Waarom marktwerking werkt, maar niet altijd positief

vrijdag 11 november 2011 | 5 reacties

De laatste tijd komt weer met enige regelmaat de vraag op: waarom nationaliseren we de accountantscontrole niet gewoon? Kantoren die in de markt opereren kunnen het blijkbaar niet goed doen.

Vervolgens volgt veelal een verklaring die neerkomt op: accountants willen geld verdienen aan degene die hen benoemt, en dus zijn ze niet onafhankelijk, en dus deugt het hele stelsel niet. Oplossing: neem de verkeerde prikkels weg, van het scheiden van controle en advies tot het beëindigen van de marktwerking.

Wie komt met systemen en stelsels die uitwassen moeten voorkomen stuit tegenwoordig al snel op het bezwaar: waarom ingewikkeld doen als het makkelijk kan? Gewoon de foute prikkels weg, en klaar ben je.

Daar zit wat in, dacht ik, maar laten we dan de zaak eens echt sterk versimpelen.

De markt is een soort ecosysteem, waar de soort 'accountantskantoor' met als ondersoorten 'big four', 'middelgroot' en 'klein' een dodelijke strijd om het bestaan voeren. Het voedsel is 'omzet', een schaars goed.

Om te overleven dient een accountantskantoor voldoende omzet binnen te halen, maar deze omzet moet ook nog voldoende efficiënt verwerkt worden tot ‘winst', de resterende energie van het accountantskantoor nadat de kosten verbruikt zijn.

We weten dat accountantskantoren via een complex proces, opgebouwd uit deelprocessen als 'fusies en overnames', 'uitwisseling van personeel' en 'kennis delen', veranderen. Hun genetische opbouw, personeel, cultuur etc., muteert deels toevallig, maar grotendeels door uitwisseling en doorgifte van genetisch materiaal onderling. Uit het genetisch materiaal ontstaat het fenotype van het accountantskantoor.

Laten we ons beperken tot twee fenotypische elementen: kwaliteit en kostenefficiency.

Als een erfelijke eigenschap onder druk staat dan werkt, zo weten we uit de evolutietheorie, de natuurlijke selectie: die eigenschap die het beste past bij de omgeving, die de overlevingskansen van het accountantskantoor maximaliseert, zal verder ontwikkelen en zich verspreiden binnen de populatie.

Staat een erfelijke eigenschap niet onder druk, dan krijgen we verschijnselen als genetische drift, waarbij eigenschappen in feite toevallig andere eigenschappen uit de populatie verdrijven. Hoe kleiner de populatie, hoe sneller dit verschijnsel zich zal voordoen.

In ons voorbeeld zal het verschijnsel zich bij de ondersoort ‘big four' het snelst, en bij de ondersoort 'klein' het traagst voordoen. Je mag dus verwachten dat de big four sprekend op elkaar lijken, en dat kleine kantoren een grote variëteit vertonen.

Maar veel boeiender is de natuurlijke selectie. Wie via strikte regelgeving, gestandaardiseerde controleverklaringen et cetera de concurrentie op kwaliteit minimaliseert zal denken bezig te zijn met kwaliteitsbevordering, maar helpt juist de natuurlijke selectie om zeep. De accountantskantoren zullen in een dergelijk milieu evolueren in hun kostenefficiency, terwijl kwaliteit zich ongericht ontwikkeld.

Wie de wereld van accountants echt simpel in de richting van kwaliteit wil doen bewegen, remt de natuurlijke selectie op het element kostenefficiency, en stimuleert natuurlijke selectie op het element kwaliteit. Niet door meer regels en standaardisatie, maar door minder.

En door de introductie van een uiterst hongerige predator.

Arnout van Kempen

Reacties

Geplaatst door Arnout van Kempen - 21-11-2011 10:48:28

Dat lijkt me niet een conclusie die volgt uit de argumenten. Het feit dat het nu gaat zoals het gaat volgt uit mijn stellingname. Ik pleit niet zozeer tegen nationalisatie, als wel voor concurrentie op het gebied van kwaliteit.

De constatering dat vandaag een partner-carriere staat of valt met commerciële vaardigheden, is EXACT in overeenstemming met mijn betoog. Je mag natuurlijk voor nationalisatie zijn, maar om mijn standpunt te weerleggen zijn naar mijn bescheiden mening wel argumenten nodig.

Daar komt bij dat het genoemde argument simpelweg feitelijk onjuist is. Een enkel simpel voorbeeld: de kwaliteit van de dienstverlening en het productaanbod van KPN is echt extreem vooruit gegaan na privatisering. Ik waag te betwijfelen of dat het enige voorbeeld is.

Geplaatst door rob - 21-11-2011 0:35:49

Beste Arnout,

Leuke hypothese om het argument betere kwaliteit te gebruiken als argument om nationalisatie van de accountancy tegen te gaan.

Maar volgens mij geldt in de accountancy nog steeds het up or out regime en diegene die partner worden zijn de accountants die het meest commercieel zijn en de meeste omzet weten te genereren voor de maatschap.
Ik zie daar het concept kwaliteit niet echt in terugkomen.

Sterker nog alle door de staat geprivatiseerde bedrijfstakken blijken een lagere kwaliteit tegen een hogere prijs te leveren na privatisering.

Als we dit zouden doortrekken naar de accountancy maar dan de reverse variant, zou dit kunnen duiden op een veel betere kwaliteit van accountant tegen een beduidend lagere prijs na nationalisering.

Geplaatst door Matthijs Pool - 13-11-2011 11:46:07

Rest in deze casus nog de vraag wat de definitie is van kwaliteit en door wie die kwaliteit dan vervolgens beleefd wordt.

Overigens heb ik niets met en geloof ik ook niet in de evolutietheorie, maar dat terzijde. Maar om daar toch iets over te zeggen: misschien zou een 'big bang' een goede optie zijn.

Geplaatst door Arnout van Kempen - 11-11-2011 12:54:46

Beste Coen,

de spijker op zijn kop!

De luiheid van genen is precies het effect van (o.a.) genetische drift. Als een eigenschap niet wordt "uitgedaagd" door de omgeving, doet fitness er niet toe en gaan toevalligheden een rol spelen, waardoor bepaalde eigenschappen ahw vanzelf verdwijnen uit de populatie. En hoe kleiner de populatie, hoe sneller deze beperking in de variatie zich voordoet.

Mijn pleidooi is nadrukkelijk tegen regels die de variatie beperken, versterk juist de concurrentie op kwaliteit, en voeg een predator met scherpe tanden toe aan het geheel. In de Big4 markt zie je dat deze beweging is ingezet door toevoeging van de WTA (milieu) en de AFM (predator). Je kan nu al waarnemen dat de Big4 op kwaliteit beginnen te concurreren, hoewel je dan nog kan discussiëren over de vraag welke kwaliteit we precies bedoelen met elkaar. Maar de beweging is onmiskenbaar aanwezig.

Ik zou bijna zeggen, waarneming bewijst de juistheid van de evolutietheorie binnen de accountantsmarkt.

Wie versterking van kwaliteit zoekt zou, is mijn stelling, dus juist daar op moeten inzetten.

Geplaatst door Coen - 11-11-2011 12:48:41

Aardig stuk om te zien hoe marktwerking terug te zetten is op genetische ontwikkelingen...

Echter, genen hebben ook de neiging "lui" te worden op bepaalde zaken als dit continue opzij gezet wordt... We hebben volop ervaring in marktwerking ofwel kostenefficiency... Misschien eens tijd om onszelf te balanceren door wat meer richting kwaliteit te bewegen? Om dit in gang te zetten past geen "klant betaald de accountant die vervolgens diezelfde klant betaald", dit is nog steeds de predatoriale fase.. Om die te ontgroeien en volwassen te worden moet die prikkel (tijdelijk) weggehaald worden. Dan kunnen we ons links van het spectrum begeven, daar kennis en ervaring opdoen om dan in het midden (zie balanceren ;-) ) te eindigen... Nu bewegen we onszelf rechts en proberen we links te vermijden....