Nogmaals over een jaarverslag

woensdag 18 maart 2009 | 10 reacties

In journalistieke kringen doet het woord canard opgeld: 'journalistieke misser'. Nu ben ik geen journalist, maar een blogger brengt en maakt ook nieuws.

In een vorig weblog reageerde ik op het bericht dat E&Y stopt met de publicatie van een jaarverslag. Voor de goede lezer droop het sarcasme er vanaf. Via de website verscheen een reactie vanuit het NIVRA, van Berry Wammes. Die reactie lezende zou de gedachte op kunnen komen dat ik het geheel verkeerd zie. Dat ik met een canard ben gekomen.

Wammes stelt dat het niet erg is dat accountantskantoren geen jaarverslag publiceren. Het is voor hen niet verplicht, ze hebben geen externe aandeelhouders. Wel is het belangrijk - gegeven de publieke functie - dat ze transparant zijn. Vervolgens verwijst hij naar het door de wetgever verplicht gestelde transparantieverslag.

Ik ben het deels met Wammes eens: het gaat er niet om of er wel of geen jaarverslag is. Het gaat erom dat de accountantskantoren transparant zijn en voldoende informatie verstrekken. Maar mocht Wammes serieus van mening zijn dat het openbaar maken van een transparantieverslag zoals door de wetgever is bedoeld daartoe voldoende is, dan verschil ik ernstig met hem van mening.

De eisen die in artikel 30 van het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta) aan het transparantieverslag worden gesteld zijn haast lachwekkend. Het gaat om minimale eisen. Zo dient er op hoofdlijnen te worden gerapporteerd over de juridische en organisatorische structuur, het netwerk waarvan deel wordt uitgemaakt, de beheersstructuur en het stelsel van kwaliteitsbeheersing.

Qua financiële gegevens hoeft slechts de omzet te worden vermeld, onder te verdelen naar wettelijke controles en overige dienstverlening. Voorts enige informatie over de beloning van externe accountants. Over dat laatste had ik op deze site al eens een aardige discussie met beroepsgenoten.

De accountantskantoren hebben de boodschap van de regelgever goed begrepen: op hoofdlijnen rapporteren.

Kijkend naar de transparantieverslagen van de grote vier lijkt het op diverse onderdelen haast meer om reclamefolders te gaan dan om verantwoordingsdocumenten. Het in de verslagen opnemen van frases over missie en waarden lijkt meer op marketing dan op het afleggen van verantwoording. Bij dat laatste gaat het er namelijk om op welke wijze inhoud is gegeven aan de missie en de waarden.

Laat ik het concreet maken: 'Failure to comply on the part of any partner or professional will factor into promotion and compensation decisions, and ultimately could lead to other disciplinary measures including separation from Ernst & Young accountants.'

Het is een mooie zin in het transparantieverslag. Maar het geeft geen informatie. Hoe vaak was er sprake van een 'failure to comply'? Wat zijn daar de oorzaken van? Welke maatregelen zijn genomen om herhaling te voorkomen? Hoe vaak zijn er sanctionerende maatregelen genomen? De antwoorden op dit type vragen geven wél relevante informatie. Zonder dit type vragen en bijbehorende antwoorden - maar er zijn tientallen voorbeelden aan te halen - is het transparantieverslag nutteloos en kan het achterwege blijven wegens een gebrek aan tastbare inhoud.

Nog een voorbeeld? E&Y laat zien dat met de wettelijke controle, andere accountantsdiensten, de belastingpraktijk en transactie-advisering in totaal ruim 640 miljoen euro omzet wordt behaald, waarvan 211,2 miljoen euro met de wettelijke controle. Daarmee wordt voldaan aan de eis zoals opgenomen in artikel 30 Bta. Maar tot welke winst heeft deze omzet geleid? Wat zijn de vergelijkende cijfers? Is de omzet gedaald of gestegen? En ook niet onbelangrijk: wat is de vermogenspositie van de organisatie?

Kortom: het huidige transparantieverslag is lachwekkend nietszeggend. Je kunt dat wijten aan de wet- en regelgevers, maar net zo goed aan de wijze waarop accountantskantoren er invulling aan geven. Minimalistisch. In de literatuur wordt dat creative of ook wel literal of minimal compliance genoemd.

Waar het mij in de kern om gaat is niet de discussie over een jaarverslag. Of over de beloningen van accountants. Of het organisatiemodel van het accountantskantoor. Of de overstap van een bestuursvoorzitter van een kantoor naar een klant. Of de vraag of accountants in voldoende mate op risico's bij financiële instellingen hebben gewezen. Het zijn allemaal onderwerpen waarover ik eerder schreef en vanuit het Accounting Establishment verweer en kritiek kreeg. En van daarbuiten - ook bilateraal buiten de blogs om, ook van mensen die zelf bij een groot kantoor werken of werkten - regelmatig begrip en medestand.

Waar het mij in de kern wel om gaat is de wijze waarop het Accounting Establishment in de in de vorige alinea bedoelde discussies staat.

Zelfs in het huidige tijdsgewricht is zij niet in staat lef, moed, durf en inzicht te tonen. Stappen vooruit te zetten. Fouten te erkennen en vooral te zoeken naar oplossingen. En heel belangrijk: daarbij oog en oor te hebben voor het maatschappelijk verkeer.

Berry Wammes refereerde niet voor niets aan de publieke functie. Laat dan ook zien dat je die serieus neemt. Wees geen oester die zich sluit zodra het te heet gaat worden. Leg die verantwoording af die past bij de tand des tijds en niet die door een wettelijke bepaling wordt afgedwongen.

Binnen bankierskringen in Nederland klinken de eerste mea culpa's die - en dat is nog belangrijker - vergezeld gaan van analyses en mogelijke oplossingsrichtingen. Wat mij betreft te laat, omdat ik het liever in november 2008 bij de hoorzittingen in de Tweede Kamer en van meer verantwoordelijke bankiers had willen zien, maar toch.

De vraag is nu voor mij: wanneer toont het Accounting Establishment leiderschap? De bestuurders van de grote kantoren, collega hoogleraren (ook indien zij aan een accountantskantoor zijn verbonden. Kom op: wetenschappers!) en vanuit het Koninklijk NIVRA.

Ook indien dat eens tegen de stroom en druk vanuit de accountantskantoren in moet.

Reacties

Geplaatst door Marcel - 24-3-2009 7:19:17

Dank Dennis.

Even aanscherpen en aanpunten en je kan er zo een opiniestuk over schrijven!

Groet,

Marcel

Geplaatst door Dennis Doornbos - 24-3-2009 0:00:50

Beste Marcel,

Uit het hart gegrepen, haarscherpe analyse! Tevens vraag ik mij als particulier, als belastingbetaler en dus als financier van omgevallen banken wat de controleurs daar verdienen en of het niet wat minder kan......

Ik heb al eerder gepleit voor een centraal controleorgaan voor banken en wellicht voor alle overheidsorganen. Dit scheelt heel wat mondjes die gevuld moeten worden (lees, minder partners), minder kosten voor het instandhouden van minimaal 4 afdelingen vaktechniek, minder kosten voor marketing en allerlei publicaties gericht op overheidsorganen, minder kosten voor opleidingen omdat kennis gedeeld wordt en niet elk kantoor het wiel hoeft uit te vinden.....kortom lagere kosten voor controle, meer efficiency etc etc.

Dat betekent weer dat onze belastingcenten beter besteed kunnen worden..

Tenslotte, de huidige kantoren kunnen zich dan gaan richten op puur advies en werkelijk concurren en toegevoegde waarde gaan leveren

Aantrekkelijkheid om bij een dergelijk centraal orgaan te werken? Ik denk dat er voldoende mensen te vinden zijn die met goede arbeidsvoorwaarden en normale werktijden een dergelijke sprong wel willen wagen....

Het zal wel vloeken in de kerk zijn......

Tenslotte, leiderschap is een groot issue, helemaal mee eens. De kantoren denken nog steeds in oude structuren en zijn niet klaar voor de revolutie die gaat plaatsvinden de komende 10-20 jaar. Er wordt niet gedacht aan oplossingen om de groeiende onvrede bij jongere werknemers te beantwoorden. Waarschijnlijk bang voor de gevolgen, pappen en nathouden lijkt het devies bij de "lijders" binnen het beroep...

Geplaatst door Dennis Doornbos - 23-3-2009 23:46:12

Geplaatst door Marcel - 23-3-2009 13:13:45

Ha Johan,

mooie analyse. Evenals je reactie bij het opiniestuk van Tom Nierop. Je hebt gelijk!

Groet,

Marcel

Geplaatst door Johan Visser - 23-3-2009 10:13:20

Beste Marcel, in de wetenschap gaat het wel degelijk om gelijk hebben.En in de dagelijkse praktijk zou het niet verkeerd zijn als het perspectief van gelijk hebben zou prevaleren op het gelijk krijgen.Ander punt:Ook ik spreek van uit mijn vak veel jongere Accountants die veel van hun vak houden en zich kapot schamen over hoe er ,vaak helaas terecht,door gebruikers over hun vak gesproken wordt.Ze voelen zich in de steek gelaten door hun bazen.Het zijn dan ook vaak niet de minst getalenteerden die het Openbaar Beroep verlaten.Doodzonde! Dolkomisch is dat ik als van huis uit filosoof het vak de laatste 10 jaar tegen jonge RA,S verdedig en zij er vele malen negatiever over denken.De wereld op zijn kop!Normaal zou toch zijn dat ik jullie in de maling probeer te nemen en jullie het vak te vuur en te zwaard zouden verdedigen.En toch hebben jullie een mooi en belangrijk vak als je maar bereid bent om de hand te bijten waardoor je gevoed wordt.Een goede consultant zegt immers ook niet overal ja en amen op!

Geplaatst door Marcel - 23-3-2009 6:48:38

Goedemorgen Leon,

zat jij nog maar in het NIVRA-bestuur ......

Groet,

Marcel

Geplaatst door leon van den Nieuwenhuijzen - 22-3-2009 22:08:19

Hai Marcel,

Hoeveel moet jij (en ik) nog schrijven om de Beroepsorganisatie wakker te krijgen? Hoeveel spiegels hebben zij nodig voor enige zelfreflectie? Begrijpen zij nog wel wat er in de echte werkelijkheid gebeurt en hoe er over ons gedacht en gesproken wordt? Waar zijn wij in deze tijden van crisis? Waar zijn die kwalitatief sterke adviezen? Hebben wij al spreektijd gevraagd bij de politiek? Wij zijn toch de deskundige bij uitstek als het gaat om besturings- en financieringsvraagstukken? Mensen, laat je horen en wordt wakker. Doe iets!! Denk nou eens niet aan die commerciele belangen! Laat zien wat je voor de maatschappij kunt betekenen en verval niet in vaktechnische rituelen die niemand meer begrijpt!! Sterkte!

Leon

Geplaatst door Marion - 20-3-2009 9:54:55

Kennelijk verkeert het accountantsberoep en het toezicht daarop in een identiteitscrisis.

Waar integriteit de kern vormt van het wezen van een accountant en als een vanzelfsprekendheid zou moeten worden beschouwd, is hierover kennelijk zo’n wantrouwen ontstaan dat de accountant in toenemende mate moet voldoen aan allerlei voorschriften om te laten zien dat hij een betrouwbare en deskundige accountant is.

Waar het afleggen van verantwoording aan het maatschappelijk verkeer via een jaarverslag altijd is beschouwd als een groot goed, vindt één van de grootste accountantsorganisaties ter wereld het niet meer nodig om op dit punt een goed voorbeeld te geven.

Grote internationale accountantskantoren zijn betrokken geweest bij de controles op het bankwezen. Nog niets gehoord of gelezen over invallen van de AFM bij deze accoutantskantoren. Of lees ik de goede kranten niet?

En waar de discussies bínnen het accountantsberoep over de inhoud van het vak maar doorgaan, er komen steeds meer regeltjes bij, kijkt het maatschappelijk verkeer met stijgende verbazing naar De Accountant en vraagt zich af waar die ‘dure jongens’ eigenlijk nog voor nodig zijn.

Misschien moet één en ander worden bezien in de ontwikkelingen in de internationale financiële wereld. Met de komst van XBRL controleert het maatschappelijk verkeer in de toekomst zelf wel de financiële stand van zaken van organisaties. En faseert het accountantsberoep zich vanzelf uit.

Geplaatst door Marcel - 19-3-2009 16:44:03

Beste Johan,

ik hoef geen gelijk te krijgen, dat is aan anderen ter beoordeling en niet echt belangrijk.

Maar het kan toch niet zo zijn dat gezichtsbepalende figuren binnen het beroep geen mening hebben als er kritiek komt of een oproep wordt gedaan aan accountants zich te roeren? Want daar is alle reden toe.

(1) Zie vanochtend de oproep van Jurgen Stegmann op de opiniepagina van het FD van heden.
(2) Zie recentelijk Paul Schnabel, SCP en commissaris bij Shell in De Volkskrant: ‘Aan accountants heb je helemaal niks. Die komen altijd met nietszeggende rapporten waarin ze zichzelf aan alle kanten indekken.’
(3) Zie de discussie gisteren in het Verenigd Koninkrijk over het aansprakelijk stellen van bankaccountants.

Slechts drie recente voorbeelden. Maar hoeveel zijn er nog nodig om tot discussies en actie te komen vanuit het Nederlandse Accounting Establishment?

Bovendien: ik zie zoveel herkenning binnen het vak. De bestuurders zouden eens in de collegezalen moeten komen en horen hoe het jonge volk erover denkt. En hoe zij zich ergeren aan die bestuurders die ziende blind en horende doof lijken te zijn.
Net als ik hebben de jongelingen liefde voor het vak. Een mooi vak. Accountants hebben toegevoegde waarde. Daar ben ik en zijn zij van overtuigd.

Ik verwijs nog even naar de Amerikaanse Senaats-studie uit 1977. De slotzinnen uit de samenvatting van de een kleine 1800 pagina's tellende studie The Accounting Establishment: 'If past abuses are to be prevented inthe future, it is important that the accounting establishment, which has permitted many abuses to occur, be understood. Accounting issues are too important to be left to accountants alone.'

Stilzitten kan ook in de Nederlandse context leiden tot meer inmenging van de politiek. Dan heb ik liever dat de accountants hun schouders eronder zetten en meedenken en meepraten.

Kortom: 'struisvogels': koppen uit het zand! Of zit men ernstig te broeden op een reactie en worden we binnenkort verrast met constructieve in plaats van defensieve bijdragen? Ik ben benieuwd .....

Geplaatst door Johan Visser - 19-3-2009 10:40:14

Beste Marcel, je hebt volledig gelijk.Maar je krijgt het niet.Pas als het Establishment echt in de portemonnee wordt geraakt dan zou er wat kunnen veranderen.Aangezien de bazen het geld verdelen (en zichzelf nooit vergeten) zie ik niet snel enige verandering.Bovendien zijn Accountants als mens niet snel geneigd tot Revolutie.Maar de wonderen zijn de wereld nog niet uit!