Nieuws

Helpt ethiekonderwijs?

Worden accountants van trainingen professioneel-kritische instelling en beroepsethiek ethisch hoogstaander? "Elke prikkel is er een."

Voor een artikel in het juninummer van Accountant dook Jos Kole, senior onderzoeker bij het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht, in het wetenschappelijk onderzoek dat is gedaan naar de effectiviteit van ethiekonderwijs onder accountants. Zijn oordeel: "De resultaten zijn zodanig wisselend van aard dat er geen eensluidend antwoord te geven."

Dat is volgens hem echter allerminst een reden om maar af te zien van elke poging tot onderwijs in ethische zaken. "Als je niets doet, weet je zeker dat je niets bereikt."

Of verplichte cursussen een goed middel zijn, wordt betwijfeld door Carla Bal, docent en onderwijscoördinator van de postacademische opleiding Ethiek in de zorgsector van de Radboud Universiteit Nijmegen. "Ik geef dit onderwijs nu twintig jaar en ik ben ervan overtuigd dat het effectief is, maar niet bij mensen die komen omdat het moet. Zonder de interesse, de motivatie om iets op te steken is het tijdverspilling. Degenen die dit beroep gekozen hebben om rijk te worden, steken er niets van op. De parallellen met de gezondheidszorg zijn talrijk, denk ik: ook medici en verpleegkundigen hebben een maatschappelijke taak, maar als ze de uitvoering van die taak alleen maar ervaren als een last die tijd en geld kost, dan wordt het heel moeilijk ethische probleemsituaties te herkennen."

Leo Straathof, voorzitter van de NBA Programmacommissie Professional Scepsis, is het daarmee eens. Ten aanzien van de effectiviteit van zulke trainingen onderscheidt hij ruwweg drie groepen accountants. "Ik waag me niet aan percentages, maar er is een ‘ondergroep' die gewoon de scherpte mist, die niet de antenne heeft om ethische kwesties te kunnen herkennen. Men mist de basis daarvoor en ook met onderwijs is dat niet te compenseren, hoe gemotiveerd men ook kan zijn."

Een tweede groep noemt Straathof de natuurtalenten: "Die snappen het meteen, ze hebben ook al de vaardigheden om in lastige situaties correct te handelen en ze hebben wat betreft vorming eigenlijk weinig extra aandacht nodig."

Ten derde ziet Straathof een (grote) middengroep. "Voor hen geldt dat het zaadje ooit gezaaid is en dat de voedingsbodem in orde is. Maar het opkomende plantje moet wel worden verzorgd, heeft geregeld water nodig et cetera. Voor die groep geldt dat elke prikkel er een is. Alles is meegenomen om het ethisch besef te blijven stimuleren. De ene keer heeft dat meer succes dan de andere keer, maar laat je de 'verzorging' achterwege, dan gaat het mis."

Straathof tekent daarbij wel aan dat onderwijs een laboratoriumsituatie is en blijft. "Weten hoe de theorie in elkaar steekt, daarover met elkaar discussiëren en in simulaties de bijbehorende vaardigheden ontwikkelen, dat is toch iets anders dan dat gedrag in praktijk brengen."

Dan komt de grens van ethiekonderwijs in zicht. En die ligt bij wijze van spreken bij de ingang van het accountantskantoor. Kole: "Het morele klimaat binnen een kantoor is ontzettend invloedrijk."

Straathof beaamt: "Cultuur is zó belangrijk. De termen zijn bekend: de tone at the top, het leiderschap dat het management toont in ethische kwesties... Die aspecten bepalen voor de meeste accountants of ze in staat zijn het geleerde in praktijk te brengen. We kunnen in het onderwijs hoog en laag springen, maar voor ethisch juist handelen kan de hiërarchie binnen het kantoor een hinderpaal zijn. Wat doe je dan, als je als accountant carrière wilt maken, als je een gezin hebt en een hypotheek?"

Gerelateerd

reacties

Reageren op een artikel kan tot drie maanden na plaatsing. Reageren op dit artikel is daarom niet meer mogelijk.

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.