Nieuws

Tekst jaarverslag zegt meer over fraude dan gedacht (FD)

Neem de tekst van een jaarverslag, laat er een algoritme op los en aan het eind van de berekening is bekend of er mogelijk een nieuw boekhoudschandaal in staat. Kort door de bocht is dit het systeem dat Marcia Fissette ontwikkelde. Zij promoveerde afgelopen week aan de Universiteit Twente op een onderzoek naar het ontdekken van fraude via tekstanalyse.

Erik van Rein

Onderzoek naar het ontdekken van boekhoudfraude richt zich vaak op de cijfers in jaarrekeningen. Logisch, omdat gesjoemel met balansen daar het zichtbaarst is.

Teksten kunnen ook aanwijzingen bevatten, vaak onbewust. "We denken dat we onze woorden vaak heel bewust kiezen, maar dat is helemaal niet zo. Je valt toch vaak in je eigen patroon en woordenschat", zegt Fissette, die ook bij KPMG werkt.

Data

Mensen kunnen die afwijkende woordkeuze moeilijk ontdekken, omdat ze betekenis geven aan woorden. De vraag was dus: kan een computer bepaalde jaarverslagen bestempelen als frauduleus, en andere niet?

Fissette maakte daarvoor een database met 400 jaarverslagen van bedrijven wereldwijd waar fraude is ontdekt. Die lijst werd aangevuld meer dan 1300 jaarverslagen van ondernemingen waar, voor zover bekend, geen fraude is gepleegd.

Managementdiscussie

Fissette koos ervoor alleen de managementdiscussies uit de jaarverslagen mee te nemen in het onderzoek, niet alle teksten. In dat hoofdstuk licht een bestuur de resultaten toe. Analisten lezen dat het grondigst, blijkt uit ander onderzoek. Fissette: "Daar wordt de keuze gemaakt: dit gaan we wel vertellen en dat niet."

Die teksten zijn daarna geanalyseerd via machine learning. Dat is een ingewikkeld proces waarbij algoritmes de patronen in een tekst kunnen herkennen. Zo kan een computer leren of het gebruik van bepaalde woorden of woordcombinaties kenmerkend is voor de aanwezigheid van fraude. Daarna maakt de computer een keuze: dit jaarverslag is frauduleus, of juist niet. Bij de test door de onderzoeker plaatste de computer de jaarverslagen in 89 procent van de gevallen in de goede categorie.

'Red flag'

Dat lijkt veelbelovend, maar de algoritmes kunnen niet aanwijzen wáár die fraude dan precies zit en welke woorden of zinnen afwijken. Een lijstje maken van verdachte teksten kan dus niet. "Dat is het nadeel van machine learning", zegt Fissette. "Je weet niet welke beslissingen de computer neemt."

De uitkomst is dan ook eerder een 'red flag'. Het is een teken om nog eens extra goed naar het jaarverslag of de cijfers te kijken. Misschien valt er dan iets op. "Bij één frauduleus jaarverslag zag ik overdreven optimistische woordkeuze. Dan hadden ze het over de fantastische en overweldigende resultaten", zegt Fissette. "Dat soort woorden verwacht je al niet in een zakelijke tekst."

Copyright © Het Financieele Dagblad, 2017. fd.nl

Gerelateerd

Afbeelding Nieuws

Overbetaalde accountant in bedrijfsbestuur leidt tot ongelukken (FD)

Het aura van financiële deskundigheid bezorgt menig accountant een mooie plek in de bestuurskamer van een grote onderneming. Zij weten tenslotte als geen ander hoe je een financieel schandaal kan voorkomen, denken veel commissarissen. Maar iets meer wantrouwen is op zijn plaats. Juist accountants blijken vaker in de fout te gaan bij het rapporteren van financiële cijfers. Zeker als ze bovengemiddeld verdienen.

x 5

reacties

Reageren op een artikel kan tot drie maanden na plaatsing. Reageren op dit artikel is daarom niet meer mogelijk.

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.