Nieuws

'In de ideale situatie is onderzoek van de Fiod niet eens meer nodig' (FD)

Justitie wil fraudeonderzoek als het even kan overlaten aan advocaten die door verdachte bedrijven zelf zijn ingehuurd. Daarbij geldt voor de cliënt het adagium: hoe discreter, hoe beter.

Joris Polman

Drie jaar geleden trok projectleider Peter van Leusden van het Anti-Corruptie Centrum van de Fiod de stoute schoenen aan tijdens een bijeenkomst met een veertigtal advocaten van de Zuidas. Het stak de crimefighter namelijk al langer dat sommige raadslieden 'er altijd met het gestrekte been ingaan' als rechercheurs bezig zijn met een fraudeonderzoek.

Dat vertraagt het onderzoek, zegt Van Leusden. En in de afhandeling kan zo'n opstelling zich tegen een bedrijf keren: obstructie weegt mee in de strafbepaling. Dat is in niemands belang, vond Van Leusden en hij legde tijdens die bijeenkomst een pragmatische vraag op tafel: 'Waarom toch altijd dat gestrekte been?'

Rood-wit lint

In de ogen van Van Leusden is deze bijeenkomst 'de aftrap' geweest voor een verdere toenadering tussen partijen die normaal voor de rechter tegenover elkaar staan: crimefighters versus strafrechtadvocaten.

Niet alle zaken lenen zich ervoor, zegt Van Leusden er meteen bij. 'Maar alles wordt veel ingewikkelder als wij met busjes voor de deur staan en met bij wijze van spreken een rood-wit lint een gebouw afzetten. Als het kan, leggen we liever een veel grotere rol neer bij de bedrijven bij het verzamelen van de data. Dan hebben wij in het uiterste geval alleen nog een controlerende functie.'

Hoe discreter, hoe beter

Drie jaar na die bijeenkomst op de Zuidas spreken advocaten inmiddels openlijk over 'samenwerken' met de Fiod en het Openbaar Ministerie. De afgelopen weken sprak het FD onder anderen strafrechtadvocaten van vooraanstaande kantoren als De Brauw, Allen & Overy, Houthoff, NautaDutilh en Norton Rose Fulbright. Allemaal hebben ze, in meerdere of mindere mate, ervaring met samenwerking met justitie en FIOD, zeggen ze.

Samenwerking betekent in dit geval dat advocaten namens hun cliënten, waaronder beursfondsen, afspraken maken met justitie over het verloop van het fraudeonderzoek. Daarbij geldt voor de cliënt het adagium: hoe discreter, hoe beter. En dan kun je maar beter zo weinig mogelijk rechercheurs over de vloer hebben, zeggen ze zonder uitzondering.

Open kaart spelen

Landelijk coördinerend officier van justitie Thomas Bosch van het Functioneel Parket bevestigt deze ontwikkeling. Al spreekt hij niet van samenwerken: hij gebruikt liever het woord 'meewerken'.

Dat is een vooral semantische kwestie. In de praktijk maken raadslieden al harde afspraken met Fiod en OM, soms zelfs vastgelegd in een convenant, over de reikwijdte van het onderzoek dat ze gaan uitvoeren. Bijvoorbeeld over welke zoektermen ze allemaal moeten gebruiken om bedrijfsdata zoals e-mails en financiële administratie te doorzoeken. En over welke betrokkenen interessant zijn om te horen.

Fiod-opsporing 2.0

Zo'n samenwerking ligt vooral voor de hand wanneer het bedrijf al open kaart heeft gespeeld vóórdat justitie en Fiod zelf al lucht hebben gekregen van eventuele malversaties. 'In de ideale situatie is een onderzoek door de Fiod dan niet eens meer nodig', zegt strafrechtadvocaat Marike Bakker van NautaDutilh. 'De Fiod hoeft enkel de onderzoeksresultaten te controleren en te valideren. De zaak kan dan in principe worden afgedaan op basis van het onderzoeksrapport van het bedrijf zelf.'

Fiod-projectleider Van Leusden noemt dat 'Fiod-opsporing 2.0'. De kern daarvan is volgens officier Bosch dat goed gedrag wordt meegewogen: 'Het is het klassieke beeld van vrouwe Justitia. Aan de ene kant van de weegschaal liggen de strafverzwarende feiten en omstandigheden. Aan de andere kant de strafverlichtende feiten en omstandigheden, waaronder zelf melden en meewerken. En samen is dat het strafbepalende gedrag dat de uiteindelijke afwikkeling bepaalt.'

Schoon schip maken

Maar wat als een bedrijf misbruik probeert te maken door toch niet alles te melden? En wat betekent dat voor een advocaat die primair en uitsluitend het belang van zijn cliënt heeft te dienen? Er bestaat zoiets als 'de tucht van de markt', zegt advocaat Bakker over dat laatste. Reputatie is het kostbaarste bezit van een advocaat en zijn kantoor. Wie loopt te knoeien, wordt de volgende keer niet meer gevraagd, zegt zij.

Gedeeltelijk verhullen van strafbare feiten kan bovendien als een boemerang terugkomen, constateert Houthoff-advocaat Alexander de Swart. Een onderneming riskeert een tweede keer voor het gerecht te worden gesleept en hoeft dan niet meer te rekenen 'op een relatief milde behandeling'.

Wat schuift het?

'De onderneming heeft er ook zelf veel belang bij om in één keer alle strafrechtelijke lijken uit haar kast te ruimen', schrijft De Swart in een artikel met als kop: 'Zelfmelding en meewerken, wat schuift het?' De firma mag dan hopen dat de affaire zonder een gang naar de rechter en zonder al te veel krantenkoppen kan worden afgedaan. Hierdoor kan het bedrijf zich weer sneller richten op zijn ‘core business’, aldus De Swart.

Wat die samenwerking uiteindelijk schuift, blijft vooraf onduidelijk, constateert De Swart. De Houthoff-advocaat stelt vast dat 'een duidelijke bandbreedte voor in fraude- en corruptiezaken gehanteerde transactiebedragen ontbreekt'. Voor advocaten en hun cliënten komt het eerder neer op: 'Go in and hope for the best', vult Bakker van NautaDutilh aan. Dat is 'onwenselijk' en stimuleert niet om 'spontaan' zaken aan te dragen bij het OM, vindt De Swart. 'Strafbare feiten kunnen daardoor onontdekt blijven.'

Tabelletje met kortingspercentages

Thomas Bosch erkent dat het parket duidelijker kan zijn in zijn afwegingen. Hij kondigt aan dat het OM daarbij voortaan in fraudezaken uitgebreider zal stilstaan in persberichten en feitenrelazen. Zo ontstaat vanzelf een beter beeld hoe het OM het gedrag van een bedrijf meeweegt, denkt hij.

Tegelijkertijd moet Bosch over eieren lopen. 'Het ligt allemaal ingewikkelder dan een tabelletje publiceren met kortingspercentages. Kaders met strafbepalingen bedenken heeft ook een uitstraling naar heel veel andere dingen', zegt hij.

Waarheidsvinding

Bosch voegt daaraan toe: 'Uiteindelijk draait het om waarheidsvinding: we willen snappen wat er is gebeurd. En vergis je niet, de directies van grote bedrijven willen dat zelf ook. Die gaan liever niet zitten wachten tot de Fiod ergens mee komt. Wij kunnen wel degelijk met hun informatie werken, zolang maar duidelijk is vastgesteld dat het onderzoek dat buiten ons is gedaan breed genoeg en diep genoeg is geweest. Dan is alles mogelijk.'

Fiod werkt het liefst samen met een accountant

Een bedrijf dat met fraude worstelt kan naast een advocaat beter ook een forensisch accountant inschakelen voor een intern onderzoek. Dat zegt projectleider Peter van Leusden van het Anti-Corruptie Centrum van de Fiod.

 

Forensisch accountants zijn opgeleid om de financiële administratie te doorzoeken op sporen van fraude. Maar het is niet voor iedere advocaat een vanzelfsprekendheid om altijd een externe forensisch accountant in te schakelen bij een fraudeonderzoek. Advocaten van De Brauw zijn bijvoorbeeld gewend om zelf het feitenonderzoek te doen. Maar ook zij schakelen bij onderzoek van de financiële administratie accountants in, zegt Marnix Somsen van de strafrechtpraktijk van De Brauw. Hendrik Jan Biemond, oud-officier van justitie en tegenwoordig strafrechtadvocaat bij Allen & Overy, zegt vrijwel altijd forensische experts erbij te roepen.

 

Dat ziet de Fiod het liefst, zegt Van Leusden. 'Het is prima dat een advocaat alles regelt en organiseert. Maar een jurist hoef ik - met alle respect - niet in de financiële administratie te hebben. Ik zoek daar andere vaardigheden bij.' De Fiod eist wel inzicht in hoe een onderzoeksrapport wordt samengesteld. 'Onze accountants zouden daarbij mee kunnen kijken', aldus Van Leusden.

Copyright © Het Financieele Dagblad, 2019. fd.nl

Gerelateerd

reacties

Reageer op dit artikel

Spelregels debat

    Aanmelden nieuwsbrief

    Ontvang elke werkdag (maandag t/m vrijdag) de laatste nieuwsberichten, opinies en artikelen in uw mailbox.

    Bent u NBA-lid? Dan kunt u zich ook aanmelden via uw ledenprofiel op MijnNBA.nl.