Jaarverslag AFM

AFM: 'Verbeteringen bij accountants gaan nog steeds te langzaam'

De AFM concludeert in een toelichting bij het jaarverslag over 2017 dat de gewenste kwaliteitsslag in de accountantssector nog steeds te langzaam gaat. Wel vorderen sommige accountantsorganisaties sneller dan andere.

In een toelichting bij de presentatie van het jaarverslag over 2017 zegt AFM-bestuurder Gerben Everts: “De oorzaak van dat te lage tempo van kwaliteitsverbetering is naar onze stellige indruk dat kwaliteit nog steeds niet op nummer één staat. Waar wij tekortkomingen in controledossiers vaststellen werden de controlepunten misschien formeel wel afgevinkt, maar werd er niet echt stilgestaan bij verbanden tussen gebeurtenissen en omstandigheden die bij de gecontroleerde organisatie het complete beeld opleveren. Ook blijkt het interne kwaliteitsfilter in de organisatie regelmatig niet goed te werken.”

In de kring van zowel accountants als gecontroleerde ondernemingen wordt geklaagd dat, mede als gevolg van AFM-toezicht, de neiging onder accountants om te ‘vinken’ toenam en er dus minder ruimte overblijft voor zelf nadenken, voor professional judgement.

'Bij ons leeft de indruk dat kwaliteits-verbetering nog altijd niet de prioriteit krijgt die nodig is en die wij verwachten'

Everts: “Ik zie dat compleet anders. Want juist de eisen die intern aan het professional judgement van de verantwoordelijke accountants werden gesteld, blijken niet hoog genoeg. Wij moedigen vink-gedrag zeker niet aan. We willen dat accountants helder nadenken over het in kaart brengen van risico’s bij hun cliënten; goede analyses maken. Bovendien zijn de toezichtnormen al tien jaar lang niet meer veranderd. Bij ons als toezichthouder leeft de indruk dat, ook bij de big four-kantoren, kwaliteitsverbetering nog altijd niet de prioriteit krijgt die nodig is en die wij verwachten. Soms moet er serieus geïnvesteerd worden om die verbeteringen te realiseren en dan blijkt men daar voor terug te schrikken.”

Uit het AFM-jaarverslag

Het aantal door accountants uitgevoerde controles is volgens het AFM-jaarverslag 2017 gedaald van bijna 21.000 in 2015 naar iets minder dan 20.000 over 2017. Van de 885 controles van organisaties van openbaar belang (oob) werden er 771 door de big four uitgevoerd en 114 door de overige vijf oob-accountantsorganisaties. Bij de AFM stonden volgens het verslag ook 287 niet-oob-accountantskantoren ingeschreven als vergunninghouder.

 

De AFM publiceerde in juni 2017 het rapport Kwaliteit oob-accountantsorganisaties, waarin de controlekwaliteit van de big four werd belicht. Ook rapporteerde de AFM daarin over de voortgang van implementatie en borging van verandertrajecten bij alle oob-accountantsorganisaties. Eerder voor 2017 gepland onderzoek naar de controlekwaliteit bij de overige vijf oob-accountantsorganisaties is doorgeschoven naar 2018. In 2017 waren volgens het jaarverslag 48 personen belast met het toezicht op accountants (fte, inclusief inhuur).

In het maatschappelijk debat duikt steeds de kritiek op het verdienmodel op. Als de onderneming niet zelf zijn accountant zou kiezen en betalen, zou die een onafhankelijker houding kunnen aannemen. Ziet de AFM in de accountant als overheidsambtenaar, of iets minder rigoureus: als honderd procent audit only-accountant, uiteindelijk de oplossing?

“We praten natuurlijk over die varianten, ook met toezichthouders in het buitenland. Onze Britse collega’s denken er serieus over. Wij zijn iets terughoudender. We geloven in principe nog steeds dat het bestaande model kan functioneren, als de kantoren maar bereid zijn volop tijd en middelen te investeren in beter werken.”

'De winstmarges in de sector zijn voldoende ruim om in kwaliteit te investeren'

En het argument dat het controleproduct door felle concurrentie te weinig rendabel is om substantieel meer uren aan een klant te besteden?

“Ik heb stellig de indruk dat de winstmarges in de sector voldoende ruim zijn om in kwaliteit te investeren.”

Na het oordeel van de rechtbank in december 2017, dat de interpretatie van de zorgplicht door de AFM kennelijk niet houdbaar is, stelde de toezichthouder al eerder dat de consequentie daarvan is dat accountantsorganisaties niet meer rechtstreeks kunnen worden aangesproken op tekortkomingen in controles op jaarrekeningen door individuele accountants. Hoewel de AFM daartegen in hoger beroep gaat, gaat de waakhond wel met alle betrokkenen in gesprek: zowel met de sector zelf, als met de wetgever, investeerders en beleggers – vertegenwoordigd door Eumedion en de Vereniging van Effectenbezitters – en  de gecontroleerde ondernemingen.

Accountantskantoren accepteren niet klakkeloos wat de toezichthouder over hen oordeelt. Is er nog wel voldoende vertrouwen tussen toezichthouder en onder toezichtgestelden om oplossingen te vinden die voor zowel de maatschappij als de sector acceptabel zijn?

Everts: “In de gesprekken die ik voer, voel ik geen gebrek aan vertrouwen. Wel een verschil in kijk op de urgentie van de voorliggende problemen.”

Meer tijd voor kwaliteitsverbetering?

AFM-voorzitter Merel van Vroonhoven werd bij de presentatie van het jaarverslag geïnterviewd door het FD. “Bij verschillende grote kantoren merk je echt dat zij bezig zijn met een cultuuromslag”, aldus Van Vroonhoven over accountants. Ook zij vindt dat die omslag te langzaam gaat. “In de toekomst willen we overigens ook meer aandacht besteden aan de verantwoordelijkheid van auditcommissies van de ondernemingen zelf.”

 

Toezichthouder PCAOB geeft accountantskantoren in de VS meer tijd om verbeteringen in procedures door te voeren. De AFM is hierover met de NBA in gesprek, zegt Van Vroonhoven. “Maar deze aanpak werkt alleen als je er op kunt vertrouwen dat een kantoor hier geen misbruik van maakt. Het zou mooi zijn als kantoren zelf de inspecties doen en wij daar dan deelwaarnemingen van controleren. Maar dan moet je zeker weten dat het kwaliteitsstelsel van een accountantskantoor deugt en zij zich aan de afspraken houden.”

reacties

Reageren op een artikel kan tot drie maanden na plaatsing. Reageren op dit artikel is daarom niet meer mogelijk.

    Gerelateerd

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.