Accountants zijn niet wetenschappelijk

maandag 3 maart 2008 | 8 reacties

Een discussie die ik met enige interesse volg gaat over de combinatie van wetenschap en het accountantsberoep. En om maar de deur in huis te vallen: het accountantsberoep is niet wetenschappelijk.

Ik begeef me nu op glad ijs, en ik weet dat er collega's zijn die het hier niet mee eens zijn. Marcel Pheijffer was erg kritisch op een jurist die zich hierover uitliet. Mollema en Pheijffer hielden al een pleidooi voor meer en onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek.

Ik heb het niet over enkele individuele hoogleraren, of over de potentie van het beroep om academisch te zijn. Maar het accountantsberoep claimt vandaag ten onrechte het predikaat wetenschappelijk.

Mag een beroep dat volgens eigen beweringen - van onder meer Roger Dassen (hoogleraar en tevens ceo van Deloitte, tijdens het FEE-congres in 2007) - zeven jaar heeft stilgestaan, zich wel academisch noemen?

Recent moest ik naar het ziekenhuis voor een ingreep waarvoor je nog niet zo heel lang geleden twee weken in het ziekenhuis moest verblijven. Maar nu was ik de volgende dag thuis. En hoewel ik van mening ben dat ziekenhuizen kunnen leren van logistieke commerciële dienstverleners, ben ik erg positief over de behandeling en snelheid van herstel. Een ziekenhuis doet erg denken aan een ouderwets productiebedrijf, waar de voorraad halffabricaten (patiënten in de wachtkamer) hoog is opgestapeld voordat ze worden verwerkt door de dure, bedrijfskritische machines (specialisten).

De behandelmethoden in ziekenhuizen zijn zeker niet zeven jaar stil blijven staan. Artsen kunnen zich dit ook niet veroorloven. Ze krijgen kritische mensen over de vloer die vragen - en steeds vaker eisen - om de nieuwste behandelmethoden en de beste medicijnen. Veel promoties, met als resultaat meer inzicht over hoe het beter kan. De cijfers en resultaten van behandelingen zijn ongeveer staatsgeheim, lekken soms uit, maar dragen wel bij aan het doel, namelijk zoveel mogelijk mensen beter maken.

Belangrijke kenmerken van academisch denken voor mij vormen de continue drive tot meer inzicht en aantoonbare verbeteringen in uitvoering, niet automatisch gekoppeld aan verbetering in de omzet. Een noodzakelijke randvoorwaarde is ook een vorm van specialisatie binnen het beroep, die in juridische en medische hoek meer dan geaccepteerd is.

Nu proef ik in de discussies dat specialisatie niet langer hoeft te worden verzwegen, maar het was recent nog een onderwerp dat resoluut van tafel werd geveegd.

Accountants lossen specialisatie soms op door afsplitsing. Ik heb zelf de afsplitsing van IT-audit, netjes ondergebracht in NOREA, nooit begrepen. IT-audit gaat over AO/IC en dat hoort nog steeds in het curriculum, voor zover ik kan nagaan. Krijgen verslaggevingsfanaten ook een eigen clubje? Nee, deze horen weer wél bij de accountants.

De verscheidenheid is binnen het Nederlandse beroep, met RA's en AA's en uiteenlopende werkzaamheden, is te hoog om van een wetenschappelijk beroep te kunnen spreken. Internationaal zijn de opleidingseisen ook niet overal gelijk, en zeker niet van een academisch niveau.

Is het dankzij accountants dat er betere jaarrekeningen zijn dan zeven jaar geleden? Dat blijkt niet uit de feiten. Vinden we meer fouten en fraude in de controle dan zeven jaar geleden? Volgens mij ook niet. Vandaag weten we ook nog niet hoe we een verklaring kunnen geven bij een XBRL jaarrekening.

Ik wil niet te negatief eindigen. We hebben zeker mooiere controledossiers dan zeven jaar geleden. Maar er moet nog wel wat gebeuren wil het accountantsberoep het predicaat ‘wetenschappelijk' waar kunnen maken.

Marc van Hilvoorde

Reacties

Geplaatst door Arnout van Kempen - 4-3-2008 12:05:33

Overigens voor de helderheid: ik deelde de analyse niet, wel de conclusie. Accountancy is net als de artsen-opleiding niet primair wetenschappelijk, het is een beroepsopleiding. En een verrekt goede. Dat er wetenschappers zijn die arts zijn is waar, en dat er wetenschappers zijn die accountant zijn ook. Maar ik heb als student zelf iets te goed gezien wat de hoofdboodschap van onze docent methodologie was (vrij letterlijk geciteerd!!) "Jongens, doe nou gewoon een marktonderzoek, jullie zitten hier toch niet om wetenschap te bedrijven" Ik denk dat hij volstrekt gelijk had.

Geplaatst door Tom Nierop - 4-3-2008 10:27:59

Met al of niet specialisatie heeft het allemaal niet zoveel te maken, denk ik. Het gaat meer om de aard van de opleiding: die is niet wetenschappelijk maar gericht op een beroep. De eindscriptie is waarschijnlijk het eerste moment waarop – min of meer - wetenschappelijke eisen op het toneel verschijnen. Verder is het in feite een hogere beroepsopleiding. Het beroep zelf is evenmin wetenschappelijk van aard. Daar is overigens niks mis mee, en ook met ‘moeilijk’ of niet heeft het niets te maken.
Ter illustratie en wellicht troost: ook de studie medicijnen is qua karakter een typische hbo-opleiding. Dat neemt niet weg dat er op universiteiten, los van de opleiding, natuurlijk aan wetenschappelijk medisch onderzoek wordt gedaan. Net als op faculteiten accountancy, neem ik aan.

Geplaatst door Marc van Hilvoorde - 4-3-2008 9:57:54

Begin jaren 90 zat ik bij een hoogleraar op de bank thuis om te horen of ik kon afstuderen als bedrijfseconoom, dacht ik. Maar hij begon over mijn scriptie en dat er nog wel werk aan de winkel was om deze op 'een wetenschappelijk niveau te krijgen', het was te weinig onderzoek, iets teveel stage. Ik was er goed ziek van, totdat bleek dat hij zich had vergist in wie hij voor zich had. Hij dacht dat ik een (RA) accountant was, die bezig was met een traject drs. bedrijfseconomie op de universiteit. De accountant had zijn RA scriptie voorgelegd om te weten of deze geschikt was om op af te studeren. Nadat het miverstand uit de weg was, mocht ik afstuderen. Uiteraard realiseer ik me heel goed dat een detail uit een inmiddels bijna grijs verleden is. Maar ik lees nog regelmatig scripties van accountancystudenten en die vallen me niet altijd mee. Dat accountants het vakgebied hebben om wetenschap mee te bedrijven, en dat dit ook gebeurd, daar twijfel ik niet aan. Maar dat het ook een onsje meer zou mogen, daar twijfe

Geplaatst door Marc van Hilvoorde - 4-3-2008 9:44:14

Om wetenschappelijk bezig te zijn, beschik je over de meest actuele kennis en bewezen methoden en technieken etc. Dit betekent naar mijn mening dat je wel gespecialiseerd moet zijn (niet het totale vakgebied, maar de persoon die acteert in een deelgebied) om dit te kunnen. Je kunt domweg niet alles weten, een menselijke beperking. En een generalist is ook een vorm van specialisatie. Ik kan mijn heel goed voorstellen dat het voorbeeld van de medische wereld met basisarts (RA) en vervolgens een specialisatie (RE, RV, RM, ....) heel goed past in het accountantsvak van de toekomst. Stiekem zie je daar al wat kenmerken van. Of we dit echt zo willen, is wat mij betreft een interessant gespreksonderwerp.

Geplaatst door Marc van Hilvoorde - 4-3-2008 9:31:47

Voor een goede discussie, laat de techniek hier ons een beetje in de steek. Ik hoop dat Macel toekomt aan zijn blog, omdat een discussie op dit terrein van belang is. En daar heb je soms knuppels voor nodig.

Geplaatst door Herman van Brenk - 3-3-2008 20:30:38

Marc, iedere accountant onderbouwt zijn theoretische scriptie wetenschappelijk. Daarnaast promoveren diverse accountants en is er op nagenoeg ieder kantoor wel een wetenschappelijk bureau vaktechniek. Waarom is ons vak dan niet wetenschappelijk? Ik ben het volstrekt eens met je betoog, maar niet met de conclusie dat accountants niet wetenschappelijk zouden zijn. Ik sluit mij aan bij de vragen van Arnout.

Geplaatst door Arnout van Kempen - 3-3-2008 10:55:53

Boeiende kwestie: is een beroep "wetenschappelijk" of "academisch" als er géén variatie bestaat in wat de beroepsbeoefenaren doen? Dus wat artsen doen is ook niet academisch, want er zijn oogartsen, longartsen, huisartsen, etc. En innovatie maakt iets wel academisch? Dus Microsoft is academisch, maar Apple is academischer? Zoiets?

Geplaatst door marcel - 3-3-2008 9:12:40

Prima knuppel in het hoenderhok Marc. Ben het niet met al je punten eens, maar dat schreef jezelf al. Een gedegen reactie vergt meer woorden dan waarvoor ik hier de ruimte heb. Wellicht kom ik er nog eens op terug in een weblog. Maar nogmaals: prima dat je reageert. Wetenschap is immers debat!!