Nieuws

Accountants willen toezicht in eigen handen nemen (FD)

Accountants willen dat de manier waarop de AFM toezicht houdt op de sector verandert. De financiële waakhond komt daardoor op grotere afstand te staan. De AFM ziet hier niets in.

Amsterdam
Bas Knoops

Accountantsorganisaties willen voortaan de kwaliteit van hun prestaties zelf meten en daar verantwoording over afleggen aan bedrijven, beleggers en politici. Het gaat dan bijvoorbeeld over de kwaliteit van de accountantscontroles en de cultuurverandering binnen kantoren. Vervolgens zou de AFM de toetsingen van de accountants kunnen gebruiken voor hun eigen controles. 

De sector, die de laatste jaren onder vuur ligt na een reeks affaires, wil zo beter zichtbaar maken welke inspanningen accountants leveren om de kwaliteit te verbeteren. Het plan is opgenomen in een 'vernieuwingsagenda' van beroepsorganisatie NBA en vertoont raakvlakken met het toezichtsysteem van de Belastingdienst, dat gebaseerd is op vertrouwen. Aangiften van vertrouwde bedrijven worden door de fiscus niet actief meer gecontroleerd. 

Grote tekortkomingen

De AFM ziet vooralsnog niets in het plan. 'Het is nu geheel nog niet aan de orde' dat de AFM gebruik gaat maken van kwaliteitsmetingen door accountants zelf, aldus een woordvoerder. 'De tekortkomingen die wij constateren zijn daarvoor op dit moment nog te groot en te consistent aanwezig.' 

De AFM begrijpt tegelijkertijd wel de ambities van de sector en wil daarover met de accountants in gesprek.

Nu beoordeelt de toezichthouder om de paar jaar de controledossiers van de grote kantoren. Ze onderzoekt ook de maatregelen die accountants nemen om tot een meer kwaliteitsgerichte cultuur te komen. In juni 2017 concludeerde de AFM dat de grote accountantsorganisaties hun werk nog steeds niet goed doen en veranderingen te traag gaan.

In april zei AFM-bestuursvoorzitter Merel van Vroonhoven in het FD dat het 'mooi zou zijn als kantoren zelf de inspecties doen en wij daar dan deelwaarnemingen van controleren. Maar dan moet je zeker weten dat het kwaliteitsstelsel van een accountantskantoor deugt en zij zich aan de afspraken houden'. 

De toezichtmethode van de AFM stuit al jaren op veel weerstand in de beroepsgroep. December vorig jaar boekten de kantoren EY en PwC een grote overwinning in de rechtszaal op de AFM. De rechter oordeelde dat de toezichthouder niet enkel op basis van fouten in het werk van individuele accountants mag concluderen dat een organisatie zijn kwaliteitsbeleid niet op orde heeft.

Kwaliteit binnen drie jaar op orde

NBA-voorzitter Pieter Jongstra in een toelichting op het NBA-plan: 'Wij maken onze eigen prestaties nooit zichtbaar, daarvoor zijn wij afhankelijk van partijen zoals de AFM. Dat moet veranderen. Binnen drie jaar moet de kwaliteit op orde zijn. Wij willen graag laten zien wat wij doen om dat doel te bereiken.'

Uiteindelijk is het de ambitie van de beroepsgroep, zo is te lezen in de vernieuwingsagenda, 'om een systeem in te richten (..) waarop de toezichthouder kan vertrouwen en als uitgangspunt kan gebruiken voor hun toetsingen'.

De NBA-voorzitter benadrukt dat het idee moet worden uitgewerkt. Zo is nog niet duidelijk welke prestaties de accountantskantoren gaan meten. Het openbaar maken van de beoordelingen van controledossiers door collega's of (buitenlandse) kantoren, de zogenoemde interne reviews, is een optie. Ook noemt Jongstra de voortgang op het gebied van cultuurverandering en de werking van het interne toezicht. De bedoeling is dat de negen grootste kantoren als eerste starten met het meten van hun prestaties.

Deskundigen in de accountancy reageren met wisselend enthousiasme op het voorstel van de NBA. Sommigen twijfelen aan het zelfreinigend vermogen van de sector. 

'Accountants niet effectief in aanpak eigen falen'

De wens van accountants om de manier waarop de AFM toezicht houdt op de sector te veranderen, wordt wisselend ontvangen in de beroepsgroep. Dat blijkt uit een rondgang van het FD langs bronnen in de accountancy, die op voorwaarde van anonimiteit reageren.

Accountantsorganisaties willen de kwaliteit van van hun prestaties zelf meten en daar verantwoording over afleggen aan de samenleving, is te lezen in een plan van beroepsorganisatie NBA. Toezichthouder AFM zou de toetsingen van de accountants vervolgens kunnen gebruiken voor hun eigen controles. Dit zou een breuk zijn met de huidige manier waarop de AFM toezicht houdt. Daar is in de beroepsgroep de laatste jaren veel kritiek op.

'Het blijkt al tien jaar een onmogelijkheid om binnen de sector duidelijkheid te krijgen over wat nu kwaliteit is', zegt een bron. 'De vraag is dus: wat ga je precies meten? Daar moeten goede afspraken over worden gemaakt. De AFM moet zich wel kunnen baseren op informatie die iets zegt over de kwaliteit van het accountantswerk.'

Deze deskundige pleit ervoor om kantoren bijvoorbeeld ook te laten rapporteren over het aantal fraudemeldingen en meldingen van ongebruikelijke financiële transacties. 'Dat zegt iets over hoe kritisch accountants zijn.'

Verrijking voor AFM

Een bestuurder van een groot kantoor deelt deze mening. 'Als je met elkaar duidelijke afspraken maakt waar accountants verantwoording over afleggen, dan kan de AFM hier gebruik van maken in zijn toezicht. Bij de Belastingdienst wordt ook op deze manier toezicht gehouden. Het belangrijkste is dat accountants laten zien dat hun bedrijfsvoering integer en beheerst is. Maar ook: wat is de samenstelling van het controleteam en wat zijn de uitkomsten van interne reviews?'

Beide bronnen zijn het erover eens dat, mits de juiste prestaties worden gemeten, dit systeem een 'verrijking' kan zijn voor de AFM. 'De aandacht van de AFM focust zich nu vooral op de big four-kantoren. Maar ook de prestaties van middelgrote en kleinere kantoren die wettelijke controles uitvoeren verdienen aandacht van de toezichthouder. Door kantoren zelf kwaliteitsmetingen te laten uitvoeren, krijgt de AFM een goed beeld van de zwakke plekken en risico's in de sector.'

Maar twee andere deskundigen hebben weinig fiducie dat dit plan de kwaliteit van het controlewerk gaat verhogen. 'Het klinkt allemaal leuk, maar de recente geschiedenis leert mij dat accountants niet sterk zijn in het effectief aanpakken van hun eigen falen', zegt één van hen. 'Het ontbreekt aan zelfreinigend vermogen. Alleen door druk van buitenaf, bijvoorbeeld door de AFM of politiek, zijn tot nu toe hervormingen afgedwongen.' 

Copyright © Het Financieele Dagblad, 2018.

Gerelateerd

reacties

Reageren op een artikel kan tot drie maanden na plaatsing. Reageren op dit artikel is daarom niet meer mogelijk.

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.