Parlementaire onderzoekscommissie De Wit
15 januari 2010
Vanaf aanstaande maandag 18 januari 2010 is het zover: de Parlementaire Onderzoekscommissie Financieel Stelsel gaat met de openbare verhoren beginnen. Ben benieuwd of die verhoren en het daarop volgende rapport voor net zoveel (politiek) vuurwerk gaan zorgen als het onderzoekswerk van de Commissie Davids. Ik hoop eigenlijk van niet, want wat heb ik me lopen ergeren deze week. Inmiddels zal het eenieder duidelijk zijn dat de balkenendenorm niet dé norm kan, mag of moet zijn.
Uit: Volkskrant, 15 januari 2010
Zoals al eerder door commissievoorzitter Jan de Wit is aangekondigd, gaat de Commissie niet voorbij aan de rol die accountants voor en in de periode van financiële turbulentie hebben gespeeld. Wat mij betreft volstrekt terecht. Ik heb op deze plaats al een aantal malen gereageerd op de wijze waarop de accountants de crisis verteren. Op het gebrek aan zelfreflectie en zelfkritiek.
Dat alles zal ongetwijfeld ook door de door de Commissie opgeroepen collega-blogger Jules Muis worden opgebracht. De Commissie zal vast ingaan op de door Jules Muis ruim voor de crisis afgegeven waarschuwingen, bijvoorbeeld op de Accountantsdag van 2004 ten overstaan van een zaal vol accountants, ten aanzien van het gebruik, de risico's en controle van derivaten.
Of zijn opmerkingen ten aanzien van systeemrisico's. En ook zijn drie blogs rond de jaarwisseling 2008/2009 met daarin conclusies en aanbevelingen voor een dergelijke onderzoekscommissie zullen vast niet onbesproken blijven.
De Commissie kan wellicht het volgende stukje daaruit zo overnemen:
‘De Commissie betreurt de bovengenoemde, excessief defensieve, formeel-juridische houding van het accountantsberoep, die jammerlijk wordt versterkt door de speciaal voor deze situatie aangemeten tunnelvisie over de maatschappelijke rol van het beroep wanneer het wordt uitgenodigd te verklaren waarom zij geen substantiële preventieve rol heeft gespeeld in de tijdige signalering en/of vermijding van deze crisis.
Iedere suggestie van de zijde van de Commissie dat het beroep niet alleen de potentie, maar ook een intrinsiek eigen belang heeft in het tijdig onderkennen en signaleren van macro-systeemrisico's, wordt door haar woordvoerders weggewimpeld onder verwijzing naar de kerntaak van de accountant op microniveau: bedrijven en instellingen te controleren en daarop passende verklaringen af te geven.
Iedere suggestie van de zijde van de Commissie dat het statistisch onverklaarbaar is dat in deze tijden van perfecte financiële storm, alleen goedkeurende verklaringen werden afgegeven, werd beantwoord met louter door aansprakelijkheidsvrees geïnspireerde formalistische verdedigingmanoeuvres. Die er op neerkomen dat in essentie 'volgens de regels is gewerkt' en dat marktindices of waarderingsmodellen de gecertificeerde waarderingen in de jaarrekening ondersteunden.'
Na het gesprek met Jules Muis mag collega Dick Korf, KPMG-partner en voorzitter sectorcommissie banken bij het NIVRA, opdraven. De Commissie heeft de goede volgorde gekozen: eerst de kritische noot en dan de mogelijkheid tot een reactie daarop vanuit het beroep. Kan - mits de juiste vragen worden gesteld - een interessant gesprek worden. Alleen al het geven van een reactie op voorgaand citaat zal mening accountant het zweet op de rug bezorgen.
Ongetwijfeld zal ook het recente AFM-rapport over de controle van financiële instellingen aan de orde komen. Wellicht dat het gesprek met Dick Korf wat meer inzicht gaat opleveren over de door de AFM geconstateerde gebreken in de controle.
Of over de vraag waarom het een jaar heeft moeten duren voordat een AFM-concept een definitief rapport is geworden. Wat heeft zich achter de schermen afgespeeld? Waarom waren de gebreken zo ernstig dat diverse externe accountants zijn uitgeschreven? Betrof het falen alle big four kantoren in gelijke mate?
Ik word vast te concreet. Ik weet het: accountants mogen niet alles zeggen. Hebben te kampen met geheimhouding. Maar hoe vaker daar tijdens de openbare gesprekken een beroep door accountants en anderen - Nout Wellink zal zich er bijvoorbeeld ook op (moeten) beroepen - op wordt gedaan, hoe waarschijnlijker het is dat het parlementair onderzoek wordt omgezet in een parlementaire enquête.
Ik ben daar vóór. Niet alleen vanwege de geheimhoudingsproblematiek, maar meer nog omdat het dan niet meer om gesprekken gaat maar om verhoren. Onder ede wel te verstaan. Dat alles komt de waarheidsvinding, analyse en het zoeken naar oplossingen ten goede.
Marcel Pheijffer
Reacties (4) | Reageer
Geplaatst door marcel - 16-1-2010 13:16:31
Beste Nescio,
dank voor je reactie. Goed te horen dat mijn stukken U aanspreken, daar schrijf ik ook voor!
Het accountantswerk is mensenwerk. Falende ethische keuzes zijn nooit uit te sluiten en te voorkomen. Zo ze zich voordoen komen ze vroeg of laat door toezicht, onderzoeksjournalistiek of mensen als ondergetekende wel aan de orde.
De falende ethische keuzes kan ik uiteindelijk dan ook nog wel accepteren als een fact of life. Maar meer nog dan om die keuzes gaat het mij om het aan de kaak stellen van het doodzwijgen, negeren of nog erger de ontkenning daarvan. Of het goed praten - via verhullend, mitigerend en decadent taalgebruik - wat krom is.
Meerdere prominenten binnen de accountancy, door mij vaak liefkozend het Accounting Establishment genoemd, bezondigen zich daaraan. Vaak staat hun mening in schril contrast met de beleving op de werkvloer en bij buitenstaanders.
In de opleiding besteden we zeker aandacht aan dit soort discussies. Maar inderdaad: dat kan best nog een beetje meer. Vide ook een vorige discussie op deze site waarin werd gesproken over filosofie voor accountants. Maar ook het meerdere malen aangehaalde thema creative compliance raakt eraan. Daarachter zit ook de notitie van het handelen vanuit verantwoordelijkheden en gezond verstand, in plaats van op basis van louter wetten en aansprakelijkheden.
Zo lees ik in de recente Accountancynieuws in het interview met onze voorzitter een aantal relevante opmerkingen over bonussen en het gedrag dat dat binnen organisaties teweeg brengt: 'Zijn mensen nog wel bezig met de business of zijn ze bezig met hun bonus? Stuurt een onderneming wel op de juiste KPI's?' Met name die laatste vraag mag ook gesteld worden ten aanzien van de accountantsorganisaties. De discussie daarover is hier meermaals aangezwengeld. Maar het Accounting Establishment is op dit punt angstig en oorverdovend stil. Eigenbelang?
Kortom: ik ageer tegen de hypocrisie en het uit de weg gaan van een echte discussie. Niet tegen het maken van fouten an sich. Daar zijn we mensen voor en dat doen we dus allemaal wel eens.
Wat betreft het AFM-rapport en de debet- en creditzijde van de bankbalans moeten we verder feitenonderzoek afwachten. Ongetwijfeld zullen de collega's Korf en Muis daar in de voorbereiding van hun gesprek met de Commissie-De Wit over nadenken!
Groet,
Marcel
Geplaatst door Nescio - 16-1-2010 12:38:02
Beste Marcel,
Je weblogs spreken mij aan. Volgens mij gaat het in je stukken om feitelijk 1 ding: falende ethische keuzes.
Bij de accountantsopleiding wordt hier naar mijn mening nog te weinig aandacht nog aan besteed. De lessen te veel gericht op de relevante regelgeving en de naleving hiervan. Terwijl er ook aandacht zou moeten zijn voor de paradox van regelgeving (hoe meer gereguleerd, hoe minder actieve verantwoordelijkheid) en de paradox van gedeelde aansprakelijkheid (er wordt namelijk altijd in teams gewerkt). Daarbij komt dat het handelen afhankelijk is van de persoon en de omgeving.
Dat het AFM rapport lang op zich heeft laten wachten verbaasd mij niets. De belangen zijn inmmers groot en ook de AFM collegas zijn gebonden aan wetten en regels.
Ben benieuwd wat de conclusie geweest zou zijn als men naar de creditzijde van de balans van financiele instellingen (bijv verzekeraars) zou kijken (beter of niet...) wat denk jij?
Nescio.
Geplaatst door Marcel - 15-1-2010 16:31:59
Beste Johan,
dank voor je reactie en boekentip. Ga ik eens opzoeken.
Voor de goede orde: ik stel niet dat men in een gesprek mag jokken. De stelling is dat partijen zich zullen verschuilen - soms ook terecht - achter de geheimhoudingsbepalingen en dat het onder ede stan meer garanties biedt op de waarheid. En sancties (meineed) bij leugens.
Goed weekend,
Marcel
Geplaatst door Johan Visser - 15-1-2010 14:54:57
Beste Marcel,ben met jou heel benieuwd of de juiste vragen gesteld gaan worden.Niet omdat ik zo graag mensen voor schut zie staan,zeker niet,maar omdat het alleen statistisch gezien meer dan bizar is dat er alleen goedkeurende verklaringen wereldwijd(!) zijn verstrekt.Overigens ben ik nog veel meer gespitst op de bankiers en de heer Wellink.De notitie uit 1995 van DNB,aangehaald door Jules Muis,liet toch weinig ruimte over.Dus de vraag aan Wellink is makkelijk:u en uw organisatie was zich glashelder bewust van de risico,s waarom greep u niet in terwijl u zelf er op gewezen had?En voor de bankiers ook een leuke strikvraag:wist u niet dat u met vuur speelde of kon het u niet schelen(omdat uw status en bijbehorende bonussen u meer boeiden).Overigens heb je wel last van je juridische opleiding:ook in een gesprek mogen Accountants,Toezichthouders en Bankiers niet jokken.Doen ze dat wel dan a. slaan ze de bijl aan de wortel van hun vak en b.jokken ze hoogstwaarschijnlijk ook onder ede.Bovendien is er al meer dan voldoende informatie voor handen om een grondige analyse te geven van de oorzaken van de crisis.Voorkomen is het probleem.Mede omdat geldzucht de wortel van alle kwaad is en wij mensen,ik ook,overgevoelig zijn voor de schijnbeloften van het (grote)geld.Bevroren verlangen(Frozen desire) noemt James Buchan dat .Overigens een prachtig boek,kan het je van harte aanraden.(Uitgeverij Nieuwezijds/Picador 1997)