Gluren bij de buren

Geplaatst door Arnout van Kempen - 14-11-2010 21:43:11

Ik merk zojuist dat de buren in ieder geval niet langer welkom zijn om op deze site hun mening te geven in de poll. Raar.

Geplaatst door E. van den Bos - 15-7-2010 1:20:23

Een belangrijke vraag die vooraf gaat aan de vraag wie bij wie moet afkijken, is de vraag of dat überhaupt wel mogelijk en eerlijk is. Zijn het beroep van accountant en dat van gerechtsdeurwaarder op het gebied van onafhankelijkheid te vergelijken en bestrijken de verordeningen hetzelfde gebied? Ik denk van niet.

Volgens mij zit het verschil hierin: de verordening van de deurwaarders betreft vooral de onafhankelijkheid van de kantoren ten opzichte van van de aandeelhouders, waar de Nadere Verordening Onafhankelijkheid bij de accountants toch vooral gaat over de onafhankelijkheid ten opzichte van de cliënt. Dat verschil komt mijns inziens logischerwijs voort uit de belangentegenstellingen die de beroepsbeoefenaren mogelijkerwijs tegen kunnen komen.

Een gerechtsdeurwaarder en een klant hebben hetzelfde belang: het incasseren van het verschuldigde bedrag, dat ook nog eens door de rechter is bevestigd. Als het lukt om betaald te krijgen, levert hen dat beiden geld op. De onafhankelijkheid ten opzichte van de klant hoeft dus niet gewaarborgd te worden, aangezien beiden hetzelfde belang hebben én er geen relatie bestaat waarin de één de ander betaalt. De in de verordening geregelde onafhankelijkheid betreft dan ook de onafhankelijkheid van de kantoren.

Dan de accountant. Dankzij de rare constructie dat niet de belanghebbenden, maar de cliënt de accountant betaalt, dient juist in die relatie de onafhankelijkheid te worden gewaarborgd, nog naast de onafhankelijkheid zoals die ook bij de deurwaarders is vastgelegd.

Dit verschil in complexiteit rechtvaardigt mijns inziens ook de verschillende benaderingen van de verordeningen. De KBvG hoeft alleen relaties vast te leggen die heel duidelijk juridisch, op papier zijn na te gaan. Deze verordening gaat over statische situaties die ook nog eens vrij helder zijn (een aandeelhouder is 49% òf 50% aandeelhouder, niet allebei). De ideal situatie voor duidelijke regels.

Het NIVRA daarentegen moet regels aanleggen voor situaties die niet zo helder zijn. Zoals het je al heel treffend citeerde: “Objectiviteit (als geesteshouding) kan door een externe belanghebbende niet worden vastgesteld. Integriteit kan evenmin vooraf worden beoordeeld.” Uiteraard kan men er nu voor kiezen om deze zaken toch objectief vast te willen stellen door er regeltjes naast te leggen en te kijken of die zijn nageleefd. Daar heb ik echter twee grote bezwaren tegen.

Het eerste bezwaar is het feit dat dergelijke regels vrijwel altijd tekort schieten. Denk aan situaties die ontstaan na het bedenken van de regels die ten tijde van het vaststellen ervan niet te voorzien waren (zoals nu in de bancaire sector). In de huidige dynamische wereld waarin accountants dienen te opereren lijkt me dit een belangrijk bezwaar. Bovendien is het maar de vraag in hoeverre regels de vele nuances en complexiteiten van de werkelijkheid kunnen bevatten en recht kunnen doen.

Het tweede nadeel van een rule-based verordening in de accountancy is het wegnemen van de eigen verantwoordelijkheid. Hoewel het zeer nobel is dat regelmakers alvast hebben nagedacht voor degenen op wie hun regime van toepassing wordt, ervaren de meeste mensen dat niet zo. De ervaring leert dat mensen toch altijd de grenzen van het toelaatbare opzoeken. Als de verantwoordelijkheid voor de ethische aspecten van het functioneren van een accountant bij hemzelf ligt, zal dit hopelijk minder optreden. Deze gedachtegang wordt overigens door empirisch onderzoek gestaafd onder andere door een onderzoek uit een artikel een jaar of twee geleden (dacht ik) in de Accountant. Men had besloten om in een bepaalde wijk de verkeersborden (rule based) weg te halen en mensen weer eigen verantwoordelijkheid te geven op basis van de verkeersregels (principle based). Omdat mensen niet meer, ik noem maar wat, nog net even door rood licht schoten, maar vooral keken of een situatie veilig was, gebeurden er veel minder ongelukken.

Een bijkomend voordeel van een principle based verordening is de eenvoud van aanleren, waardoor ook toepassen makkelijker is. De vijf huidige principes zijn zo uit het hoofd te leren en daardoor stukken eenvoudiger toe te passen, dan een dik boekwerk waarin eerst een half uur gezocht moet worden naar het juiste regeltje en of er niet toevallig een uitzondering of verscherping op deze situatie van toepassing is.

Dat het in de praktijk niet zo simpel werkt kan ik me voorstellen. Mijn vraag is dan echter: waar ligt dat aan? Is dat werkelijk het feit dat er geen strikte regels zijn? Ik (maar goed, ik heb makkelijk praten) zou zeggen dat iedereen toch wel ergens een geweten heeft zitten dat hem vertelt of hij een principe overtreedt of niet? Of zijn accountants zo gewend aan kant-en-klare regeltjes dat ze op professioneel gebied geen eigen ideeën meer hebben? (Wat ik overigens ontzettend zorgwekkend zou vinden.)

Ik kan me ook voorstellen dat het probleem in de cultuur op (sommige) kantoren zit. Als er ranglijstjes rondgaan met wie er de meeste dan wel minste nieuwe klanten en/of omzet heeft binnengehaald, kan ik me voorstellen dat een keuze die jou wellicht problemen met een klant oplevert extra zwaar ligt.

Kun je die opmerking uit je laatste reactie iets toelichten, Arnout?

Geplaatst door Hans Blokdijk - 7-7-2010 8:59:41

En wij, accountants, hadden GBR artikel 24! Tja......

Geplaatst door Johan Visser - 5-7-2010 16:25:52

Houders van een monopolie op het verrichten van diensten zoals gerechtdeurwaarders en Accountants hebben altijd de schijn tegen zich.Een glasheldere rule-based regelgeving verminderd de mogelijke kritiek maar doet de realiteit vaak geweld aan.Kortom het blijft kiezen uit twee kwaden.Onafhankelijk tuchtrecht zoals Accountancy nu heeft helpt tegen het wantrouwen.Hoe onafhankelijk is het tuchtrecht bij de buren?