Nieuws

'Financiële fraude is een teamsport' (FD)

Financiële leidinggevenden sjoemelen niet zozeer met cijfertjes voor persoonlijk gewin, maar omdat hun omgeving het hen heel gemakkelijk maakt. En soms zelfs aanmoedigt.

Financiële leidinggevenden sjoemelen niet zozeer met cijfertjes voor persoonlijk gewin, maar omdat hun omgeving het hen heel gemakkelijk maakt. En soms zelfs aanmoedigt.

Fraudeurs zijn zich er niet altijd van bewust dat ze de mist ingaan, en wanneer ze het zich realiseren is het vaak al te laat. De sociale omgeving en mores op de werkvloer spelen een grotere rol bij verslaggevingsfraude dan persoonlijke verrijking, concludeert Kristina Linke, universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Ze spreekt van een "complex sociaal proces" dat leidinggevenden in kleine stapjes over de grens trekt tussen creatieve boekhouding en fraude. Het zogenoemde kikker-in-de-kookpan effect.

Dat proces bestaat grofweg uit vijf elementen, waarbij conformiteit, loyaliteit aan het bedrijf en groepsgevoel een grote rol spelen. Maar ook een gebrek aan besef van wat 'fout' is, speelt mee.

"Fraudeurskunnen vaak niet aangeven wanneer ze precies in de fout zijn gegaan", zegt Linke. Haar onderzoeksteam interviewde dertien voormalige C-level financial executives van beursgenoteerde bedrijven die in de Verenigde Staten veroordeeld zijn voor fraude. Van de dertien hadden er elf een Amerikaanse CPA-titel (vergelijkbaar met een Nederlandse RA in accountancy) en waren dus geschoold in financiële verslaggeving.

Legitimering voor fraude wordt uit anderen gehaald

"De algemene gedachte is: men doet het voor het geld. Dat hebben wij niet kunnen vaststellen. Verslaggevingsfraude wordt eerder veroorzaakt door een proces van socialisatie. Het is een teamsport", aldus Linke. De financial executive heeft vanuit zijn positie de formele verantwoordelijkheid voor de fraude, maar er zijn vaak meerdere mensen bij betrokken.

"Hoe is het mogelijk dat financial executives betrokken raken bij fraude? Zij zouden juist de eerste verdedigingslinie moeten zijn", stelt Linke. Maar ze hebben het zelf niet altijd door: het sociale proces voltrekt zich in kleine stappen, en drijft ze langzaam tot het plegen van fraude. Daarbij is sprake van groepsdruk, het willen bijdragen aan het 'succes' van het bedrijf, maar soms ook de angst om een baan te verliezen of een promotie te missen.

Daarnaast worden andere betrokkenen, externe accountants bijvoorbeeld, vaak ingezet om het frauduleuze proces goed te praten. "Leidinggevenden denken: 'Als zij iets goedkeuren, is het toch goed?' De legitimering voor fraude wordt vaak uit anderen gehaald", aldus de onderzoekster. "De accountantsgoedkeuring wordt vaak veel te ruim geïnterpreteerd."

Vage grens tussen 'agressieve boekhouding' en fraude

In de woorden van een van de geïnterviewden, een hoofd accountancy: "Ik kan me geen voorbeeld bedenken waarbij het gat tussen het gewenste resultaat en het daadwerkelijke resultaat zo groot was dat ik 'nee' moest zeggen tegen mijn ceo, die me vroeg om de cijfers naar boven af te ronden."

Dat men zich niet realiseert dat ze een proces worden ingezogen geldt overigens niet in alle gevallen: drie van de geïnterviewden kozen ervoor het bedrijf te verlaten toen ze zich realiseerden dat ze de mist ingingen. Die werden later gepakt toen de fraude al was ontdekt. In twee andere gevallen voelden fraudeurs zich zo slecht bij hun daden dat ze zelf naar de FBI, de Amerikaanse federale recherche, stapten.

Het sociale pad naar fraude is helder beschreven, maar hoe valt het te voorkomen? Volgens Linke is communicatie de voor de hand liggende oplossing. "De fraudeurs hadden geen besef van het sociale proces. Er ligt een preventieve taak bij de opleidingen om ze daar bewust van te maken. En bij huidige professionals zou je kunnen denken aan cursussen. Maar ook de raad van toezicht en de raad van commissarissen moeten er alert op zijn. En tenslotte: externe accountants moeten dit proces ook begrijpen. Ze realiseren zich niet hoe vaak zijzelf bij hun klanten als legitimering worden gebruikt."

Copyright © Het Financieele Dagblad, 2018. fd.nl

Gerelateerd

reacties

Reageren op een artikel kan tot drie maanden na plaatsing. Reageren op dit artikel is daarom niet meer mogelijk.

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.