal wel juist is geweest en of er geen material misstatement or omission in aanwezig was. In de notulen wordt aangegeven dat het management van AIG reeds eind november 2007 door PwC op het gevaar van een material weakness relating to the risk management op bepaalde gebieden was gewezen.

Voorts geeft PwC aan dat de rollen en verantwoordelijkheden van diverse functionarissen op het gebied van Enterprise Risk Management en Finance niet helder zijn. En de accountant komt tot het volgende: 'He expressed PEC's concern that this weakness may have resulted in a material disclosure error and that it could result in an income statement and/or disclosure error in the future if it was not addressed.'

KPMG en Deloitte zijn door AIG om advies gevraagd. 'KPMG agrees there is a spread between the cash valuation and the corresponding derivative valuation, but it is very difficult to confirm or audit.' De accountant van PwC 'stated that the current documentation for the adjustment to derivative from cash is not on the level of evidence to support an audit'.

Meeting Audit Committee 7 februari 2008

Wederom wordt besproken ‘PwC's assessment that a material weakness existed' bij de jaarafsluiting 2007. 'Management did not agree with PWC's conclusion that certain errors in the valuation process would not have been found by Enterprise Risk Management or Internal Audit.' Buiten de aanwezigheid van het management licht de accountant het Audit Committee voor over de vier redenen behind the material weakness, te weten:

Errors were identified by PWC which had a gross impact of $800 million.
During the process certain data points arose like the collateral disputes where the process of pushing to fully understanding their impact came from PWC and not from AIG.
The oversight of the process in PWC views was not effective and lacked the appropriate challenge and debate.
Management's position that the compensating controls put in place by Management after the concerns over the process raised by PWC was not compelling as they did not operate effectively.

Meeting Audit Committee 26 februari 2008

Tijdens deze vergadering duikt een nieuwe material weakness op en wel op fiscaal gebied. Om de ernst van de gebreken bij AIG kracht bij te zetten stelt de accountant dat er weliswaar goede vorderingen zijn gemaakt, maar ook 'the financial close significant deficiency is a close call, notwithstanding the significant efforts shown, and the new significant deficiency is also a close call that needs be addressed in 2008'.

Een close call kan in deze worden vertaald als 'het voordeel van de twijfel'. Ergo: de accountant stond met de pen klaar om in deze in azijn te dopen, maar deed het toch maar niet.

Brief Department of Treasury aan directie AIG 10 maart 2008

Een afdeling van het Ministerie van Financiën, de toezichthouder Office of Thrift Supervision, stelt de directie van AIG in maart in kennis van de zorgen die zij heeft. Zorgen die mede gebaseerd zijn op overleg met accountant PwC. Zorgen die zien op het controleproces binnen AIG, waarbij sprake is van een gebrek aan 'critical elements of independence, transparency, and granularity'.

Verder wordt aangegeven dat 'a material weakness exists within corporate management's oversight of AIGFP's super senior Credit Default Swap (CDS) valuation process and financial reporting'.

AIGFP (Financial Products) was het onderdeel van het concern waar zich, naar later bleek, de financiële pijn was genesteld.

De toezichthouder stelt dat onder meer uit discussies met PwC was gebleken dat 'AIGFP was allowed to limit access of key control groups while material questions relating to valuation' aan de orde waren: Enterprise Risk Management, de Corporate Comptroller en de CFO van de Financial Services Division, waren buitenspel gezet.

In de brief worden nog andere, ernstige gebreken aan de orde gesteld waarna AIG wordt verplicht maandelijkse voortgangsrapporten in te dienen.

Meeting Audit Committee 11 maart 2008

Een dag later is er een meeting met het Audit Committee. Uit de thans openbaar zijnde notulen blijkt niet dat de brandbrief van een dag eerder is besproken.

Wel maakt de accountant een opmerking die in lijn ligt met die brief: 'A new material weakness in control over the super senior valuation process and oversight thereof and a new significant deficiency in control over access, roles and responsibilities of critical control functions. He said that the new material weakness resulted from the large errors in connection with the models used by AIGFP, the lack of timely evaluation of key data on the negative basis and collateral issues to the AIG level, and the fact that AIGFP had designed a valuation process that did not allow the involvement of Enterprise Risk Management and the AIG Finance function in developing the approach.'

De lezer heeft tot nog toe twee niveaus van tekortkomingen kunnen waarnemen: significant deficiencies en material weaknesses. De laatste zijn het ernstigst. Alhoewel, in het licht van voorgaande alinea geeft de accountant de waarschuwing 'that in many respects the new significant deficiency is more important than the material weakness'.

Voorts signaleert hij dat de problemen zich niet alleen ten aanzien van AIGFP voordoen 'and until the root cause issues are addressed, AIG will continue to be at risk for surprises, delay or restatement'.

Vervolgens concretiseert de accountant zes probleempunten die de problemen veroorzaken.

Meeting of Directors 8 mei 2008

In een vergadering van directeuren in aanwezigheid van hun bankiers is de accountant ook aanwezig. Hij stelt onder meer: 'That PWC continues to be comfortable with the AIG process and results.' En ‘PWC continues to be comfortable with Management's judgements in both the December 31, 2007 and March 31, 2008 valuations.'

Verklaring accountant Joseph Denis 4 oktober 2008

De onderzoekscommissie van het Amerikaanse congres - die alle hier aan de orde gestelde documenten openbaar heeft gemaakt - heeft een voormalig interne accountant die binnen AIG werkzaam was, gehoord. Deze accountant had eerder in de openbare praktijk en bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC gewerkt.

Deze accountant, Joseph Denis, heeft vorig jaar ontslag genomen bij AIG. Dit omdat hij van mening was dat hij zijn functie niet goed genoeg kon uitoefenen en door de hoogste leiding binnen AIG onder druk werd gezet om bepaalde controlehandelingen niet te doen, dan wel bevindingen niet te rapporteren.

De verklaring van deze interne accountant is lezenswaardig. Hij werd aangesteld om de door PwC geconstateerde gebreken in de interne controle op te lossen. Hij kreeg twee zeer goede beoordelingen en dito bonussen van de hoogste leiding.

Tot hij te kritisch werd. De heer Cassano, voormalig president van AIG, stelde onder meer: 'I have deliberately excluded you from the valuation of the Super Seniors because I was concerned that you would pollute the process.'

Joseph Denis legt vervolgens uit dat: 'My belief is that the 'pollution' Mr. Cassano was concerned about was the transparency I brought to AIGFP's accounting policy process.'

Over de redenen van zijn ontslag heeft Denis een gesprek met de chief auditor, het hoofd van de interne accountantsdienst van AIG en dus een superieur van Denis, die daarna stelde dat Denis door de opstelling van Cassano geen andere keuze had dan ontslag te nemen.

Denis had echter niet alleen een gesprek met de chief auditor van AIG, maar ook met de externe: PwC. We spreken dan over oktober 2007. Hoewel minder gedetailleerd dan ten overstaan van de interne accountant, wordt PwC door Denis van de kern van zijn ontslagredenen op de hoogte gesteld.

Reacties

Geplaatst door Georg Kellersmann - 14-10-2008 21:38:11

Interessante selectie, door het onderzoek van het Congres komen stukken in de openbaarheid die normaal alleen insiders zien.
Meest opvallend is eigenlijk de stellingname van PWC op 8 mei, die enige keer dat er buitenstaanders aanwezig zijn. Na alle kritiek is PWC dan ineens "comfortable with process and results". Dat lijkt de kritiek te ondersteunen dat accountants teveel aan de zijde van hun opdrachtgever staan, en derden/het maatschappelijk verkeer niet informeren over problemen.

Geplaatst door Marcel - 14-10-2008 21:32:21

Beste Herman,

het vermanende in jouw richting valt wel mee hoor. Juist jij, afkomstig van een van de grote kantoren schroomt niet te reageren op deze site. Waarvoor hulde, zeker nu je een relatieve jongeling bent.

Het irriteert mij meer dat een groot deel van het Accounting Establishement juist in deze tijden niet thuis geeft. Het toont de onvolwassenheid aan van de ontwikkeling van de accountancy. Niet omdat ik het zeg, maar omdat er steeds meer van dit soort geluiden van buiten komen. Des te opvallender dat de vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer, maar veel beter: de zekerheidsverschaffer bij uitstek, de accountant nu niet thuis geeft. Ik zou haast zeggen dat het de maatschappelijke plicht is. Maar we zullen moeten wachten tot het openbaar worden van de cijfers van financiele instellingen. Ben benieuwd naar de afwaarderingen en nog meer naar de motivering daarvan.

Ondanks mijn kritische houding, de casus AIG toont wat mij betreft aan dat het stellen van vragen (bijvoorbeeld: wat waren de overwegingen ten aanzien van de 'close call') terecht is, gaat het te ver nu reeds te concluderen dat accountants het verkeerd hebben gedaan. Je bent dan te snel en daarvoor bestaat (nog) onvoldoende bewijs. Dat geldt ook voor de doorverwijzing die ik net gaf naar de weblog van Richard Murphy.

Zoals eerder gesteld gaat het ook niet om de schandpaal. Het gaat erom te leren en te voorkomen dat het nogmaals plaatsheeft. Temeer daar er zovelen waren die waarschuwingen hebben uitgedeeld. Over onverantwoorde risico's. Over complexe producten. Over perverse beloningssystemen. Kortom: over onderwerpen die de accountantscontrole raken.

Geplaatst door Marcel - 14-10-2008 21:21:35

De discussie die op deze site wordt gevoerd over de rol van accountants in de huidige turbulentie op de financiele markten, wordt ook in het buitenland gevoerd. Zelfs over Nederlandse banken. Zie de weblog van Richard Murphy:

Fortis’s accounts were jointly audited by KPMG and PricewaterhouseCoopers - two of the big four practices. They have received audit fees running into tens of millions. But they seemingly failed to give investors an indication that Fortis was heading for severe problems.

‘The basis of an audit is the assessment of risk,’ said forensic accountant Richard Murphy. ‘These people, I believe, fundamentally failed to assess risk. They were responsible. That’s what their job was. They didn’t do it. We have to look at different audit systems for the future [and in the UK] the National Audit Office should now be protecting the taxpayers’ investments in banks. We can’t rely on the big four.’

Auditors at Bradford & Bingley, Northern Rock and a host of other institutions [also] failed to sound the alarm over the significant risks in these businesses.

KPMG and PricewaterhouseCoopers prefer not to discuss Fortis’s case, though representatives say it is unfair to pin the blame for destruction of global firms solely on them. They argue that credit rating agencies who gave ‘Triple A’ assessments of sub-prime bonds, and regulators who failed to bear down on over-leveraged institutions, must also share responsibility.

Two things follows:

1) KPMG et al say they audited within the rules, i.e. they confirmed ‘market value’, but what they do not say is they set the rules, and they were also responsible for suspending the previous rule that required a ‘true and fair over-ride’ meaning that the auditor had to do more than follow the rules.

2) There is no future for those who set the rules wrong. the Big 4 did that. Amongst the money things we’ll have to get right are new rules for auditing, as well as accounting. But in the meantime I cannot see who but the National Audit Office (with all its faults) that can protect HMG’s investments in banks.

Geplaatst door Herman van Brenk - 13-10-2008 20:42:15

Hoi Marcel. Bedankt voor je 'vermanende' woorden die je als reactie in je vorige weblog aan mij schreef. Ik vind het mooi om te zien hoe je je kritische vragen in de vorige weblog nu verder hebt uitgewerkt in een concrete casus. Dit is erg verhelderend.

Overigens vind ik de casusbeschrijving best schokkend. De accountant(s) hebben het nodige gesignaleerd en gemeld. Toch lijkt dit niet echt geholpen te hebben. Mag ik dan concluderen dat de rol van de accountant(s) in deze kwestie (te) beperkt is geweest? Of ben ik dan iets te snel in mijn conclusie?

De kwestie van het ontslag van de interne accountant spreekt wat mij betreft boekdelen over de control environment van de onderneming zelf. Zoiets mag toch niet plaatsvinden? Of is dit te idealistisch gedacht?