Transparantie
16 november 2009
Het begrip waaraan ik deze weblog ophang wordt wellicht net zo vaak geroemd als verguisd.
Geroemd omdat velen er een zinvolle bijdrage in zien bij de beoordeling van bijvoorbeeld de gang van zaken in een bedrijf en de verantwoording die daarover wordt afgelegd.
Verguisd door anderen omdat (te) veel transparantie het zicht op zaken juist vermindert. Of zoals Aad Jacobs, voormalig topman bij ING, het eens uitdrukte: ‘Als alles transparant is, zie je niets meer.'
Zelf sta ik er soms dubbel in. Dan weer vraag ik om toelichting van, een nadere uitleg over, of inzicht in de argumenten die ten grondslag liggen aan een bepaald handelen. Soms voegt transparantie voor mij weinig toe en kan het wat mij betreft geheel achterwege blijven. Bijvoorbeeld als het gaat om - paradoxaal genoeg - de tot op heden nagenoeg nietszeggende transparantieverslagen van accountantskantoren.
Ik zie dat anderen er ook mee worstelen. Bijvoorbeeld de journalisten Piet Hein Coebergh en Edi Cohen. Die interviewden over dit onderwerp diverse vooraanstaande experts uit de politiek, wetenschap, journalistiek, overheid en bedrijfsleven. Het leverde een lezenswaardig boek (Uitgeverij Business Contact, 2009) op, met als titel Grenzen aan transparantie. Aardige en niet te zware literatuur om aan Sinterklaas te vragen of onder de kerstboom te lezen.
Samenvattend leveren de interviews het volgende op: 'Sommigen menen dat meer transparantie dwingt tot het democratiseren van kennis, en dus van macht. Dat bevordert de emancipatie, het onderling vertrouwen en maatschappelijke zekerheden. Anderen stellen dat de eis van transparantie juist een verstikkend juridisch doolhof oplevert dat onderling wantrouwen cultiveert en leidt naar een Orwelliaanse samenleving. De gesprekken leren dat grenzen aan transparantie vooral individueel bepaald zijn.'
Hoogleraar en PwC-partner Jaap van Manen komt ook aan het woord. Hij ziet transparantie per saldo als een leeg begrip voor accountants, waar hij in de meeste gevallen niet veel mee kan, en stelt: "Openheid betrachten om elkaar niet te verrassen. Dit suggereert een zekere mate van integriteit, maar ik ken ook mensen die zeer integer zijn maar niet transparant. Omgekeerd is het ook goed mogelijk transparant te lijken en toch niet integer te zijn."
Dat laatste lijkt me goed om tijdens de accountantscontrole voor ogen te houden.
Andere quotes die tot nadenken stemmen zijn afkomstig van:
- Kees Peijster (advocaat): "Transparantie gaat niet van harte, maar het moet en het werkt."
- Hans Hillen (politicus): "Transparantie is een zwaktebod."
- Eef Brouwers (journalist): "We vragen veel, maar zelden de goede dingen."
- James Kennedy (hoogleraar, historicus): "Transparantie kent sterk afnemende meeropbrengsten."
- Alexander Rinnooy Kan (hoogleraar, bestuurder): "Schijnwerpers belemmeren creativiteit."
- Hans Hoogervorst (toezichthouder, politicus): "Als je saai bent, hoef je minder transparant te zijn."
- Jaap Winter (advocaat): "Transparantie raakt onze diepste angsten."
- Dolf van den Brink (hoogleraar, bankier): "De crisis konden we zien aankomen, maar we wilden het niet zien."
Marcel Pheijffer
Reacties (8) | Reageer
Geplaatst door r van rie - 23-11-2009 13:26:30
"Methoden om transparantie te bereiken zijn : Door afspraak, protocol of richtlijn "
Wat is nu het doel:
Transparantie of het verkrijgen inzicht ?
Wat is vertrouwen ? Blauwe ogen of de wetenschap dat iemand, bij mis doen, gestraft kan worden ?
Geplaatst door Willem D. Okkerse - 21-11-2009 20:23:29
Regelmatig worden er, zeer terecht, meestal door journalisten, wetenschappers en/of institutionele beleggers, indringende vragen gesteld over transparantie - in ons geval - over de OK-Score.
Het doel van transparantie is het wekken van vertrouwen.
Vaak wordt er ook gesuggereerd dat als iets transparant is, het daarmee ook juist is.
Methoden om transparantie te bereiken zijn : Door afspraak, protocol of richtlijn
Dit komt erop neer dat we met elkaar afspreken dat we transparant zijn. Daar zijn verschillende subcategorieën in, protocollen, richtlijnen etc.
Wat hierin essentieel is, is dat iedereen zich aan de afspraken dient te houden. In de praktijk is implementatie van transparantie meestal hierop gebaseerd. Deze methode is eenvoudig te implementeren. Uiteindelijk komt het neer op: Er is een afspraak dat er transparantie is.
Voorbeeld
In een stenen huis zonder ramen staat een blauw bankstel. U staat buiten dus u kunt dat niet zelf zien. Maar u ontvangt van een toezichthouder die in dat huis geweest is een rapport dat het bankstel blauw is. En dat klopt zolang de rapporteur u een correct rapport gegeven heeft. En als u over drie maanden wilt weten wat op dat moment de kleur van het bankstel is dan vraagt u de rapporteur om dan opnieuw een rapport op te maken. Dit is transparantie door afspraak.
In geval van de OK-Score :
In een stenen huis zonder ramen bevindt zich de OK-Score portfolio. U staat buiten en u kunt dus de portfolio niet zelf zien. Maar u ontvangt van de toezichthouder die in dat huis geweest is een rapport over de hoogte van de OK-Score portfolio. En dat klopt zolang de rapporteur u een correct rapport gegeven heeft. En als u over drie maanden wilt weten wat op dat moment de stand van de OK-Portfolio is, dan vraagt u de rapporteur om dan opnieuw een rapport op te maken. Dit is transparantie door afspraak.
Transparantie door structuur is anders en werkt niet door middel van afspraken of protocollen of richtlijnen. De essentie hiervan is dat als mensen zich niet aan de afspraak houden dat de transparantie dan toch nog blijft bestaan. Transparantie door structuur komt bijna nog niet voor. Deze methode is vrij robuust maar is lastig te implementeren. Uiteindelijk komt dit neer op: Er is transparantie.
In een glazen huis staat een blauw bankstel. U staat buiten op een zodanige plaats dat u het zelf kunt zien. U heeft geen rapport nodig. En u heeft continu (door uw uitverkoren/betaalde positie) zicht op het bankstel. Als na een maand dat blauwe bankstel verwijderd wordt en vervangen wordt door een rood bankstel dan ziet u dat zelf. U hoeft niet te wachten tot u weer een rapport heeft ontvangen. Dat is transparantie door structuur.
Dit is de methode om transparantie te bereiken volgens het OK-Rating Institute
Aan institutionele beleggers worden de OK-Scores [tegen kosten] b.v. van de AEX [sinds 2003] alsmede van de komende twee jaar verstrekt.
Zij zijn zelf in staat elk denkbare test te doen en hebben permanent zicht op elke denkbare uitkomst.
In een glazen huis bevindt zich de OK-Score portfolio. U staat buiten en u kunt het zelf zien. U heeft geen rapport nodig. Als na een maand een OK-Score verandert dan ziet u dat zelf. U hoeft niet te wachten tot u weer een rapport heeft ontvangen. Dat is transparantie door structuur.
Conclusie
Transparantie door afspraak is eenvoudig te implementeren, maar is tijdrovend; de rapporteur stelt een rapport op, en u moet dat lezen. Daarmee is het kostbare transparantie. Essentieel is dat iedereen zich bij transparantie door afspraak aan de afspraken moet houden. Dat is de achilleshiel van de transparantie door afspraak, en daarmee van Corporate Governance. Bovendien staat of valt de transparantie door afspraak met de integriteit van de rapporteur. Door de eigen waarneming van de Institutionele belegger is er nu 100% zeker wat er gebeurt. En dat is pas echt transparantie. En dat is wat het OK-Rating Institute aanbiedt en vervalt elke drogreden.
Geplaatst door Willem D. Okkerse MBA op 11:41 2 reacties
Geplaatst door R van rie - 20-11-2009 11:38:45
Als transparantie niet leidt tot inzicht is het glas.
Geplaatst door Meindert Brunia - 17-11-2009 22:21:51
De column en de reacties brengen mij in diep gepeins. Dat is dus een compliment voor jullie allen. De aanleiding tot dat gepeins is dat ik op voorhand geen bezwaren zie van transparantie, en kennelijk is dat vreemd. Hoe zit dat?
Dat brengt me bij de vraag wat ik versta onder transparantie. Voor mij is dat het eerlijk en oprecht zijn over mijn beweegredenen, en dat zit dus heel dicht bij de benadering van Johan. En dat eerlijk en oprecht zijn is niet zo moeilijk, vooropgesteld dat je je eigen beweegredenen kunt achterhalen. Wel betekent het soms het kiezen van een kwetsbare opstelling. Het durven kiezen van een kwetsbare opstellling hangt sterk af van de mate van vertrouwen in de op dat moment aanwezigen. En dat is niet altijd haalbaar, ook voor mij niet. Mijn redenering brengt mij tot een conclusie over wantrouwen die haaks staat op die van Johan. Niet het vragen van transparantie duidt op wantrouwen, maar het niet transparant durven (of willen) zijn, dat is gebaseerd op wantrouwen. Tot zover mijn gepeins.
Geplaatst door Arnout van Kempen - 17-11-2009 15:12:29
Beste Johan,
het is me helemaal duidelijk ;)
Geplaatst door Johan Visser - 16-11-2009 12:06:48
Beste Marcel,sluit me graag aan bij Nescio.Voorts vraag ik me af of de roep om transparantie niet simpelweg voortkomt uit het,vaak helaas terechte, wantrouwen dat we in elkaar en de door ons zelf gecreerde instituties hebben.Voeg daar nog een scheut filosofisch onderbouwd individualisme aan toe en de overtuiging dat waarden en waarheden per definitie situationeel bepaald zijn en de roep om transparantie (en eerlijkheid)is verklaard.Probleem is echter dat als je van wantrouwen uitgaat je nooit en te nimmer bij vertrouwen uitkomt.Bewijzen dat je als mens of organisatie integer handelt is bijna onmogelijk.Er valt altijd wel ergens een vraagteken bij te plaatsen.Neemt niet weg dat een oprechte poging aangenaam is.En ethisch correct opereren moet je gewoon doen ook al weet je dat je vaak niet geloofd wordt en je bovendien je eigen motieven moet ondervragen.Eerlijkheid is soms immers een broertje van hoogmoed.
Geplaatst door Arie W. Schmidt - 16-11-2009 11:35:58
Best Marcel,
Volledige transparantiein ieder geval t.a.v. de randvoorwaarden/beperkingen van toezicht lijkt mij een must. Dit opdat bij de verstandige leek geen grotere verwachtingen worden opgewekt dan door de verrichte arbeid(toezicht) wordt gerechtvaardigd.Het b.v.nooit door accountants opgeloste verwachtingskloof probleem zou dan tot het verledenkunnen gaan behoren. De opmerking van de heer Jacobs is een dooddoener, behalve wat het "niets meer zien", waarbij ik denk aan de mislukkingen van het ING beleid t.a.v. o.a. de aankopen van slechte hypotheken in de USA.
Geplaatst door Nescio - 16-11-2009 9:18:46
Beste Marcel,
Ik lees je weblog altijd met veel plezier en zou willen zeggen:
Keep up the good work!