AFM-rapport: gitzwarte bladzijde accountantsberoep
01 september 2010
Ik was zeventien jaar, jong en onbedorven. Stond voor mijn beroepskeuze en koos voor de accountancy. Tien jaar later mocht ik mij registeraccountant noemen. Ik was trots, mijn ouders nog trotser.
Ik ben nu 42, het jonge is eraf en over die andere kwalificatie - onbedorven - laat ik mij niet meer uit. Wel over de trots. Die is weg en vervangen door schaamte. Plaatsvervangende schaamte wel te verstaan. Opgebouwd gedurende een reeks van jaren. De boekhoudschandalen en de rol van een aantal accountants(kantoren) droegen daar aan bij.
Maar met name het gebrek aan daadkracht binnen de beroepsgroep om te reageren op misstanden binnen het beroep. Het gebrek aan zelfkritiek en zelfreinigend vermogen bij het Accounting Establishment. Zij zetten zich liever aan het downplayen van kritiek. Of schrijven fraaie volzinnen in transparantieverslagen over de kwaliteit van de accountantscontrole en het bewaken van audit quality binnen de kantoren. Of ze tonen zich 'gelukkig' met een confronterend AFM-rapport waaruit lessen kunnen worden getrokken.
De AFM heeft er wederom korte metten mee gemaakt. Wijst op de noodzaak tot ‘fundamentele verbeteringen accountantscontrole' en een even fundamentele 'gedragsverandering'. Bij meerdere big four-kantoren is de 'tone-at-the-top voor verbetering vatbaar'. De toezichthouder heeft bij 29 van de 46 accountantscontroles 'relevante bevindingen' - veelal in de vorm van ontoereikende controle-informatie - aangetroffen.
De AFM is nog niet klaar met de sector en zal formele handhavingsmaatregelen treffen. Bijvoorbeeld bestuurlijke boetes. Wederom zijn een of meer externe accountants uitgeschreven. Ook worden er tuchtklachten ingediend. In de toekomst zal worden gekeken naar het ‘beoordelings-, belonings-, benoemings- en sanctiebeleid' binnen de kantoren.
De reacties vanuit de kantoren zijn ook nu weer voorspelbaar en zullen ongetwijfeld als volgt luiden: 'We nemen de kritiek ter harte en hebben al diverse verbeteringen binnen onze organisatie aangebracht.'
Bovendien zullen ze de kritiek van de AFM zeker niet op alle punten onderschrijven. Stellen dat bepaalde bevindingen (nog) voor discussie vatbaar zijn.
Maar zal dat ook gelden voor hetgeen in het AFM-rapport staat over incidentonderzoeken? Incidenten die door de accountantsorganisaties aan de AFM hadden moeten worden gemeld, hetgeen echter niet geschiedde. Incidenten die bijvoorbeeld zien op het niet afstand nemen van goedkeurende verklaringen bij foutieve jaarrekeningen. Of op het antedateren van wezenlijke controle-informatie. Of onderzoeken naar onafhankelijkheidsissues, onder meer rond het houden van financiële belangen in de controlecliënt. Niet door 'gewone' accountants maar door (mede)beleidsbepalers.
Ik ben benieuwd of dit soort zaken nog weg te poetsen zijn. De kantoren hebben er de kans voor, daar de AFM stelt: 'Het opleggen van een formele handhavingsmaatregel is een zorgvuldig proces dat de nodige tijd in beslag neemt, in het bijzonder vanwege de noodzakelijke afstemming van de feiten (hoor en wederhoor).'
Voor het trekken van definitieve conclusies is het nog te vroeg. Maar ik verwacht niet dat de AFM lichtvaardig heeft gehandeld. Ik verwacht niet dat accountantsorganisaties externe accountants uitschrijven zonder dat daartoe aanleiding bestaat.
Thans ligt een wetsvoorstel voor inzake de organisatie van het accountantsberoep. Ik hoop en verwacht dat de politieke vertegenwoordigers goede nota nemen van het AFM-rapport. En ook van de eerdere AFM-wens om haar toezichtsbevoegdheden - met name als het gaat om toezicht op de externe verslaggeving en die op het accountantsberoep - te verruimen.
Dat het AFM-toezicht nodig is en dat niet louter kan worden vertrouwd op het kwaliteitsbeheersingssysteem van accountantsorganisaties moge inmiddels wel duidelijk zijn.
Maar het zit nog dieper: het huidige organisatiemodel van de accountantskantoren en de manier waarop er uitvoering aan wordt gegeven is failliet. Geen weldenkend mens zou - indien het opnieuw in de steigers zou mogen worden gezet - het accountantsberoep inrichten op de manier waarop het thans is georganiseerd.
Ondertussen voel ik mij als een CDA-er wiens interne kritiek niet wordt gehoord. Die een roepende in een woestijn is. Die slechts door het stellen van externe daden iets in beweging kan zetten.
Ik overweeg wel eens een daad te stellen en mij (vrijwillig) uit het register te laten schrappen. Omdat ik er niet langer bij wil horen. De enige reden dat ik het niet doe is dat dan mijn slagkracht ten aanzien van het beroep zal verminderen.
Nu ik dus nog steeds accountant ben en blijf, kan ik mij slechts schamen. Plaatsvervangende schaamte, voor al die collega's en accountantsorganisaties die het AFM-rapport aangaat. Ik hoop dat zij zich net zo schamen als ik.
Marcel Pheijffer
Reacties (7) | Reageer
Geplaatst door mock RA - 3-9-2010 4:41:07
Geheel mee eens,
Misschien tijd om op de a s accountantsdag een ander programma op te zetten?
Geplaatst door Esther van Grunsven - 2-9-2010 12:39:55
Beste Marcel,
Dank voor dit mooie stuk. Laat het een inspiratie zijn voor velen om op een of andere wijze een keer met de voeten uit de modder te komen. Ik kijk nu al lange tijd toe, aanschouw en beschouw de ontwikkelingen en wacht geduldig nog steeds op die ommekeer.
Geplaatst door Hans H - 1-9-2010 22:56:10
Kijk, Marcel diezelfde gedachte heb ik al laneger: mezelf schrappen uit het registeren.
Maar ik vind dat dat juist niet jezelf minder slagvaardig maakt. Juist integendeel:
je kunt meer en onafhankelijker iets roepen over iets waar je jarenlang onderdeel van hebt uitgemaakt.
Wie bij het NIVRA (of hoe de nieuwe gefuseerde organisatie ook mag heten) pakt de bal eens aan en komt met verandering. Ik heb het in de 20 jaar dat ik ze mee maak nog niet gezien. Wat moet er dan nog meer gebeuren: nog een accountantskantoor dat omvalt misschien?
Geplaatst door Ronald Oenema - 1-9-2010 20:47:49
Marcel,
Je reactie is mij uit het hart gegrepen, alleen 2 jaar jonger..... Ook ik ben benieuwd naar de effecten op het wetsvoorstel.
Geplaatst door Willem D. Okkerse - 1-9-2010 20:40:45
Aangezien mijn vorige mededeling werd gecensureerd ........
volsta ik thans door te melden dat ik zelden een zodanig juist en doorwrocht artikel heb gelezen.
Maar goed dat WIJ althans een onafhankelijk oordeel durven uit te spreken.
Willem D. Okkerse
CEO OK-Rating Institute
Geplaatst door Nescio - 1-9-2010 20:22:15
Ook ik kom met schrik bij van het rapport. Jammer genoeg moet ik zeggen dat het mij niet verbaast. Het geeft naar mijn mening aan dat maatregelen noodzakelijk zijn om te komen tot een meer kritische accountantscontrole. Als je het mij vraagt moet je dit niet overlaten aan de accountantskantoren zelf.
Misschien ook een cultuurplan voor accountants en het NIVRA? En wanneer komen de tweede kamer vragen?
Geplaatst door Jan Wietsma - 1-9-2010 17:51:08
Marcel, verbaasd was ik niet over het AFM-rapport. De geluiden die ik in de markt opving tendeerden al een tijdje in deze richting. En het zijn niet alleen de grote kantoren die blaam treffen. Vrijdag aanstaande verschijnt er een interview met Willem van Wijngaarden (SRA) in Accountancynieuws die ook opmerkt dat er nog het nodige te verbeteren is bij de kleinere kantoren.
Dat het businessmodel van de Auditpraktijk aan een grondige revisie toe is deel ik wel. Alleen de kans dat de beroepsgroep dat zelf gaat oppakken is natuurlijk niet zo groot, daarvoor is externe druk nodig. In dit geval zal dat uit de hoek van de politiek moeten komen, tenzij de beursgenoteerde ondernemingen zelf een vuist maken richting de accountantskantoren en aangeven dat zij zich 'bekocht' voelen doordat slecht onderbouwde accountantsverklaringen zijn afgegeven. Wellicht dat dit rapport van de AFM ook bij Audit-Commitee's de wenkbrauwen doen fronsen.
Maar er speelt kennelijk meer. De incentive om door te gaan op de 'oude voet' is kennelijk nog aantrekkelijk genoeg. Lees de opmerkingen van de AFM doen nog geen pijn in de portemonnee. In 2007 gaf het Nederlandse Compliance Instituut al aan te verwachten dat accountants pas echt zouden gaan bewegen als ze met naam en toenaam in het FD komen te staan inclusief de daarbij horende last onder dwangsom. Het NCI refereerde daarbij aan gedrag dat ze eerder bij banken en verzekeraars hadden waargenomen, die gingen ook pas bewegen nadat er boetes en lasten onder dwangsom waren opgelegd.
Een ander probleem bij bestuurders van accountantsmaatschappen is het gebrek aan interne reflectie op het eigen handelen en het handelen van medewerkers. Men heeft onvoldoende zicht op de intrinsieke drijfveren. In die zin zou het aanbeveling zijn als iedere accountant "De geografie van goed en kwaad" van Kinneging tot zijn standaarduitrusting rekende. Want alle principle-based regelgeving ten spijt. Het beroep van accountant is nog steeds een erg technocratisch beroep, waarbij te weinig rekening wordt gehouden met de natuurlijke neiging van de mens om de meest makkelijke weg te kiezen, als daar dan ook nog een geldelijke beloning tegenover staat dan vraagt het wel heel veel zelfdiscipline om toch compliant te handelen.
Daarom dienen de besturen van accountantsorganisaties en de beroepsorganisaties ook verder te kijken dan de constatering dat aan alle regels is voldaan. Het gaat om de werkelijke drijfveren en driften om het beroep van accountant uit te oefenen. Het aardige is dat er momenteel aan gevalideerde testen zijn die dit aan kunnen tonen.
Maar losstaand daarvan bewijzen we ons met deze opmerkingen van de AFM in de zak een slechte dienst. De kans dat de politiek nog een gewillig oor heeft voor aanpassingen in de nieuwe Accountantswet zijn hierdoor fors afgenomen.
Ik verwacht dat we als beroepsgroep de komende tijd heel wat uit te leggen hebben.