Spookcijfer

Van alle tijden

Het begon in juli 2007 met het artikel 'Bagdad Bob en het geheim van de cijfer- machine' in 'de Accountant' en kreeg vanaf oktober 2007 een vervolg met deze serie maandelijkse spookcijfers in dit blad en op Accountant.nl. En nu leest u de laatste aflevering. Niet omdat 'het spook' is bedwongen, maar omdat aan alles een keer een eind komt.

Onjuiste cijfers zijn er in vele soorten en maten. Aperte onzincijfers, slordige cijfers, bewust gemanipuleerde cijfers, cijfers die niet meten wat ze suggereren te meten, domme cijfers, onvolledige cijfers, gewiekste cijfers, achterhaalde cijfers, lobbycijfers, cijfers om de aandacht te trekken, en nog veel meer. Ze zijn in deze serie allemaal wel voorbijgekomen.

Wie zo'n rubriek schrijft kan er veel plezier aan beleven. De onophoudelijke aanvoer van nieuwe voorbeelden ontneemt je echter elke illusie dat het helpt. Of toch wel? Want wie verschenen daar tot onze verrassing in (wij menen) 2011 eerst in enkele kranten en in de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van 2012 ook op televisie: fact checkers, die geponeerde beweringen en cijfers (vaak van politici) openlijk fileerden en corrigeerden. Je zou natuurlijk kunnen zeggen: checken van feiten was toch altijd al een journalistieke kerntaak? Maar we willen niet zuur doen over deze onmiskenbare stap vooruit. Als we een fantasierijke inborst zouden hebben, zouden we wellicht zeggen: mede dankzij onze maandelijkse inspanningen. Maar ook onze eigen beweringen wegen we graag kritisch, dus deze haalde het uiteraard niet.

Spookcijfers zullen er altijd zijn. Alertheid blijft dus geboden. Ze zijn van alle tijden en hebben soms een lange geschiedenis. Vooruit, nog eentje dan, een gouwe ouwe die u misschien kent van recepties, als iemand de impact van fysieke omstandigheden op cultuur op ‘belezen’ wijze wil illustreren: ‘Eskimo's kennen wel X woorden voor sneeuw.’

De oorspronkelijke bron is het Handbook of North American Indians uit 1911, waarin linguïst en antropoloog Franz Boas zegt dat het Engels maar één woord kent voor sneeuw en Eskimo's wel vier, waaronder - gaat u even zitten - piqsirpoq (‘opwaaiende sneeuw’) en qimuqsuq (‘sneeuwjacht’). Collega-linguïst Benjamin Lee Whorf vergrootte het aantal sneeuwwoorden later tot ‘minstens zeven’, maar dat was slechts het begin want in de loop der jaren groeide het uit tot ‘enige honderden’. Voor de goede orde, die getallen ontlenen wij aan Wikipedia. We vertrouwen op het zelfcorrigerend vermogen van die site, maar helemaal zeker is dat nooit, dus mogelijk is dat citaat over ‘honderden’ ook een spookcijfer. Latere taalkundigen betoogden overigens dat Eskimo's niet meer woorden voor sneeuw kennen dan Nederlanders of Engelsen. Hoogstens wat meer woorden over sneeuw.

U ziet het. Spookcijfers zijn van alle tijden en ze duiken op bij allerlei onderwerpen. U komt ze vast nog veel tegen. En als rechtgeaarde accountants zult u ze zonder twijfel ontmaskeren en corrigeren. Wij blijven het volgen.

reacties

Reageer op dit artikel

Spelregels debat

    Gerelateerd

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.